Чонының пай кибiр-чозахтары – хоостарында
05.10.2026
Хабарлар
Денис Саражаков
Чайаачыларыбыс. 5 чарыста, Ӱгретчi кӱнiнде, ӧӧн школаларның, музыка, хоос паза искусство школаларының, колледж-вузтарның ӱгретчiлерiн сыйыхтапчалар, оларға чылығ сӧстер читiрчелер. Пic пу кӱнге удур Асхыстағы олған искусство школазының хоосчы-ӱгретчiзi Денис Вячеславович Саражаковнаң чоохтазып алғабыс
Ол Асхыс аалда Вячеслав Михайлович Саражаковтың паза Татьяна Михайловна Золотарёваның ынағ сӧбiрезiнде тӧреен. Iҷезi чуртас тооза Асхыстағы устағ-пастағда тоғынған, ам тынағда. Пабазы олған искусство школазында iстенче.
– Минi кiчiгдӧк олған искусство школазынзар музыкаа ӱгренерге пирiбiскеннер. Че пiрееде уроктар аразында «окно» пол парҷаң, аннаңар, аар-пеер олаңай чӧрбес ӱчӱн, мин хоосчылар клазынзар парыбысчаңмын. Iди хоостар чайиры мағаа чағын пол парған. Ӱгретчiм Хакасия культуразының саблығ тоғынҷызы Леонид Николаевич Канзычаков полча. Ол, мағаа тирең пiлiстер пирiп, хоосчы тоғызының прай чазыттарына ӱгрет салған, – хоос искусствозы чолынзар хайди килгенiн сағысха кирiп, чоохтапча Денис Саражаков.
2006 чылда чиит оол школаны тоозыбызып, Н.Ф.Катановтың адынаң Хакас хазна университедiнiң чон чайаачызының декоративно-прикладной искусствозы кафедразынзар ӱгренерге кiрiбiскен. Институтта ӱгренчеткенде дее, Денис Саражаков Асхыстағы олған искусство школазындағы ӱгретчiзi Леонид Николаевичнең пик палғалысты ӱспеен. Олар хада пленэрлерге удаа сығыбысчаңнар.
2011 чылда ХГУ-ны тоозыбысхан оол Асхыстағы олған искусство школазынзар ӱгретчi полып тоғынарға килген. Ағаа пiр ставка пиргеннер. Че чиит оолның хакас чонның культуразына улуғ хозым ағылҷаң наа сағыстары кӧп полған, аннаңар, оларны чуртасха кирерге тiп, Асхыстағы культура устанызынзар iстенерге парыбысхан. Анда, ӧӧн специалист полып, ӱс чыл тоғынған соонаң нандыра олған искусство школазынзар чайаачынаң айғазарға айланған.
– Мин Ағбандағы Д.И.Каратановтың адынаң олған хоос школазының директоры полған Александр Григорьевич Кобыльцовха улуғ алғызым читiрчем. 2014 чылда ол минi пастағызын на тиксi Россиядағы чиит хоосчыларның пленэрiне хығырған. Анда мин чапсых паза пiр сағыс-кӧрiстiг оол-хыстарнаң танызып алғам. Iди 25 частығда минiң хоосчы саринаң чайаачы чолым пасталған. Олох чылда Н.Ф.Катановтың адынаң Асхыстағы чир-суғ ӱгренҷең музейде пастағы хоос кӧзiдиим полған, – тiпче ол.
Денис Саражаков хоостарны темаларҷа пӧлiп пасча. Пастағы чыындызы «Индустриальный пейзаж» адалча. 2020 чылларда Денис Вячеславовичке Россияның культура министерствозы iкi чыл изере ол темаҷа хоостарны чайирға стипендия тӧлеҷең. Аны хоостыра чиит оол республиканың разрезтерi пӱӱнгi кӱнде хайди тоғынчатханнарын пасхан. Iкiнҷi чыындызы «Повести Хакасии» адалча. Пу темаҷа iкi хоос чайап салған паза аны аннаң андар узаратча. Пастағы тоғызы «Маленький чабан» адалча. Анда Денис Вячеславович хойларны мотоцикллiг хадарчатхан кiчiг чабанны хоостап салған. Пу чыындының iкiнҷi хоозы «Чудак» адалча. Ол чапсых хооста автор пасхаҷыл тонанҷыхтығ иреннi чаламалығ сарчын хыринда чалаас азахтығ одырчатханын кӧзiт салған. Аннаң хости хам тӱӱрi сарчынға тiрендiрiл партыр. Денис Саражаковтың пу хайхастығ тоғызы Ағбан городта кӧзiдiге сығарылғанда, кибелiстер пасчатхан оол Евгений Ковригин, хоостың тирең сағызын сизiне паза ағаа морсына, чӱреен пазын полбин, махалығ кибелic пазыбысхан.
Асхыстағы олған искусство школазының хоосчы-ӱгретчiлерi Леонид Николаевич Канзычаков паза Денис Вячеславович Саражаков хоосчыларның профессиязын пӧзiк синге кӧдiрiбiскеннер тирге чарир. Пӱӱнгi кӱнде оларның аттары тиксi республикада сыбыра истiлче.
– Пicтiң «Кӧп кӧстеглiг культура-чарыдығлығ кiн» халых пiрiгiзi пар. Аны хоостыра, ӱгренҷiлернi пасха оңдайнаң хоостирға ӱгредер пӧгiннең, читi чыл изере олғаннарға пленэрлер иртiрчебiс. Школада пiс ӧнетiн кӧрiлген ӱгредiг программазынҷа тоғынчабыс, че пленэрлерде олғаннарға саңай пасха программа тимнеп салчабыс. Анда пic оларны чоныбыстың культуразынаң улам тирең таныстырчабыс.
Пӱӱл Казанов аалда улуғ хоосчыларға пленэр иртiргебic. Хоосчыларға тилирге, ӧзерге кирек нооза. Аннаңар Ымай тас, Нымырттығ посёлоктардаң паза Саяногорск, Ағбан городтардаң чайаачыларны хығырып алғабыс. «Алтын иб» аалҷылар туразында пис кӱнге тохтабысхабыс. Анда Казанов, Аңҷыл чон аалларны паза оларның ибiркi чир-чайаанын, Кӱг ойымны, Асхыс суун пасхабыс.
Iдӧк пу проектче хоостабинчатхан, чуртазында кисточка-сырларны холға албаан чуртағҷыларны хоостирға ӱгреткебiс. Аны хоостыра пiстiң сағызыбыста хоза наа проект тӧреен. Пic чоннаң хада тоғынчатхан кiзiлернi, волонтёрларны, аар тоғыстарда iстенчеткен специалисттернi, сағыстарын арығланар, кӧңнiлерiн кӧдiрер пӧгiннең, реабилитация оңдайынҷа живописьнең айғазарға хығырарға сағынчабыс, – чоохтапча Денис Вячеславович.
Пылтыр Асхыстағы хоосчылар Денис Саражаковнаң Леонид Канзычаков Президенттiң культура пастағлары чыындызының мариинда аралазып, грант пасханнар. Аннаңар матырыбыс пiди чоохтапча:
– Пiстiң культура уғаа пай. Хакасиязар пленэрлерде аралазарға килчеткен хоосчыларның республикабыстың чир-чайаанына ла ӧкерсiнерге нимес, че iдӧк чоныбыстың кибiр-чозахтарынаң тирең танызарлары, ӧбекелерiбicтiң пурунғы чуртастарынаңар пiлерлерi килче. Аны хоостыра пiс Леонид Николаевичнең хада «Чир тынызы» чайаачылар дачазын тӧстирдеңер проект тимнеп салғабыс. Анда тиксi Россиядаң килген хоосчыларға чайирға истiг оңдайлар поларҷых. Ағаа хоза, олар хакастарның культуразынаң, кибiрлерiнең танызарҷыхтар, орындағы чонның ас-тамаан амзирҷыхтар. Пiр сӧснең, сын хакастар чiли чуртирҷыхтар. Пылтыр ол грантты утып аларға оң полбаан. Пӱӱл пiс аны, читiре оңдайлап, пазох ызыбысхабыс. Кiчiг хырлас айының халғанҷы кӱннерiнде салтарлары пiлдiстiг пол парар. Пiстiң проект тӱзiмнiг иртiп алза, Россияда андағ чайаачылар дачазы пастағызы полар. Анаң андағ дачаларны пасха регионнарда азарға чӧп пирербic, – пӧгiннерiнең ӱлесче хоосчы.
– Чылның хайдағ тузында хоостирға чахсы? – сурчабыс Денис Вячеславовичтең.
– Чылның хайдағ даа тузында пазарға чарир. Тасхар кӱн чарытсын, наңмыр чағзын, пасхазы чоғыл. Хысхызын машина iстiнде хоостапчабыс. Мин машинамны хоостаҷаң оңдайларға килiстiре идiп алғам. Дизельнең тоғынчатхан автономканы тоғындырыбысчам. Машина iстiнде чылығ, мин, ибдегi ле чiли, футболкалығ одырып алып, кӧзенек ӧтiре кӧрiп, чир-чайаанны пасчам, – нандырча хоосчы.
Денис Вячеславович, прай кӧңнiн салып, Асхыстағы олғаннарны хоостирға ӱгретче. Оолахтар паза хызыҷахтар аның уроктарына хынып чӧрчелер. Кӱстiг ӱгретчiнiң чайаачы чолын таллап алған ӱгренҷiлерi парох. Пӱӱл Асхыстағы олған искусство школазынзар аның ӱгренҷiзi Алина Александровна Колмыкова iстенерге килген, ол олғаннарны тилекейнiң хоос культуразына ӱгретче.
Сом Дмитрий Сунчугашевти
Автор :
Татьяна Тютюбеева
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
