Наа медаль, наа ӱлӱкӱн паза даа пасха сурығлар
05.10.2026
Хабарлар
Сессия. 30 ӱртӱнде Хакасияның Ӧӧркі Чӧп депутаттары чайғыдағы тынағ соонаң пастағы сессияа чыылысханнар
Аны Ӧӧркі Чӧп кнезі Сергей Сокол апарған. Сессия тоғызында Хакасия пазы Валентин Коновалов, республика правительствозының кізілері, аймах-пасха ведомстволарның устағҷылары, город-аймахтарның пастары паза депутаттары араласханнар.
Нименең танығлығ полды пу сессия? Иң не пастап, фракцияларға сӧс пирілбеенін таныхтирға кирек. Мының алында, сессия тоғызын пастир алнында, Ӧӧркі Чӧптегі фракцияларның («Единая Россия», КПРФ паза ЛДПР) кізілеріне пис минута чоох тударға оңдай пирілҷең. Ол кибірні Сергей Сокол ӱс чыл мының алнында, республика парламентінең устап пастабысханда, позы кирген полған. Че мында іди полбаан, кӱн суриинҷа сессия тоғызы сах андох пасталған. Ноға ол оңдай алыс парғаны чарыдылбаан. Хайзы депутаттар чоох тударға сурынғаннар, че Ӧӧркі Чӧп кнезі Сергей Сокол оларға сӧс пирбеен. Регламент хоостыра секретариатсар чоох тударынҷа азынада айланарға кирек полған тіп ле таныхтап салған.
Кӱн суриин чарадыға алар алнында Ӧӧркі Чӧп депутат Валерий Старостиннің суриин ӱзӱріге кирерге алай кирбеске пӧккен. Чоох парча Ӧӧркі Чӧптің регламентінзер алызығлар кирчеткен закон проектінеңер, хайзынҷа полған на депутат хайди ӱн пиргенін чонға кӧзіт турарға чӧп пирілче. Таныхтирға кирек, Старостин пу закон проектін ирткен сессиядох кирерге кӱстенген. Андада сурығ кирілбин парған, пу сессияда даа аны иртірбееннер: кӱн суриинзар кирер ӱчӱн – 12 депутат, тоғыр – 29, тудыныбысхан – 1.
Сессияның кӱн суриинда, тізең, сурығлар ас полбаан – 30 артиинаң. Итсе, оларның кӧбізі чир участоктарын пір кӧрімнең пасха кӧрімге кирерінең палғалыстығ полған. Че прай изере...
Депутаттар пу сессияда 30 азыра сурығ кӧрібіскеннер
Пастап депутаттар наа сыйых паза наа ӱлӱкӱн тӧcтирдеңер сурығларны ӱзӱрібіскеннер. Хакасияда «За верность долгу и служение людям» медаль тӧстирдеңер закон проектінең Хакасия пазы – Хакасияның правительство кнезі аппарадының устағҷы тоғызын толдырчатхан Дмитрий Клыпин таныстырған.
Хайди ол чарытхан, пӱӱнгі кӱнде республиканың сыйыхтас системазында читпестер пар – СВО-ға полызығлығ тоғыснаң, чииттерні патриотизмге ӱгредерінең ӧткін айғасчатхан кізілерні паза СВО чааҷыларын хазна сыйиинаң таныхтир оңдайлар чоғыл. Аннаңар республикада наа хазна сыйиин, «За верность долгу и служение людям» медальны, тӧстирдеңер закон проекті тимнелтір.
– Мындағ медаль хазнабыстың 20 регионында тӧстел парған, – таныхтаан Дмитрий Клыпин.
Ӧӧркі Чӧптің конституционнай законодательствоҷа, хазна пӱдіриинҷе, законностьча паза правопорядокча комитедінің кнезі Галина Елистратова, хоза чоох тудып, комитеттің сағыс-кӧрізінең пу закон проектінҷе читіре тоғыныбызарға киректелче тіп искірген.
– Сыйыхтир ӱчӱн критерийлерні паза хайдағ тоғыс алай кирек медальға турыстығ полғанын іле кӧзіт саларға кирек, – чарытхан ол.
Депутаттар чарас салғаннар, закон проекті пастағы ла хығырығда алылған. Закон проектінҷе тоғыс узарадылар.
Теестегі сурығ республикада наа ӱлӱкӱн – Чаалазығлар ветераннары кӱнін – тӧстирдеңер закон проекті полған. Пу сурығнаң Хакасияның чииттер политиказы паза халых тилізі министрі тоғызын толдырчатхан Лилия Боргоякова таныстырған.
Пу ӱлӱкӱн чаалазығларда араласхан (араласчатхан) Хакасия чуртағҷыларын аарлир кӧcтегнең тӧстелче. Аны 1 отта таныхтирлар. Ӱлӱкӱннің ӧӧн сағызы – патриотизмге ӱгредері, чаалазығларда араласхан ветераннарның махачы киректерінеңер хумартхыласты хайраллиры, ветераннар чӧрімінің аарлазын кӧдірері.
– Федеральнай синде мындағ ӱлӱкӱн тӧcтирдеңер чарадығ сағам чоғыл, – таныхтаан Лилия Боргоякова. – Россияның 40 субъектінде мындағ законнар алыл парғаннар. Хакасияда ветераннар пу ӱлӱкӱнні ідӧк 1 отта таныхтапчалар, аннаңар республика законын алыбызарға кирек.
Ӧӧркі Чӧптің конституционнай законодательствоҷа, хазна пӱдіриинҷе, законностьча паза правопорядокча комитедінің кнезі Галина Елистратова комитет пу закон проектіне толдыразынаң хабасханынаңар искірген. Депутаттар наа ӱлӱкӱн тӧстирдеңер закон проектін пӱкӱлее, пастағы паза ікінҷі хығырығда, алыбысханнар.
Пу сессияның кӱн сурииндағы сурығларның кӧп чардығы (тиксі 12 сурығ) чир участоктарын пір кӧрімнең пасха кӧрімге кирердеңер закон проекттері полған. Оларның прайзынҷа Хакасияның ис-пай паза чир хайызығлары министрі Дмитрий Панарин чоох тутхан. Сессия тоғызын сӧӧ тартпас ӱчӱн, министр пастап ол закон проекттерінде нимедеңер чоох парчатханын прай чарыт пирген.
– Тиксі 12 закон проекті, – чоохтаан министр. – Олар прайзы алынҷа чир участоктарын пір категориядаң пасха категорияа кирерінең палғалыстығлар.
Сигіс закон проектінҷе аал хонии чирлері алынҷа хайраллалчатхан чирлерге айлан парарлар, тӧрт закон проектінҷе – аал хонии чирлері промышленность чирлеріне.
– Закон проекттері Россияның аал хонии министерствозының сағыс-кӧрізін санға алып тимнелгеннер, – таныхтаан ол. – Федеральнай ведомство оларға прайзына чарадығ пирген.
Алынҷа хайраллалчатхан чирлерге айландырылчатхан чир участоктары прайзы даа кӧллер хыринда орныхчалар паза тынағ базалары полчалар осхас. Чоох парча ӧӧнінде Сыра аймаандағы Пілӧ паза Тус кӧллер хыринда аалҷы тураларының полызығларын пирчеткен чир участоктарынаңар. Ол чирлер прайзы даа кемнің-де холында полчалар. Ӱлгӱлер оларның категориязын алыстырарынҷа тоғыс апарчаттырлар.
– Ол чир участоктарының кадастр паазы 2,5 хати паза аннаң даа кӧп ӧс парар, – искірген Дмитрий Панарин. – Салтарында олардаң налог ахчазы кірері ӧзер.
Промышленность чирлеріне айландырылчатхан чир участоктарын алза, олар ӧӧнінде разрезтер хыринда (Алтай паза Пии аймахтарында) орныхчаттырлар. Ол чирлер арығлаҷаң пӱдіріглер орныхчаң паза техника турҷаң орыннарға айлан парарлар тіп кӧрілче.
Мының соонаң чир участоктарынаң палғалыстығ полған на закон проектінҷе ӱзӱріг паза ӱн пиріс парған. Чоохтирға кирек, пірее закон проектінде ікі-ӱс чир участогының кӧрімін алыстырардаңар чоох парған, піреезінде – пір чир участогының. Пу оңдайнаң ас нимес тынағ базазының тоғызы законға килістіре иділген тирге чарир. Че кӧллер ибіре андағ чир участоктары ам даа илееде.
Депутаттар саринаң сурығлар кӧп полбаан, чирнең палғалыстығ прай закон проекттері алыл парғаннар.
Сессияның паза пір хайығлығ сурии араға садиинаң палғалыстығ полған. Хайди чарытхан Ӧӧркі Чӧптің экономика политиказынҷа, промышленностьча паза транспортча комитедінің кнезі Леонид Быков, чоох парча кӧп квартиралығ туралардағы паза оларнаң хости полған садығ тураларынаңар паза кафелердеңер.
Закон проектінҷе оларда араға садии тоғынҷаң кӱннерде 8.00 частаң 22.00 часха теере чарадылар, тынағ кӱннерінде паза ӱлӱкӱннерде – 9.00 частаң 22.00 часха теере. Пӱӱнгі кӱнде закон оларға араға садиин 8.00 частаң 23.00 часха теере чаратчаттыр. Закон проекті «изірік» сайбағлар саны пӧзік полғаны хоостыра тимнелтір.
– Хакасияҷа МВД-ның таниинаң, пістің республикада араға садии тузын хызырар оңдайлар читкіҷе нимес тузаланылча, – искірген Леонид Быков. – Республикада иділген сайбағларны тиксі алза, изірікте иділген сайбағлар саны ам даа пӧзік синде.
Депутаттар тоғыр полбааннар, закон проекті пастағы паза ікінҷі хығырығда алыл парған. Закон пазағы чылда 1 кӧріктең кӱзіне кірібізер.
Сессияның халғанҷы сурии «правительство чазы» полған. Ол республиканың ЖКХ объекттері чылығ пирҷең тусха хайди тимнен салғанына чарыдылған. Пу сурығҷа Хакасияның ЖКХ паза энергетика министрі Максим Виноградов сан пиріс иткен.
– Чылығ пирҷең тус план хоостыра пасталған, – искірген министр. – Чурт чыындызының 99,6 проценті тимде, котельнайларның – 99,4 проценті, чылығ пирҷең сетьтернің – 99,3 процентi.
Сан пиріс салтарларынҷа Хакасияның прокуроры Сергей Фирсов Асхыс аймаандағы Пилтір аал чӧбіндегі кирекке хайығ айландырған. Аның искіриинең, анда чылығ пирҷең сетьтернің чардығы изелеріне чит парған, оларны чапчаң алыстырарға кирек.
Депутаттар «правительство чазы» тузында ідӧк 2026 чылда коммунальнай предприятиелерге чідірілчеткен парыстарын компенсация оңдайынаң айландырар сурыға теелгеннер. Хакасияның тарифтерні хайығда тутчаң хазна комитедінің сананыстарынҷа, 2026 чылға чідірілчеткен парыстар сині 1,3 миллиард салковайға тиңнелче. Че коммунальнай предприятиелерге 860 муң салковай ла айландырылтыр.
Ӧӧркі Чӧптің экономика политиказынҷа, промышленностьча паза транспортча комитедінің кнезі Леонид Быков, регионның чылығ пирҷең тусха тимненізіне паалағ пиріп, хайзы объекттер уйан тимнен салғанын таныхтаан. Ідӧк пірее объекттерде хара тас читкіҷе нимес пилетелгеніне паза республиканың муниципальнай пӱдістерінде чарытхы ӱчӱн уғаа улуғ алымнар парына хайығ айландырған.
Ӱзӱрігнің салтарларынҷа Ӧӧркі Чӧптің чарадии алылған. Ол чарадығда республика правительствозына ЖКХ сферазындағы ағырсымнығ сурығларны пӧгерінҷе чӧптер пирілген.
Сомнар Дмитрий Сунчугашевти
Автор :
Альберт Толмашов
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 | 2 |
| 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
