Пызоҷахтарға палаларына ла чiли хайча
09.10.2026
Хабарлар
Наталья Чустеева
11 чарыста – Аал хонии паза ас-тамах тимнеҷең промышленность тоғынҷызының кӱнi. Пу кӱнде хазна экономиказының иң танығлығ кӧстеенде iстенчеткен улусты – аал хонии ӧзiмнерiн паза чир тамаан, малларны ӧскiрчеткеннернi, аал хонии техниказынаң айғасчатханнарны, пу кӧстегҷе наука паза ӱгредiг тоғызын апарчатханнарны паза пасхазын даа – чеестепчелер
Пӱӱнгi сығарыста газетабыстың хығырығҷыларын Сыра ай маандағы «Целинное» ООО-да iстенчеткен пызо кӧрҷең ипчi Наталья Чустееванаң (хыс фамилиязы – Кичеева) таныстырарбыс.
Наталья Владимировна позы Тоғыр чул аалда тӧреен-ӧскен. Школа соонаң ол ас-тамах тимнир кӧстегҷе ӱгренген. Eгредиин тоозып, Ағбанда тоғынған, ӱзiнҷi разрядтығ повар-кондитер полған. Анаң ол ирге парыбысхан, хада хонғанынаң Наа чир аалзар кӧскен. Анда ол 1998 чылдаң сығара чуртапча. Чустеев ирепчiнiң ӱс хыс. Улиина 28 час, ол паба-iҷезiнең пiр аалда чуртапча. Аның – iкi хыс, амғы туста ол тоғынминча – кiчiг палазының соонҷа кӧрче. Ортызындағы хызы Ағбанда лабораторияда химик полып iстенче. Очызы школада 9-ҷы класста ӱгренче.
«Целинное» ООО-да Наталья Чустеева 13 чыл iстен парир. Хада хонғаны iдӧк пу предприятиеде тоғынча, механизатор полча.
Тоғысха наа ла килгенде, чиит ипчi пiрее чыл алысчатхан пызо кӧрҷең полған, анаң аны группаа турғыс салғаннар. Анда ол час пызоларны ӱс-тӧрт айлыға теере ӧскiрче. Анаң оларны пасха пызо хазаазынзар ысчалар.
– Кiчiг пызоҷахтарны азахха турғызып, оларны азыранарға кӧнiктiрiп алары – иң аар тоғыс. Пастағы тустарда пастаң ала прай сӱт ле пол парчазың. Пола-пола олар кӧнiк парыбысчалар, кӧнектернең хоғдырап сыхсаңох, пастарын сунып, синi сахтапчалар, – чоохтапча Наталья Владимировна.
Пызо кӧрҷеңнер тоғысха читi час иртен килчелер. Сӱттi чылыдарға турғысчалар, анаң пызоҷахтарны азырапчалар. Тӧрееннең пастағы 10 кӱнде пызоға пір саңай iкi литр сӱт пирiлче, пазағы 10 кӱнде – 2,5 литр. Оларны азырир ӧнетiн схема пар. Анаң арығ сӱт орнына ӧнетiн суух азырал пирiл сыхча, соонаң хатығ азыралны чирге ӱгренчелер. Iкi-ӱс айлығда чарбаны, силосты чiп пастапчалар. Iдӧк пызо кӧрҷеңнер кiчiг малның чадыны хаҷан даа хуруғ ползын тiп кӧрчелер. Пызоларны азыраан соонаң прай iдiстi чуупчалар, хазаадағы чолларны сыбырчалар. Иирде пазох ол тоғысты толдырчалар.
«Целинное» хоныхта ӧӧнiнде голштин паза симментал тӧллiг малларны ӧскiрчелер. Н.В.Чустееваның айғасчатхан киреене хынчатханын аның сӧстерiнең сизiнерге чарир. Ол пызолар кiчiг палалар осхастар тiпче. Ам мин оолағастарны ӧскiрчем тiп хатхырча Наталья Владимировна, iргек пызоҷахтарны алып алғаннаңар чоохтап.
– Чӧрчем, «Оолағастар, турыңар!» тiп чоохтанчам. Оларның аразында хынчатхан пызоҷахтар пар полча. «Минiң иң сiлiг оолахтар, пiрсi пiрсiнең иптiг!» чоохтапчам хада тоғынчатхан ӧӧрелерiме. Олары «Чох, мини иң сiлiглер!» тiп чараспинчалар. Iди полғаныбыс ла постин махтапча.
Наа ла тоғынып пастапчатханымда, аар пiлдiрҷең, соонаң кӧнiк парыбысхам. Амды мин позымны пiр дее пасха тоғыста кӧрбинчем. Хада хонғаным мағаа пiрееде «Синiң сағызың тоғызыңда ла» тiп чоохтанадыр. Хайди полар за, син чох анда «палаларың» хайди пол парчалар тiп сағыссырапчазың. Eр ниместе мағаа пызоҷахты ағыл килгеннер, ол уғаа кiчиҷек. Ам даа 1,5 литр ле сӱт iс полча. Андағларға уламох тың айапчазың, паарсапчазың, – ӱлесче сағыстарынаң пызо кӧрҷең ипчi.
Тиксi хоныхта час пызоларны ӧскiрчеткен тӧрт группа саналчаттыр, полғанында ла 100 пас пызо. Оларны кӧрчеткен ипчiлер, пiрдеезiне ачырғастығ полбазын тiп, iргек паза тiзi пызоҷахтарның группаларын теестезіп ӧскiрчеттiрлер. Тiзiлер сӱттi кӧп арах iсчеттiрлер, аның сылтаанда кӧдiрiмнерi дее чахсы ӧсче. Пызо кӧрҷеңнерге тӧлелчеткен чал ахчазының синi, тiзең, пу кӧзiдiгнең палғалыстығ полчаттыр.
– Тiзi пызоҷахтарнаң айғасчатсаң, пiр оңдайнаң тудынчазың, iргектернең – пасха оңдайнаң. Ағаа хоза, полғанының на позының хылии полча. Хайзы-да, синi кӧр салып, сегiр сыхча, анаң, пастырып, холыңны, ыстаныңны хаплап сыхча. Хайзы-да, азыранарға хынмин, хойрал сыхча. Чооғыңны чи хайди сизiнчелер. Хатығ арах чоохтаныбыссаңох, хулахтарын тӱзiрiбiсчелер, синзер хази-хази кӧрчелер. Хызыҷахтар паза оолағастар хайди пасхалалчалар за, пулар iдӧк. Аннаңар хада тоғынчатхан ӧӧрелерiбiснең iргек паза тiзi группаларны теестезiп алчабыс, – чоохтапча Наталья Владимировна.
Наа чир аалда кӧбiзi мал ӧскiрерiнде тоғынча. Наталья Владимировнаның хыс паза оол туңмалары iдӧк «Целинное» предприятиеде iстенчелер. Iҷе-пабазы тынаға парар алнында андох тоғынған. Пастап пабазы Тоғыр чул аалдағы совхозта чабан полған, iҷезi – інек сағҷаң. Совхоз чабыл парғанда, олар Наа чир аалзар кӧскеннер. Анда малҷы паза пызо кӧрҷең полып iстенгеннер.
Мындағ оңдайнаң, Сыра аймааның килкiм предприятиезi Наталья Чустееваның прай даа туған-чағыннарын палғалыстырча тирге чарир. Тiспен iстенiзi ӱчӱн Наталья Владимировна предприятиенiң, Сыра аймаа устағ-пастааның, Хакасияның аал хонии паза ас-тамах министерствозының алғыстастарынаң паза Аарластығ пiчiктерiнең пiр ле хати таныхтатпаан. Пӱӱл, тiзең, ағаа пӧзiк чидiглерi ӱчӱн республиканың Ӱртӱн тойы ӱлӱкӱнiнде «Чыл кiзiзi» ат пирiлген. Аарластығ атха пызо кӧрҷең ипчi 0-3 айлығ пызоларны ӧскiрерiнде иң артых кӧзiдiглерге читчеткенi ӱчӱн турысхан. Пӱӱл ол кӧрчеткен полған на пызо пiр суткада ортымахти 870 азыра граммға ӧзiп одырған тiп таныхталған. Предприятиенiң мал ӧскірер пӧлиинің пастығы Юрий Кулаковтың чооғынаң, Н.В.Чустеева чыл сай мындағ пӧзiк кӧзiдiглерге читче. Аннаңар аны пӧзiк атха турысчатханнар санына кирерге чарадығ алылған.
Наталья Владимировнаны мындағ матлама чидiге читкенiнең алғыстапчабыс. Ол кӧзiдiмiнең хайдағ даа киректе кiзiнiң тоғызына хынчатханы ағаа салымнығ чидiглерге чидерге, хада тоғынчатханнарның улуғлазына турызарға полысчатханын киречiлепче тирге чарир.
Сом Дмитрий Сунчугашевти
Автор :
Татьяна Кыштымова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 | 2 |
| 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
