Чуртазы тооза позын чааҷаа санаҷаң
08.05.2026
Хабарлар
Пётр Николаевич Мамышев сӧбiрезiнең хада
Илбек Чиңiс. Таштып аймаандағы Ибiг аалда чурттығ Лидия Кызычакованың пабазы Пётр Николаевич Мамышев Илбек Ада чаа араласчызы полған
Че ол ах чарыхтаң парыбысханнаң 30 чыл ирт парды. «Ачырғастығ, – тiпче Лидия Петровна. – Тусты нандыра айландыр полбассың, пабамның хыринда одырып, паарсап полбассың паза аның ол аар, иреелестіг, Хакасиядаң пасталып, Германия чирінде тоозылған чаа чолларынаңар сурастыр полбассың».
Анаң ол пабазынаңар чоохтап пирген:
– Пабам кӧп палалығ сӧбіреде тӧреен. Аның пабазы Николай Мамышев, тадар ады Кулан, аңҷы кізі полтыр, іҷезі – Мария Чаховна. Ирепчi 11 пала ах чарыхха тӧрiткен, че улуға теере 4 палазын на хазых ӧскіртірлер, пабам оларның тун оолғы полтыр. 1941 чылда Илбек Ада чаа пасталыбысханда, пабам ыырҷыдаң тоғыр кӱрезерге парыбысхан. Станковай пулемёттың наводчигі полып, Западнай фронтта чааласхан, че ікі ай пазынаң аар палығлатхан соонаң пленге кір парған. Пабам фашисттернің холында илег-чобағ матап кӧрген. Астаң астап, суғдаң сухсап, немецтерге сохтырып, иреелеттiрҷең полтырлар. Ӧзӧк париған кізілерге астых парған хоосханы даа чібізерге килісчең, алаах парҷаңнар даа.
Ыырҷыларның оңдайлары даа пасха-пасха полтыр. Пір хадағҷы частанҷаң тӧзектерін хысхызын тасхар тастабысчаң, анаң парасхан чон чалаас чирде узуҷаң полтыр. Пір хадағҷызы, тізең, ол сығара тастаан тӧзекті нандыра кирдірҷең осхас.
Паба-іҷезі чаада чіт парған оолғын ӱреен тіп санап, ибіріглер итчеңнер – хакас кибірi хоостыра, от тамызып, андар чіҷең ниме салып, азыраҷаң полтырлар.
– Соонаң пабам сағысха кирҷең. «Кииҷе кинетiн не ибдегі татхыннығ чиистің чызы сабыл килҷең, мин ағаа ла тос парҷаңмын», – тiҷең ол, – аннаң андар чоохтаан Лидия Петровна.
Че пу хайхаста іле пілдірче, тун оолға ол сидік туста паба-іҷенің илбек хынызы полысхан.
1945 чылда часхыда фашисттер концлагерьiнең плендегi чааҷыларны америкадағылар осхырғаннар. Харын, плен соонда Пётр Николаевичтi пір дее сурығ чох Венгрияда чааласчатхан Южнай войсколарның пір группазынзар кир салғаннар. Балатон теен кӧл хыринда хатығ чаалазығ парған, фашисттер пирінерге маңзырабинчатханнар. Че Чиңіс кӱні, 9 май, чағдап килген, тіріг-хазых халған чааҷыларыбыс иблерінзер айланғаннар. Пётр Мамышевтiң армиядағы службазы 1948 чылда ла тоозылған. Чуртас тооза ол позын чааҷаа санаан. «Диагональ» материалдаң галифе паза китель тіктіріп алҷаң.
– Пісті, позының палаларын, чуртаста орта тудынарға ӱгретчең. Аның ӱчӱн пабабысха алғызыбысты чӱреебісте ам даа ал чӧрчебіс. Минің пабам пістің амыр чуртазыбыс ӱчӱн чааласхан паза пасха даа чааҷылар постарының тыннарын пістің ырыстығ чуртазыбыс ӱчӱн пир салғаннар. Піс пір дее ундутпаспыс оларны, сағызыбыста, чӱреебісте хаҷанға даа халарлар, ідӧк, отха салып, ибдегі татхыннығ чииснең оларны азырап турарбыс, – чооғын тоосхан Лидия Петровна.
Сом Кызычаковтар сӧбiрезi архивiнең
Автор :
Евгения Табурчинова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
