Аал-городтарны паза кiзiлернi палғалыстырчалар
16.10.2026
Хабарлар
«Хакасавтодорның» директоры Иван Белоус
18 чарыста – Чол хонии тоғынҷыларының кӱнi. Хакасиядағы чолларның тиксi узуны 8 муң километрге тиңнелче, ол санда 169 километр – федеральнай чол
Республиканың муниципалитеттері аразындағы чолларның узуны 2718 км: 1614 км – асфальтобетон тӧзелген чол, 940 км – сай урылған чол, 163 км – грунттығ чол. Пасхазы муниципалитеттер істіндегі чоллар. Ол чолларда 191 тахта орныхча, оларның тиксi узуны 6507 погон метрге тиңнелче. Республиканың паза муниципалитеттер аразындағы чолларны, тахталарны паза суғ ағысчаң трубаларны тыхтирынаң, оларны иптiг тударынаң паза нааҷылирынаң Хакас Республиканың «Хакасавтодор» ГКУ-зы айғасча.
Чол хонии тоғынҷыларының ӱлӱкӱнi алнында пiс «Хакасавтодорның» директоры Иван Белоуснаң тоғазып алғабыс. Ол ведомство алнында турчатхан пӧгiннердеңер, чуртасха кирiлчеткен проекттердеңер, тоғасчатхан сидiксiнiстердеңер паза комитеттiң, аның тоғынҷыларының чидiглерiнеңер чоохтап пирген.
Пӱӱл Хакасияның чол чыындызында 6 млрд салковайға чағын ахча кӧрiл парған. Ол алындағы чыллардағы кӧзiдiглердең артых. Ахча чолларны тыхтирына паза нааҷылирына, оларҷа чӧрiстi хорғыс чох идерiне, автобустар тохтаҷаң орыннарны турғызарына, чарытхыны тартарына, тротуарларны паза чолны кисчең орыннарны тимнирiне позыдылча.
Иван Викторовичтiң чооғынаң, амғы тусха Хакасияда 22 объектче тоғыстар тоозазынаң толдырыл парғаннар. Оларның аразында: Ағбан – Саяногорск, Знаменка – Харасуғ, Ачинск – Ужур – Сыра – Троицкай , Пригорск – Чорба, Сыра – Тойым, Пии – Очыр, Сыра – Новосёлово, Тастып – Чоғархы Сии – Мадыр, Копьёв – Сыралығ Ӱӱс, Хубачар – Пии – Асхыс, Хубачар – Аршаннар – Пии, Тастып – Харағай, Ағбан – Ах тобырах, Тустығ кӧл – Чынай – Очыр чоллар паза Новониколаевка аалзар парчатхан чол. Тыхталған чолларның тиксi узуны 66,3 км тиңнелче. Ол санда 60,8 км чол «Чуртасха инфраструктура» нацпроектче тыхталған паза нааҷылалған. Iдӧк Ағбан – Саяногорск паза Ағбан – Ах тобырах чолларда транспорттың кӧдiрiмiн паза улиин синепчеткен iкi автоматическай пункт тыхталған, Уй паза Харатас суғлар кизiре тахталар иптелгеннер.
Пӱӱл чоллардағы чӧрiстi хорғыс чох идер пӧгiннең Тастып аймаанда, Саяногорскта паза Асхыс – Паза Пиизi, Бондарев – Улуғ Нонып чолларда автобус тохтаҷаң орыннар пӱдiрiлгеннер, чарытхы тартылған паза тротуарлар тимнелген.
Республиканың удаа тузаланылчатхан чолларында сайбағ идiлгенiн сомға суурар 42 стационарнай тиріг турғызылған. Кӱннiң сай чолларзар кӧзiрiл чӧрчеткен 5 тиріг паза автомобильнi турғысчаң орында транспорттың правилоларны сайбап турғызылғанын iлезiне сығарар 1 мобильнай тиріг сығарылчалар. Iдӧк «Чол хониин тилiдер тиксi оңдайлар» регион проектiнҷе амғы туста тоғынчатхан, чолдағы чӧрiстiң правилоларын сайбапчатханын сомға паза видеоға суурчатхан 12 комплекс нааҷылалған. Саяногорскта чоллар пiрiкчеткен орында андағ наа комплекс турғызылған.
– Пасха регионнарнаң тиңнестiрзе, чоллар качествозынаң Хакасия хомай нимес кӧрiнче. Нормативтер кирексiнiстерiне нандырчатхан чолларның синi 71,1 процентке тиңнелче. Федеральнай кiн, тiзең, субъекттер алнында 2030 чылға пу санны 60%-ке читiрер пӧгiн турғысхан полған, – чоохтапча Иван Викторович.
Амғы туста республикада iкi объектче тоғыс апарылчаттыр. Пастағызы – Салбых кӱргензер чол. Турист объектiнзер наа чол салылча. Проект хоостыра анда автомобильлер паза турист автобустары тохтаҷаң орын, тротуар полары кӧрiлче. Iдӧк Саяногорск – Ымайдағы ГЭС – Нымырттығ чол нааҷылалча. Анда «Тортуга» тынағ паркы хыринда тоғыстар апарылчалар – парксар паза пасха даа орыннарзар апарчатхан чолларзар инiстер иптелчелер, чарытхы паза автобустар тохтаҷаң наа орыннар турғызылча, чалбағы 2 метр артиинаң тротуар тимнелче. «Хакасавтодор» устағҷызының чооғынаң, подрядчик iкi объекттi чарыс айының халғанҷы кӱннерiне тоозыбызарға кирек. Пу iкi объекттегi тоғыстар «Хакасияның чолларын тилiдерi» республика программазынҷа апарылчалар. Олар тоозыл парзалар, туристтерге Хакасияның танығлығ орыннарынзар иптiг паза хорғыс чох чидiп ал турарға чарир полар. Анзы, тiзең, тиксi республикабыс инфраструктуразының тилiзiне хозым полар.
Итсе, чоллар хайдағ даа регионның социально-экономическай тилiзiнiң танығлығ чардығы полчалар. Аннаңар даа оларны чахсы синде тутчатхан организация алнында оой нимес пӧгiннер турча. Иван Белоус «Хакасавтодорның» устағҷызына 2025 чылда турғызылған. Тоғысха килгенде, ол позының алнында чидiспинчеткен специалисттернi табар пӧгiн турғысхан. Аны толдыр таа салғам, мин килгенде, 11 тоғынҷы чидiспинчеткен, пӱӱнгi кӱнде организацияда iкi ле специалист киректелче тiп чоохтапча ол. Организацияда тиксi 62 тоғыс орны саналча.
Пiлдiстiг, кадрлар сурии хайдағ даа организацияа ағырсымнығ полча. «Хакасавтодорда» аны пӧгер пӧгiннең чииттернi кӧстеглiг оңдайнаң ӱгредер чӧптезiглернi тимнепчелер. Андағ оңдайнаң ӱгрен килген пiр кiзi тоғынча. Пӱӱл iкi кiзiнi ӱгредерге ысханнар. Пiр студент Иркутскта ӱгренче, пiрсi – Хакас техническай институтта.
Позы Иван Викторович 1985 чылда Новосибирсктегі тимір чол инженерлерінің институдын «Тахталар паза тоннельлер» специальностьча тоосхан. Чааҷы службазын СССР-ның Тирігліг Кӱстерінде Амур облазында Свободный городтағы тимір чол частьында взвод командирі полып ирткен. 1991-1992 чылларда Хызылчардағы тимір чолның 9-ҷы Ағбандағы чол дистанциязында арған пӱдіріглерҷе пастых полып істенген. Соонаң чибіргі чыл артиинаң Россия МВД-зында служба апарған. 2006 чылдаң пасти – устағҷы должностьтарында. 2014 чылда ол полковник званиелiг отставкаа парған. Олох чылда И.В.Белоус чол хониинзар айланған.
Тиксi алза, аның чуртазы тимiр чолнаң паза чол хониинаң пик палғалыстығ. Аның аға-ууҷазы, паба-iҷезi мостоотрядтарда тоғынғаннар. Улуғ оолғы паза килнi Хызылчарда iдӧк тимiр чолда iстенчелер.
«Хакасавтодордаңар» чоохтаза, аның паза пiр тоғынҷызын хайди даа адирға кирек. Светлана Россиева планово-экономическай пӧлiктiң пастығы – директорның экономикаҷа орынҷызы полча.
– Пӱӱл 27 орғахта минi, чиит специалисттi чiли, «Хакасавтодорзар» тоғынарға ысханнаң сығара 40 чыл толған. Амғы тусха читiре мин пiр ле орында тоғын парирбын. 40 чыл аразына «Хакасавтодор» хазна комитедi, анаң министерство, соонаң пазох алынҷа организация поларға маңнанған. Iстенiс чолымны олаңай экономист полып пастаам, – чоохтапча Светлана Николаевна.
Позы ол Кемеров облазынаң, Кузбасстағы политехническай институтты тоосхан. Чуртас чолы «Хакасавтодорнаң» пик палғалыс парғанына ол пiр дее хомзынминча. «Ибiре кӧп ниме алысхан полза даа, тоғызыма хынызым пiр дее алыспаан. Организацияның тоғызы ӱчӱн прай чӱреемнең ағырчам», – ӱлесче сағыстарынаң ол.
2019 чылдаң, хазнабыста национальнай проекттер тоғын сыхханнаң, ол «Хорғыс чох качестволығ чоллар» нацпроект республикабыста чуртасха кирiлчеткенi ӱчӱн нандырған. Че специалист пу тоғыс мағаа наа ниме нимес тiп таныхтапча. Совет Союзы тузында даа аймах программалар чуртасха кирiлҷең, оларҷа тимнелген пiчiктернi Хызылчарзар ал чӧрерге килiсчең, тоғыс поездте дее парҷаң тiп чоохтапча ол. Амғы туста C.Н.Россиева «Чуртасха инфраструктура» нацпроектче тоғыснаң устап парча.
Светлана Николаевна Хакасияның транспорт инфраструктуразына салымнығ хозым иткен тiзе, пiр дее саба полбас. Аның устаанынаң апарылған тоғыс сылтаанда 2024 чылда «Хорғыс чох качестволығ чоллар» нацпроектче чолларны тыхтирынҷа паза нааҷылирынҷа Хакасия хазнабыста проекттiң иң артых 18 араласчызы санына кiрген, сыйыхха «Алтын каток» читiрiлген. 2025 чылда Хакасия iдӧк проекттi пӧзiк салтарлығ чуртасха кирчеткен субъекттер санына кiрген.
Тоғызына тӱгеде пирiн салған паза пӧзiк кӧзiдiглерге читкен ӱчӱн, ол аймах синнiг алғыстас паза Аарластығ пiчiктернең таныхтатхан. Писче чыл мының алнында ағаа Россияның транспорт министерствозынаң «Россияның аарластығ чолҷызы» кӧксiне хазанҷаң танығ читiрiлген. Пӱӱл, тiзең, ол аннаңох пӧзiк «Россия транспортының аарластығ тоғынҷызы» кӧксiне хазанҷаң танығ алған.
Пӧзiк пiлiзi паза ӧткiнi ӱчӱн аны хада тоғынчатхан арғыстары улуғлапчалар, аарлапчалар. Чииттер дее аның кӧзiдiмiне тиңнезерге кӱстенчелер. Сағынчам, мындағ тоғынҷылар хайдағ даа ӧменiң ӧзенi полчалар.
Оңдайнаң тузаланып, Хакасияның «Хакасавтодор» ГКУ-зының директоры Иван Белоусов Светлана Николаевнаны паза прай тоғынҷыларын, ветераннарны, чол хониинаң палғалыстығ кiзiлернi чағдапчатхан професcиональнай ӱлӱкӱннең алғыстапча. «Пiстiң профессиябыс – олаңай ла тоғыс нимес, ол аал-городтарны паза кiзiлернi палғалыстырары. Пiс кӱннiң сай миллионнар кiзi чӧрчеткен чоллар хорғыс чох, истiг паза iзестiг полар ӱчӱн нандырчабыс. Полған на тӱс чол, орта турғызылған чол тании, проектте тимнелген полған на километр – сiрернiң махалығ тоғызыңарның, кирекке нандырығлығ хайчатханыңарның паза пӧзiк пiлiстерiңнiң салтары. Тоғызыңар хаҷан даа кирексiнiсте ползын, проекттерiң, тiзең, хаҷан даа маңнаныстығ ползыннар. Пик хазыхтығ, толдыра кӱстiг полыңар!» – таныхтапча ол. Пiс пу уғаа чылығ сӧстерге хозылчабыс.
Сом Дмитрий Сунчугашевти
Автор :
Татьяна Кыштымова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
