Сығарыс – ол пір дее ӱзілбес, пик ілҷірбе
16.10.2026
Хабарлар
Предприятиенің ӧӧн технологы Оксана Алагашева тоғызын хынып толдырча
18 чарыста – Ас-тамах промышленнозы тоғынҷыларының кӱні. Хакасияда идінҷек Иван Миндибековтың предприятиелері иң тӱзімніг тиліпчеткеннернің санына кірчелер. Оларның пірсінде ӧӧн технолог Оксана Алагашева чибіргi тӧртiнҷі чылы тіcпен істен парча
Предприятиеде тиксі ӱс цех тоғынча: колбаса, полуфабрикаттар паза консервалар. Полғанының на позының технологы пар. Оксана Семёновна ӧӧн технолог полып істенче.
– Ас-тамах сығарызы – ол улуғ ӧменің чӧптіг, тіспен паза уғаа нандырығлығ тоғызы, – істенчеткен ӧмедеңер чооғын пастаан пістің матырыбыс. – Иван Ивановичтің кӱстенізінең пасти олаңай тоғынҷаа теере – прайзы предприятиенің ас-тамаа сығарызына позының салымнығ хозымын итче. Полған на монҷығас – тоғынҷы – ол ілҷірбеде позының пӧгінін толдырча паза ӧменің ӧӧн хыйғызына тудынча: «Прай нимені, нимені піc итчебіс – чахсы итчебіс!»
Хайдағ даа ас-тамахты чырғалзар сығарып алар ӱчӱн, илееде кирексініcтерні толдырарға киректелче. Ит ас-тамаанаң ниме-ноо сығарызына ідӧк улуғ кирексініcтер турғызылған. Предприятие, оларға тудынып, чонға татхыннығ колбасаларны, полуфабрикаттарны паза ит консерваларын сығарча. Ілҷірбе, тізең, предприятие тӧстегҷізі Иван Иванович Миндибековтаң пасталча тирге чарир. Аймах чирлерҷе кӧп чӧрчеткен кізі cыбыра наа сағыстарны паза кӧрістерні чыып килче. Ідӧк цехтарның технологтары, сығарыс устары, аймах пӧліктернің устағҷылары паза инженерлер чоннар аразындағы, Россия синіндегі ас-тамах сығарызынаң палғалыстығ аймах кӧзідіг-ярмаркаларда сыбыра араласчалар. Улуғ делегациянаң чорыхтарға чӧріп, олар пос предприятиезінің ас-тамаанаң таныстырчалар паза пасхазын кӧр килчелер.
– Килкім кӧзідіглернің пірсі – «Агропродмаш». Ол Москвада иртче. Анда россиядағылар ла нимес, че ідӧк хырығ озаринаң аймах компаниялар араласчалар. Піс андар улуғ ӧменең чӧрчебіс, тиріглернең, сығарысха кирек нимелернең танысчабыс, компания кізілерінең чоохтасчабыс. Полған на чорыхтың пӧгіні поладыр, ағаа тудынып, кирек искірігні чыыпчабыс, – чарытча технолог.
И.И.Миндибековтың иттең ас-тамах сығарҷаң предприятиезі 1998 чылда тӧстелген. Ол туста колбаса цеғы ла тоғынған, чырғалзар сигіс ас-тамах сығарыл турған. Че идінҷектің кӱстенгені, ырах кӧрізі, тирең сағызы паза ізестіг ӧме тӧстеп алғаны сылтаанда, предприятие кӧріндіре алғып парыбысхан. Сығарылған ас-тамах иң пӧзік кирексіністерге нандырча, чуртағҷыларның кӧңнін санға алча паза паалары даа чуртағҷыларның ізебіне килістіре.
Пӱӱнгі кӱнде предприятие цехтарында Германияда паза Австрияда сығарылған тиріг турча. Тирігҷе инженер наа тиріглерні істесче: хайдағ аның оңдайлар пар, ниме ол ит полча. Анаң ол искірігні технологтарға читірче.
Вакуум пакеттеріне тыхтир тоғыс толдырылча
– Піс устарнаң хада тоғынып пастапчабыс. Тирігнең толдыразынаң тоғынар ӱчӱн, киліcтіре колбасаларның паза ыстаан ит чардыхтарының рецепттерін сағын таапчабыс. Пастап аның дегустациязын предприятие істінде иртірчебіс. Ӧнетін комиссия тӧcтелче. Анда аймах специалисттер паза тоғынҷылар араласчалар, ол санда Иван Иванович. Тиксі паалағ чаҷыннары пар. Комиссия кізілері ас-тамахтың тастындағы кӧрімін, тадиин, чызын, тустың паза приправаларның хай син хозылғанын паалапчалар. Чаҷынны толдырып, ортын паалағны санап, читпестерні санға алып, пазох дегустация иртірчебіс. Салтарында прай саринаң татхыннығ ас-тамах киліс парарға кирек, – чоохтапча піске Оксана Семёновна.
Ідӧк регионнарда чуртағҷыларның тадии кирексінізі пасхалалча: хайда-да пір колбаса сабланчатса, пасха регионда – саңай пасха колбаса. Прай алза, предприятие пызырған-ыстаан паза чамдыхти ыстаан 80 азыра аймах колбасаны сығарча. Полуфабрикаттарнаң, ит консерваларынаң паза деликатестернең хада тиксі 200 азыра аймах ас-тамах сығарылча. Прай сығарылған ас-тамах Сибирьнің аймах регионнарынзар читірілче: Тывазар, Хызылчар крайынзар, Иркутск паза Кемеров областьтарынзар.
Оксана Семёновна предприятие ас-тамаанаңар хынып чоохтапча. Наа сығарыстарның пірсі – чіліңніг cӧӧктер. Оларны, тоғыра кизіп, вакуумға таарлап сатчалар. Ӧӧнінде Ағбан городтағы садығ тураларында таап аларға чарир. Дефициттіг ниме.
– Ол – пістің олған тузыбыстағы чиис. Піс кічіг полғаныбыста, пабабыс чіліңніг сӧӧкті, самнахха саап, полғаныбысха ла читірерге кӱстенҷең. Хазиибыс пик ползын тіп турҷаң, – сағысха кирче Оксана Семёновна. – Аннаң тіккен мӱн чи хайдағ татхыннығ! Піс сӧбіреде аннаң ӱгре пызырарға хынчабыс.
Ам даа ол тузалығ ниме-нооға пай чииске саналча. Анда кізі иді-ханына киректелчеткен кӧп ниме пар: ӧӧні – коллаген, аймах минераллар, витаминнер, электролиттер паза аминокислоталар – прай ол нимені пістің иді-ханыбыс ниик алып алча. Чіліңніг сӧӧктіг мӱн ічегезі ағырығ кізілерге чахсы полысчаттыр. Аның пасха даа тузазы пар.
Наа колбасаларның пірci – пызырған-ыстаан, Б категориялығ ит колбасазы «Гроскана». Ол чағ чох сосха идінең, оорхадағы теерліг чағдаң паза аймах специялардаң тимнелче. Салтарында уғаа татхыннығ, чапсых чыстығ колбаса киліс парған.
Полған на ас-тамахха ниме-ноо тании паза патент алылча. Ол оой нимес сурығнаң идінҷектің чахиинҷа ӧнетін пірігіc айғасча. Пастап килістіре ат таап пирче, анаң ниме-ноо таниин паза патент аларына пічіктерні тимнепче. Предприятие алып алған аттығ ас-тамахты, ниме-нооны хазна істінде паза пірдеезіне сығарарға чарадылбинча.
– Андағ оңдайнаң піс позыбыс ас-тамаан, аның сығарылчатхан пӧзік синін арачылапчабыс, – тіпче Оксана Семёновна. – Сала тӧӧй дее аттарны аларға чарадылбинча, ГОСТ-тығ колбасалардаң, ас-тамахтардаң пасха, оларның аттарына пу кирексініс теелбинче. Аттарны піс позыбыс таа сағынып алчабыс, че чырғалда андағ ат алай ағаа тӧӧй ат пар полза, пірігіc піске ол ас-тамахха пасха ат пирерге полысча.
Оксана Семёновна пу кӧcтегде 2002 чылдаң сығара істенче. Пастап пельмен цеғынзар ус орнына килген, анаң аның пастығы полыбысхан. Че килістіре ӱгредігні ол 2009 чылда Хызылчардағы аграрнай хазна университедінде заочно ӱгреніп алған, 2013 чылда ағаа «Бухгалтерский учёт, анализ и аудит» кӧcтегҷе «Экономист» квалификация пирілген. Олох чыл Оксана Семёновна тоғызынҷа кӧстегліг ӱгредіг аларға чаратча. Іди ол Кемеровтағы ас-тамах промышленнозының технология институдынзар кірібісче. Аны ол 2017 чылда тоосхан. Ол «Продукты питания животного происхождения» кӧстегҷе диплом алған. Олох арада 2014 чылда Оксана Семёновнаны И.И.Миндибековтың колбаса цеғының технологына турғыс салчалар. Ол тустаң сығара Оксана Алагашева пу тоғыста маңнаныстығ істен парча.
– Пу уғаа чайаачы тоғыс, мында кӱннер пасхалалчалар. Піс полғаныбыс ла позыбыс кӧстеенҷе чырғалны істесчебіс, чуртағҷыларның наа ас-тамахха тартылчатханын паалапчабыс. Наа тиріглер кӧп, оларнаң танысчабыс. Сығарыста тузаланылчатхан полған на нимені ӧтіре пілерге кирек, ол, тізең, улуғ істезіг тоғызы. Законнардағы алызығларны паза кирексіністерні сыбыра хайығда тударға кирек. Прай ол искіріг пістің пастыра парча. Піc, тізең, амғы туснаң, оңдайларнаң тиңнең тиңе парарға кирекпіс! – тіпче кӱстенҷік тоғынҷы.
Оксана Алагашева, предприятиезер тоғысха алылғанда, кӧп нимені пілбеен. Андада аның ӱгредіг кӧcтегҷізі Светлана Георгиевна Федоринова полыбысхан. Опыттығ специалист предприятие тӧстелгеннең ала колбаса цеғының технологы полған.
– Тоғысха ӱгреткен ӱгретчілерібісті хайди даа таныхтирға кирек. Олар пісті тоғыснаң таныстырғаннар, андар киргеннер. Минің ӱгредіг кӧстегҷім Светлана Георгиевна Федоринова полған, хомзынысха, ам изен нимес. Ол піске кӧп піліс пирген. Ам піс ідӧк чииттерні ӱгретчебіс. Опытнаң хайди даа ӱлезерге кирек тіп санапчам, – тіпче Оксана Семёновна.
Технолог орнына киліп, чиит ипчі тоғыс пасхызынҷа ӧзерге сағыс тутпаан. Ағаа ӧӧні полған: турғызылған пӧгіннерні толдырарға. Прай істеніс чолында ол пу пӧгінге тудынча.
– Амды хайбағынзам, сағысха кирзем, предприятиенің ӧзізін пос хараанаң кӧргенімнi таныхтапчам. Хайди пір улуғ туранаң хости наа цехтар турғызылғаннар, Иван Иванович кӧп кӱзін аның ӱчӱн салған. Иван Иванович – уғаа чапчаң сағыстығ устағҷы, прай сығарыс тоғызын хайығда тутча. Предприятие тиріндірілген сылтаанда ол амды пос алынҷа тоғынча. Кізілер тирігнең не устапчалар тирге чарир. Полған на цехтың тархыны, ынағ ӧмезі пар, – тіпче ӧӧн технолог.
2010 чылда Оксана Алагашева «Россияның иң артых 100 ниме-ноозы» марығның «Отличник качества» таниина турысхан. Ол андада пельмен цеғының пастығы полған. Пу тусха теере Оксана Алагашева, колбаса цеғының технологы, анаң ӧӧн технолог полып, сығарчатхан ас-тамахты аймах марығларда турыстыра кӧзітче. Іди предприятие «Хакасияның иң артых ниме-ноозы паза полызығлары» марығның дипломына турысхан паза сыбыра «Россияның иң артых 100 ниме-ноозы» тиксі Россияның программазында араласча.
2025 чылда Оксана Семёновна хакас чон родтарының Улуғлар чӧбінің «Чыл кізізі» таниина турысхан. Аннаң пасха, ол Хакасияның аал хонии паза ас-тамах министерствозының Аарластығ пічиин паза Асхыс аймаа устағ-пастааның Аарластығ пічиин, алғыстазын алған.
Позы ол Апчанай аалда Тормозаковтарның сӧбірезінде тӧреен-ӧcкен. Пабазы Семён Иванович Калининнің адынаң совхозтың 5-ҷі фермазында чуртазы тооза осеменатор полып тоғын салған. Іҷезі Надежда Николаевна олған садында воспитатель паза завхоз полған, анаң пос киреенең айғазып пастаан. Оксана Семёновнаның улуғ харындазы Олег Семёнович пуох предприятиеде механик полып істенче. Хыс туңмазы Евгения Семёновна Ағбанда олған садынаң устапча. Предприятиедӧк істенче Оксана Семёновнаның хада хонғаны – Алагашевтернің оолғы Александр Валериевич. Ол фарш тимнепче. Александр Алагашев Пилтір аалда тӧреен-ӧскен. Ирепчі чон аразына ікі пала кир салған: Никита Кемеровта имҷее ӱгренген, амды Новокузнецкте городтағы поликлиникада істенче, Екатерина Новосибирскте ідӧк имҷее ӱгренче.
Сомнар Дмитрий Сунчугашевти
Автор :
Наталья Сюптерекова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 1 | 2 |
| 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
