Ис пилтiрiнде – нааҷылалған клуб
14.10.2026
Хабарлар
Ис пилтірінің абахай, чайаачы чуртағҷылары
Хабазығ. Асхыс аймаанзар тоғыс чорығынаң чӧргенде, Хакасия пазы Валентин Коновалов Ис пилтiрi аалдағы клубты тыхтағ тоғыстары соонаң пайрамни азыбысхан
Пастағы кӧрiске, клуб тастынаң нааҷылалғанға тӧӧй полбаан. Iди ӧӧнiнде пу аалда чуртабинчатхан, амға теере клубта полбааннар сағынчалар. Че ис пилтiрiндегiлер чахсы оңнапчалар, 2024 чылда часхызын хазыр чил полған соонаң хайдағ хорғыстығ кӧрiмнiг пол парған оларның хынған культура учреждениезi. Iкi чыл мының алнында республикада хазыр чил хайынған. Ол Хакасияның илееде ӱгредiг, культура учреждениезiне паза алынҷа тураларға ӱрег ағылған. Кӧбiзiнде тураларның хыр- лары чил кӱзiне сыдабин халған. Ол хорғыстығ кӱнде Ис пилтiрi аалның клубы iдӧк улуғ хыйалға кiр парған.
Хазыр чил аның хырын ходыра тарт парыбысхан. Аалның культура учреждениезiнде iдӧк библиотека паза почта пӧлии орныхчатхан. Саай полған соонаң ӱстӱнде адалған хыйалға кiрген организациялар тоғыстарын тохтатханнар паза оларның тоозылбас иреелестерi пасталыбысхан. Хыр чох пӱдiрiгзер наңмыр ағып, ханаларны, андағы мебельнi паза даа пасхазын прай сыхтығ ит салған. Анзы, тiзең, пасха сидiксiнiстернi тартхан.
Полтах аал чӧбi пазы Елена Чистыгашева, 2024 чылзар айланып, саайдаңар чӱрек сыстабин чоохтап полбаан. Чир-чайаан хайынған соонда аның салтарын аал чӧбi пазына пӧгерге киректелген нооза.
– Хазыр чил соонаң клубсар кӧрерге дее аар полған. Аны сайап, нааны пӱдiрерге сурығ турбаан даа, анзы- на илееде ахча кирек. Аннаңар пiске клубты тыхтирына ахча киректелген. Мин Асхыс аймаа устағ-пастаанзар айланғам. Сағысха кирзе, ол хорғыстығ кӱнде илееде аалда школалар паза клубтар хыйалға кiрглеп парғаннар, олар минӧк чiли, муниципалитет устағ-пастаанзар айланғаннар.
Чоохтазығлар соонаң республика паза федеральнай программаларда аралазарға кирек тiп пiр чӧпке килгебiс. Пастап пiс культура министерствозы пастыра клубтарны тыхтир программада араласхабыс, пiске клубтың хырын паза кӧзенектерiн нааҷылирына ахча позыдылған. Пастағы тоғыстар идiл парғанда, кӧңнiбiс кӧдiрiл парған. Клуб хыр чох турчатханда, ханаларҷа суғ аххан, олар кӧрiмi чох пол парғаннар. Оларны нааҷылирдаңар сағысха тӱзiбiскебiс. Олох туста Хакасияның национальнай паза территориальнай политика министерствозы «Чонға кирек иң артых проект» марығ чарлабысхан. Пiс ӱр сағынғабыс, хайди пу марығда аралазып, клуб ханаларын нааҷылап аларға. Iди Культура туразының пiр ханазында аалның мының алнындағы кӧрiмiн чайап салардаңар сағыс тӧреен. Аалда турған тигiрибнi хайди даа чайирға кирек тiп пiр чӧпке килгебiс. Iдӧк пiстiң сағыс полған аалның кӧрiмiн не нимес, iдӧк аның хай пiрее чуртағҷыларын кирерге. Iди хооста аалның кӧрiмi паза аның чуртағҷылары хоосталғаннар. Iдӧк анда олғаннарны кӧрерге чарир. Мының алнындағы паза амғы чуртасты чайап, пiс тӧллер палғалызын кӧзiт пирерге сағынғабыс. Iди амғы аалның чуртағҷыларынзар ырахтын Илбек Ада чаа ветераннары, тыл iстенҷiлерi, чаа палалары кӧрчелер: Андрей Михайлович паза Мария Григорьевна Карамчаков ирепчi, Захар Павлович Чебодаев паза Мария Семёновна Сагатаева ирепчi, Мария Сафроновна Чебодаева. Iдӧк хооста аалның амғы ӧткiн чуртағҷызы чиит оол Александр Евгеньевич Тахтобин чайалған. Пу проекттi Анастасия Албычакова чуртасха кирген. Ол Ағбаннаң. Д.И.Каратановтың адынаң хоос школазын тоосхан. Ис пилтiрiндегiлер хооста чайалған чуртағҷыларны танып салғаннар паза уғаа ӧкерсiнгеннер. Анзы хоосчы ус холлығ полчатханын киречiлепче.
Мин Культура туразын нааҷылирға полысханнарға, ахчанаң хабасханнарға прайзына улуғ алғызым читiрчем. Аалдағылар клубта чыылызарға хынадырлар, амды оларның андағ орын хатап пол килдi, – таныхтаан чооғында аал чӧбi пазы Елена Чистыгашева.
Аалдағы клуб 80 чыллар пасталчатханда пӱдiрiлген. Анда кино удаа кӧзiт турҷаңнар. Аннаңар клубтың концерт залында кӧзенектер чоғыл. Фойеде ле пар, олар даа илееде иргiлен парғаннар.
– Клубта тиксi тыхтағ тоғыстары пiр дее апарылбааннар. Анда сыбыра харасхы паза соох полҷаң. Чил соонаң клуб хыры чох халғанда, кӧңнiбiс саңай тӱс парған. Пiлгебiс, аны иптеп аларына нинҷе кӱс киректелер! Амды кӧрчебiс, чобағ полбаан полза, ӧрiнiс полбасчых. Ам пiстiң клубта чарых ханалар. Концерт залында кӧзенектер пар. Залда чап-чарых! Ол пiстiң иң улуғ ӧрiнiзiбiс полар, неке! Сценаның «кип-азаан» нааҷылабысхабыс. Iдӧк клубтың фойезiндегi ағас кӧзенектер пластикке алыстырылғаннар, чылығ пирҷең, чарытхы системалары, потолок нааҷылалған. Ирткен чылларда клубта сыбыра соох пол турҷаң, пу хысхыны чылығ паза чарых пӱдiрiгде иртiр парыбызарға кирекпiс, – ӧрiнiзiн чазырбинча Культура туразының устағҷызы Светлана Тахтобина.
Ис пилтiрi аалдағы клубсар кӧп чон чӧрче. Олар анда хазнаның паза республиканың прай ӱлӱкӱннерiн пайрамнапчалар. Олғаннар, чииттер андар хынып чӧрчелер.
Аал чуртағҷылары нааҷылалған клубта
Нааҷылалған Культура туразында чайаачы сезон азылған. Пу танығлығ киректернең орындағы чуртағҷыларны регион пазы Валентин Коновалов алғыстаан.
– Ис пилтiрiнде тыхтағ тоғыстары соонаң клуб чуртағҷыларға iзиин хатап асчатханы уғаа ӧрiнiстiг. Аны пiс федеральнай паза региондағы программаларҷа тыхтаабыс. Ол «Культура тилiзi» федеральнай программа паза «Чонға кирек иң артых проект» республика марии. Прай iкi миллион азыра салковай позыдылған. Алынҷа хайығ тартча ханадағы (стенедегі) хоос. Ол уғаа морсымнығ кӧрiмнiг.
Клуб нааҷылал парған даа полза, анда идiлбеен тоғыстар ам даа пар. Кӧзiдiмге, тастын нааҷылабысхан, полын алыстырыбысхан полза, чахсы поларҷых. Аннаңар пiс, пу тоғыстарны читiре толдырыбызар ӱчӱн, пiрее программаларда хатап аралас кӧрерге кӱстенербiс. Культура туразы пӱкӱлее нааҷылал парарға кирек тiп санапчам, – таныхтаан чооғында республика устағҷызы.
Ис пилтiрiнде клуб тыхтал парған полза, «Хуртуйах тас» музей-заповедникте тыхтағ тоғыстары хыызында парчалар. Пу кӱс орнынзар республикадаң на нимес, тиксi хазнадаң чон илееде килче. Музейде паза аның нинҷе-де филиалында чылда 60 муң азыра кiзi пол парыбысча. Чон анда ӱзiлбинчеткенде, музей сыбыра чахсы саринзар алызарға кӱстенче. Амды даа анда тыхтағ тоғыстары парча. Тоғынҷылар музейзер кiрҷең орынны алыстырчалар. Тӧрт хакас ибiҷек нааҷылал парған, амды оларзар парчатхан чолларны иптепчелер паза нааларны салчалар. Тоғыстар 85 процентке тимде. Пӱдiрiг тоғыстарынаң айғасчатхан организация тыхтағны Наа чылға теере тоозыбызарға кирек. Таныхтирға кирек, тыхтағ тоғыстары «Хакас Республиканың культуразы» хазна программазынҷа апарылчалар. Анзына 10 миллион азыра салковай кӧрiл парған.
Хакасия пазы Валентин Коновалов «Хуртуйах тас» музейде
Таштып пилтiрi аалда iдӧк ӧрiнiстiг кирек полды. Анда МТС-тың базовай станциязы тоғынып пастады. Чахсы интернеттi паза сотовай палғалысты аалдағылар хаҷанох сахтааннар.
Пӱӱл хандых айында Петербургтағы чоннар аразындағы экономика форумында Хакасия пазы Валентин Коновалов «Мобильные ТелеСистемы» ПАО-ның устағ-пастаанаң тоғасхан. Тоғазығ тузында олар хада тоғынардаңар чӧптезігде хол салғаннар. Ӧӧнiнде аалларға интернет тартары паза сотовай палғалысты чахсыландырары хоостыра. Iди Таштып пилтiрiнде компанияның пастағы станциязы азылған. Ол Россияда сығарылған. Сотовай палғалыс орындағыларға, школаа, фельдшер‑акушер пунктына, библиотекаа, Асхыс – Абаза тимір чол станциязына тарадылар. Пӧзік скоростьтығ мобильнай интернет аал чуртағҷыларына тоғыста паза ӱгренiсте саннығ сервистернең тузаланарға, фильмнерні паза сериалларны онлайн кӧрерге, ідӧк туған-чағыннарынаң палғалыста поларға оңдай пирер.
Таштып пилтірі – улуғ нимес аал, 300-че кізі чуртапча. Амға теере анда мобильнай палғалыс уйан полған.
2026 чыл тоозылғанҷа Cыра аймаандағы Сеектiг аалда, Асхыс аймаандағы Ӧӧк ахсы аалда паза Алтай аймаандағы Алтай аалда андағох станцияларны азары пӧгінде турча. Проект Россияның саннығ министерствозы полызиинаң толдырылча, хорадығларны «МТС» компания толдыразынаң позына алча.
Сомнар Дмитрий Сунчугашевти
Автор :
Оксана Котюбеева
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
