Ирткен чылның бюджеді ӱзӱрілген
27.05.2026
Хабарлар
Хакасияның финанстар министрi тоғызын толдырчатхан Марина Гардер республиканың 2025 чылға бюджедi хайди толдырылғанынаң таныстырча
Азых ӱзӱріглер. Хакасияның Ӧӧркі Чӧбінде республиканың 2025 чылға бюджеді хайди толдырылғанын кӧрібіскеннер
Хакасияның 2025 чылға республика бюджедінеңер закон толдырылғанына чарыдылған азых ӱзӱріглерде Ӧӧркі Чӧп депутаттары, министрлер, федеральнай органнарның устағҷылары, муниципальнай пӱдістернің пастары паза депутаттар чӧптерінің кнестері араласханнар. Чыылығны Ӧӧркі Чӧп кнезінің пастағы орынҷызы Пётр Воронин апарған.
Ирткен чылның республика бюджеді хайди толдырылғанынаңар Хакасияның финанстар министрі тоғызын толдырчатхан Марина Гардер сан пиріс иткен. Ол 2023 чылдаң пасти республикаа оой нимес киліскенін таныхтаан: санкциялар сылтаанда республика бюджедінзер налогтығ парыстар кірері тың тӱс парған. Чоох парча хара тас паза алюминий отрасльларынаң кірчеткен ахчадаңар – оларның парысха налогтарынаңар.
– Іди 2023 чылда республиканың тиксі налогтығ паза налогтығ нимес парыстары, 2022 чылнаң тиңнестірзе, 20 процентке (алай 7,9 миллиард салковайға) хызырыл парғаннар, – искірген ол. – 2024 чылда, 2022 чылның хыринда, 8,6 миллиард салковайға ас кірген.
2025 чылда налог ахчазы кірері сала чахсылан сыхтыр, ӧӧнінде Хакасия правительствозы экономиканың парыстанҷаң оңдайларын алыстырарынҷа (диверсификация идерінҷе) ӧткін тоғыныбысханы сылтаанда. Салтарында ирткен чылда республика бюджедінзер тиксі 35,8 миллиард салковай налогтығ паза налогтығ нимес парыстар кірген. 2024 чылнаң тиңнестірзе, ол 16 процентке (алай 4,9 миллиард салковайға) кӧп тіп чарытхан Марина Гардер.
– Че ол ӧзіс пасха налог кӧрімнері сылтаанда полған, хара тас паза алюминий отрасльларынаң парысха налог ахчазы кірері, ӧспин, хызырыллача, – таныхтаан финанстар министрі тоғызын толдырчатхан кізі. – 2023 чылда пу ікі отрасльдаң ахча кірері 11,8 миллиард салковайға (4 хати) хызырыл парған, 2024 чылда ол тӧлеглер тӧбін тӱскені узарадылған, сан пирістіг 2025 чылда республика бюджедінзер пу ікі отрасльдаң парысха налог хоостыра 847 миллион салковай ла кірген. 2022 чылдағы синнең тиңнестірзе, 15 миллиард салковайға (алай 18 хати) ас.
Марина Гардернің искіриинең, Хакасия правительствозы ідӧк федеральнай кіннең хоза ахча кирерінҷе паза бюджетті оңдайлирынҷа ӧткін тоғынча. Іди 2025 чылда федеральнай бюджеттең 1,6 миллиард салковай хоза ахчалығ полызығ пирілген, 2,5 миллиард салковайға бюджет хорадығлары хызырылған, пастағы теестегі паза социальнай кирексіністіг хорадығларны толдырарына 0,8 миллиард салковай казначейскай кредит алылған.
Алынҷа хайығны республиканың хазна алымына салып, Марина Гардер аның сині, сидік тус таа полза, кӧместең хызырылчатханын таныхтаан: 2025 чылның 1 кӱргенінде Хакасияның хазна алымы 28 миллиард 236 миллион салковай полған полза, 2025 чыл тоозыларына – 27 миллиард 376 миллион салковай. Чарыда чоохтаза, 860 миллион салковайға хызырыл парған.
Хакасияның 2025 чылға республика бюджеді толдырылғанының саннары, тізең, мындағ:
парыстар – 54,714 миллиард салковай;
хорадығлар – 55,698 миллиард салковай;
дефицит – 984 миллион салковай.
Анаң Хакасияның Сыныхтағ-сананыс палатазы кнезінің орынҷызы-аудиторы Елена Ряшенцеваа сӧс пирілген. Ол республиканың 2025 чылға бюджеді хайди толдырылғанына паалағ пирер чооғында алынҷа программаларға ахча читіре позыдылбаанын таныхтаан.
– 2025 чылға бюджетте Хакас Республиканың 30 хазна программазына тиксі 59 695 930 муң салковай кӧріл парған, – искірген ол. – Толдырыл парған 53 323 597 муң салковайға, алай ба 89 процентке.
2025 чылның салтарларынҷа 19 хазна программазы «тӱзімніг» толдырылғанға саналтыр – тӱзімінің сині 90 – 100 %, 11 хазна программазы «ортымах тӱзімніг» толдырылтыр – тӱзімінің сині 50 – 90 %. Ікі хазна программазынҷа толдырығ иң тӧбін тӱзімніг полғаны таныхталтыр: «Хакас тілін хайраллиры паза тилідері» – 47,8 %, «Хакас Республиканың региондағы политиказы» – 45 %.
Ӧӧркі Чӧптің бюджетче паза налог политиказынҷа комитедінің кнезі Валерий Марков ирткен чылның республика бюджеді 984 миллион салковай дефициттіг толдырылғанын, ол планҷа кӧрілген синнең хай-хай асхынах полғанын таныхтаан. Аның кӧрізінең, мындағ салтар парыстарҷа план толдырылбаан паза бюджет ассигнованиелерінең тузаланыс тӧбін синде полған сылтаанда пол парған.
Валерий Марков чоох тударында орындағы бюджеттерні толдырарына алынҷа хайығ салған.
– Муниципальнай пӱдістер аразында кирек тың пасхалалча, – искірген ол. – Бюджеттерні парыстар хоостыра толдырҷаң синнер, чылға пландағы саннарны алза, 67,9 проценттең 98,3 процентке теере кӧрімніглер. Муниципальнай пӱдістерде парыстар ӧсчеткені таныхталза даа, хайзы аймахтар пос парыстарын чідіргені паза ахчалығ хабазығ хызырылчатханы ӱчӱн улуғ сидіксіністерге урунчалар.
Бюджетче паза налог политиказынҷа комитеттің кнезі Валерий Марков ідӧк республика бюджедінің кредиторка алымнары ӧсчеткенінеңер чоох апарған. Аның искіриинең, 2025 чылның салтарларынҷа ол алымнар 8 миллиард 78 миллион салковайға чит парғаннар, оларның 5 миллиард 566 миллион салковайы – тузында чабылбаан алымнар.
Таштып аймааның пазы Николай Чебодаев муниципальнай пӱдістердегі сидіксіністердеңер чоохтап пирген.
– 2025 чылда піс хорадығлар обязательстволарынҷа бюджетті пір айға ла алғабыс, чал ахчазын тӧлирінҷе – 12 айға, – искірген ол. – Амғы туста прай бюджет учреждениелерінің, ол санда аймах устағ-пастааның, счеттарының тоғызы алымнар ӱчӱн тохтадылған. Алымнар сині 127 миллионҷа салковай. Кредиторка алымнары – 200 миллионҷа салковай. Піс хазна полномочиелерібісті толдыр полбинчабыс. Ол кирек хоостыра пістің правительствозар айланарым килче: пу кирекке хайди-да хайығ салыңар, амғы туста муниципальнай аймахтың тоғызы саңай турыбысхан.
Азых ӱзӱріглернің салтарларынҷа Хакасия правительствозына паза Ӧӧркі Чӧпке, ідӧк республиканың орындағы пос устаныс органнарына чӧптер пирчеткен пічік тимнирге чарадығ алылған.
– Редакционнай комиссия тӧстелген, ол кірген сизіндіріглерні паза чӧптерні пічіксер кир салар, – азых ӱзӱріглерні тоозып, таныхтаан Ӧӧркі Чӧп кнезінің пастағы орынҷызы Пётр Воронин. – Ол чӧптер, Хакасияның Ӧӧркі Чӧбі 2025 чылға республика бюджеді толдырылғанынаңар законны ӱзӱрчетсе паза алчатса, санға хайди даа алылар.
«Хакас Республиканың 2025 чылға республика бюджеді толдырылғанынаңар» закон проекті Ӧӧркі Чӧптің теестегі сессиязының кӱн суриина кирілер тіп кӧрілче.
Сом Дмитрий Сунчугашевти
Автор :
Альберт Толмашов
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
