Полған на айас кӱннең тузаланарға харасчалар
05.10.2026
Хабарлар
Рапсты чыыр тоғыс хайнапча
Аал хонии. Хакасияда ас кизерi узарадылча. Наңмырлар удаа чаапча, анзы тоғыстар толдырарын тохтатча. Че аал хонииндағылар полған на хуруғ турыбысхан кӱннең тузалан халарға кӱстенчелер
Хакасияның аал хонии паза ас-тамах министерствозының искiриинең, пӱӱнгi кӱнге республикада тоңастығлар 42 муң азыра гектар чирде кизiл парғаннар, ол 60%-ке тиңнелче. Ол санда 40 муң тонна пуғдай сабыл парған, кӧче – 11 муң тонна, сула – 22 муң тонна.
Пии аймаанда пуғдайны тооза даа чыып парирлар. Анда тоғыстар 98%-ке толдырыл парғаннар: пуғдай 5,2 муң гектар чирде сабылған. Орджоникидзе аймаанда 9,3 муң гектар чирнiң 4,5 муң гектарында пуғдай чыыл парған. Сыра аймаанда пуғдайның 21% кизiлген. Анда пу культура тиксi 12,3 муң гектар чирде таарылған.
Суланы кизерiнеңер чоохтаза, аймахтар аразында Пии аймаа прайзын асча. Аал хонии тоғынҷылары сула таарылған чирлернiң 86%-iнде – 3,2 муң гектарда – аны чыыбысханнар.
Пии паза Алтай аймахтарында iдӧк гречиханы чыып пастабысханнар. Пӱӱнгi кӱнге ол 600 гектар чирде сабыл парған. Тиксi пу аймахтарда гречиха таарылған чирлернiң улии 3,4 муң гектарға тиңнелче.
Республиканың тоңастығларны паза пасха даа аал хонии ӧзiмнерiн ӧскiрчеткен килкiм предприятиелерiнiң пiрсi «Аршановское» ООО полча. Аның толдырығлығ директоры Сергей Перечёсов пӱӱл хоныхта ас кизер тоғыс хайди парчатханнаңар чоохтап пирген.
Тиксi хоныхта 10 муң азыра гектар чирде аал хонии ӧзiмнерi одыртылчалар. Хыралары ӧӧнiнде Очыр, Новороссийскай, Тустығ кӧл ааллар хыринда орныхчалар. Амғы тусха 50% азыра чирде ас кизiл парған.
– Чахсы ла кӱннер турбинчалар, аннаңар техниканы пiр культурадаң пасха культураа удаа кӧзiрерге килiсче. Пӱӱнгi кӱнге 5,4 муң тонна пуғдай, 3,73 муң тонна рапс, 2,85 муң тонна ах киндiр, 140 тонна кӧче сабыл парған.
Хоныхта iдӧк сал хузухты ӧскiрчебiс. Пӱӱл пуғдайның паза кӧченiң наа сорт ӱреннерiн одырт кӧргебiс. Сағам олар сабылғалахтар, аннаңар хайди сыхханынаңар чоохтирға ирте. Соонаң чахсы ӧскеннерiн, таллап, одыртарға артызарбыс, – чоохтапча ирен.
«Аршановское» ООО чылдаң чылға таарылчатхан чирлернiң улиин ӧскiрiп одырарға кӱстенче. Наа чирлернi арендаа алчалар. Тастал парған чирлер полза, оларны садызып, иптепчелер. Пiр чылда ортымахти 1-1,5 гектар кӧлей чирлернi, хатап тартып, тузаланысха айландырчалар.
Прай сабылған тоңастығлар паза хайахтығ ӧзiмнер садыға парчалар. Ах киндiрнiң, рапстың паазы пӧзiк полча паза олар чахсы садыл парчалар тiп чоохтапча Сергей Николаевич. Iдӧк хоных пуғдайны садып хомай нимес парыстанча.
«Аршановское» ООО азахта пик турча, чыл сай наа техника аларға кӱстенчелер. Амғы туста ас кизерiнде сигiс комбайн тоғынча, прайзы чахсы, наа тирге чарир. Пис техника асты тартча.
– Комбайнёрлар полған на чахсы кӱннең тузалан халарға кӱстенчелер. Итсе, иирде, ӧӧнiнде ах киндiрге, сых табырах тартыл парча, аннаңар ол сабылбиныбысча. Тоғыстар читi-сигiс час иирге теере апарылчалар. Пуғдайны кисчетселер, ӱр арах тоғынчалар – 22.00-23.00 часха теере.
Пӱӱл прай даа культураларның сығызы чахсы. Пуғдайны алза, пӱӱнгi кӱнде пiр гектардаң 45 – 50 центнер сабылча. Че, таныхтирға кирек, пу иң артых кӧзiдiглер нимес. Опыттар иртірҷең чирлерде пуғдай сабылғалах, анда аның сығызы ам сабылчатхан чирлердең артых.
Ирткен чылда, хомай кӱннер турған сылтаанда, сығыс чахсы ла полбаан. Орғах айынаң наңмырлар чаап сыхханнар, анаң ӧзiмнер хар алтына кiр парғаннар. Кӧп хоныхтарда пуғдай пазахтох ӧзiп пастабысхан, анаң ол мал азыралына ла парча. Че «Аршановское» ООО-да пуғдайны даа ипти саап халарға маңнанғаннар. Пӱӱл ирткен чылдағызының хыринда кӱннер чахсы арах турчалар. Айас кӱннер сала кӧп турған полза, чахсох поларҷых, – ӱлесче сағызынаң Сергей Перечёсов.
Амғы туста республикабыста даа, тиксi хазнада даа чонны топливо сурии сағыссыратча. Хоных устағҷызынаң оларның анзынаң палғалыстығ сидiксiнiстер пар ба тiп сурғам.
– Ас кизер тоғыстарны наа ла пастапчатханда, дизель топливозынаң сидiксiнiстер полғанох. Хырада тоғынчатхан техникадаң пасха, сушилкаларыбыс iдӧк дизель топливозынаң тоғынчалар нооза. Амғы туста топливоны читкiҷе читiрчелер, садысчабыс. Хайда-да кӧмес чыынып алчабыс. Бензиннеңер чоохтаза, мында кирек аар арах, зернотокта техника аннаң тоғынча. Че оңдайлар таапчабыс, тоғыс тохтадылбинча. Прай нименi тузында идiп аларына iзенiс пар, – нандырған ирен.
Сергей Николаевич позы агроном ӱгредiглiг. Ол «Россия» хазна племзаводында, агроном полып, 14 чыл тоғынған. Анаң, совхоз чох пол парғанда, право хайраллаҷаң органнарда тоғынған, анда 23 чыл iстен салып, тынаға парған. Ирен аал хониинзар айланған, «Аршановское» ООО-да писче чыл iстен парир.
– Хайдағ даа орында кӧп тоғынарға килiсче. Аал хониинда уламох аар тоғыс, анда полған на кiзi тоғын полбас. Амғы туста квалификациялығ специалисттер, механизаторлар, мал ӧскiрерiнде сӱт сағҷаңнар, мал ӧскiрҷең кiзiлер тың чидiспинчелер. Пу сурығ прай хоныхтарға уғаа ағырсымнығ полча. Пiссер кiзiлер килчелер, оларның тоғынар кӧңнiлерi пар, че кӧбiзiнiң аал хонии специальнозы чох полча. Пiстiң хоныхта чал ахчазы чахсы тӧлелче, пiрее специалист кирек полза, тiлепчебiс. Тоғын полар кiзiлернi ӱгретчебiс. Тракторист удостоверениезiн алып алзалар, оларны тоғысха официально алчабыс. Пiсте Очыр, Чайлағ, Новомихайловка, Хубачар ааллардаң, Cаяногорск, Ағбан городтардаң кiзiлер тоғынчалар. Оларның аразында чииттер дее, 67 частығ даа тоғынҷы пар, – чоохтапча Сергей Николаевич.
Хоныхта амғы туста мал тударынаң айғаспинчалар. Аннаңар мал азыралын тимнебинчелер. Республиканың хоныхтарында пӱӱнгi кӱнге 230 муң тонна от сабыл парған, 70,5 муң тонна сенаж, 44,4 муң тонна силос тимнел парған. Республикада ортымахти пiр пас малға 17 центнер азырал килiсче, анзы алындағы чыллардағы кӧзiдiглердең артых тiп таныхтапчалар регионның аал хонии паза ас-тамах министерствозында.
Сом Дмитрий Сунчугашевти
Автор :
Татьяна Кыштымова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
