Табығлар салтарлары, абалар паза хысхызына тимненiс
30.09.2026
Хабарлар
Хакасия пазы Валентин Коновалов чуртағҷыларның сурығларына нандырча
Кӧнi эфир. Хакасия пазы Валентин Коновалов, РТС телеканалда теестегi кӧнi эфирге сығып, чон сурығларына нандырған
Кӧнi эфирнi РТС телеканалның хабарҷызы Ольга Коржова паза Хакасия пазы пресс-службазының устағҷызы Константин Новоторженцев апарғаннар.
Ольга Коржованың пастағы сурии ӱртӱн айының ортызында ирткен табығларға чарыдылған. «Табығларның салтарларынаңар ниме чоохтирҷыхсар?» – сурған хабарҷы.
Валентин Коновалов:
– Иң пурнада мин табығларда ӱн пирген чуртағҷыларға, аны тимнеен паза хайығда тутхан кiзiлерге улуғ алғызым читiрчем. Табығлар тилiс чолларын таллирға полысчалар, аннаңар полған на кiзi табығларға парарға алай парбасха, хайдағ партияа, программаа, кiзее ӱн пирерге позы кӧрче. Пӱӱнгi кӱнде ол таллағ идiл парды. Хазна Думазы депутаттарының табығларынаңар чоохтаза, участоктарзар килген кiзiлер хазнаның таңдағы пис чылға кӧрiл парған чуртазын таныхтап салғаннар. Iдӧк муниципалитеттер пастары, аймах аал чӧптерiнiң депутаттары табылғаннар. Пiс мыннаң мындар тоғынарбыс, тиксi хазнаның паза Хакасияның тилiзiне улам улуғ хозым ағыларбыс.
Ольга Коржова:
– Сiрер Хазна Думазында КПРФ-тың федеральнай списогына ӱс кiзiнең хада кiрчеткезер. Мандаттарың хайди полча?
Валентин Коновалов:
– Мин ол табығларға партияның, аның программазы паза сағыстары ӱчӱн парғам. Пӱӱнгi кӱнде мандаттаң суурынчатханымнаңар пiчiкте хол салыбысхам. Ол юридическай сурығларны иртче. Анаң минiң мандадым списокча соомда турчатхан нанҷыма пирiл парар.
Сергей, Калинин-1 аалның чуртағҷызы:
– Ағбанда паза Харатаста «Арығ кии» программаҷа хазан-пестернi турғысчалар. Мағаа, Калинин-1 аалда чуртапчатханым ӱчӱн, хазан-пестi турғыстырарға оң полбады.
Валентин Коновалов:
– «Арығ кии» – федеральнай программа. Ол тиксi хазнаҷа тарадылча, че андар городтар ла кирiлчелер. Хакасиядаңар чоохтаза, программада iкi город араласча – Ағбан паза Харатас. Хомзынысха, пiчiктерде пазылған оңдайлары хоостыра ол программазар Ағбан пилтiрi паза Алтай аймахтары кiр полбинчалар. Итсе, пiс агломерацияларны хозарға тiп сурығны пiр ле хати кӧдiрбеебiс. Аны ам даа федеральнай синде ӱзӱрчелер.
Че, пӱӱнгi кӱнде Россияның энергетика министерствозынҷа хоза пiр федеральнай программа, чуртасха кирiлiп, тоғынча. Аны хоостыра хазан-пестер iдӧк турғызылчалар. Пу программазар Алтай паза Ағбан пилтiрi аймахтары кiр полчалар. Федерациядаң ол программа пӱӱлгi чылығ пирҷең туста тоғынып пастирдаңар искiрiг полған. Че ол тус сала соонзар чылдырыл парған. Iзенчебiс, пазағы чылдаң сығара программа тиксi хазнада тоғынып пастир. Анзы, Хазна Думазы федеральнай бюджеттi алыбысса, пiлдiстiг пол парар. Ол программаа ахча позыдылза, Калинин-1 аалның чуртағҷылары анда аралас поларлар.
Леонид, Сон пазы аалның чуртағҷызы:
– Минiң Тубаннығ аалзар парчатхан чолдаңар пiлерiм килче. Аның ӱчӱн Боград аймааның устағ-пастаа нандырығлығ полчатханын чахсы пiлчебiс. Пiс андар кӧп хати айланғабыс, че пiр дее ниме идiлбинче. Полыс пирiңер.
Валентин Коновалов:
– Полған на ӱлгӱ органының нандырығлығ тоғызы пар. Iстезiг органнарының, чарғының, прокуратураның, региондағы паза орындағы ӱлгӱ органнарының полномочиелерi алынҷа чарылча. Пiс Боград аймааның устағ-пастаан Тубаннығ аалзар парчатхан чолға хайығ айландырарға чахығ пир саларбыс. Iдӧк Хакасияның транспорт паза чол хонии министерствозы аймахтың устағ-пастаанзар, хайдағ полызығ киректелчеткенiн пiлер пӧгiннең, палғалысха сыхсын тiп чахирбын. Пiлдiстiг, олар бюджеттерiнде iдӧк ахча кӧр саларға киректер. Пӱӱнгi кӱнде 2027 чылға бюджет тимнелче.
Ольга Коржова:
– Сибирьдегi регионнар абаларға тың абылаттырчалар. Пiстiң республиканың чуртағҷыларын арачылап халар ӱчӱн хайдағ тоғыстар апарылча?
Валентин Коновалов:
– Я, пiссер аймах муниципалитеттердең айланыстар кiрчелер. Ӧӧнiнде тайғалығ чирлерде орныхчатхан аал-городтарзар абалар удаа кiрчелер: Саяногорск, Абаза городтар, Тастып паза Пии аймахтары. Iдӧк чазы чирлерде орныхчатхан аймахтарда абалар кӧрiн парчалар. Аны хоостыра Абазада пӧзiк тимненiс режимi кирiлген. Тастыпта иирдегi ӱгредiглер, кружоктар, спорт секциялары тохтадылғаннар. Хакасияның чир-чайаан ис-пайы паза экология министерствозы муниципальнай пӱдiстернең хада аңҷылар бригадаларын тӧстебiскеннер. Олар аал-городтарны абалардаң арачылапчалар. Пӱӱнгi кӱнде, хомзынысха, 150 азыра абаны чох идерге килiскен. Олар пiстiң чуртағҷыларға хорғыс ағылчатханнар.
Пу ачын аңнарның хазыр хайынызының сылтаан чахсы пiлчебiс. Пiр саринаң, абаларның саны ӧсче. Iкiнҷi сылтағ – пӱӱл тайғада чистектер паза хузух хомай сыхханы, аннаңар абаҷахтарға чиистi пасха чирде тiлирге килiсче.
Мағаа нандырығлығ министерство кӱннiң сай искiрiглер читiрче. Харын, пiске улуғ хыйаллардаң озып аларға килiсче. Че, хомзынысха, хонҷых регионнарда хорғыстығ киректер пол парча. Аннаңар республика чуртағҷыларынзар позыңарны, палаларыңны, туған-чағыннарыңны, улуғ частығ чуртағҷыларыбысты хайраллаңар тiп айланчам. Арығзар чӧрбеңер. Тайға хыринда чуртапчатханнарға иирде тасхар сыхпасха чӧп пирчем. Ачын аң хости чӧрчеткен пiлдiрiглер пар полза, ӱлгӱ органнарынзар сала маңзыри искiрiңер.
Константин Новоторженцев:
– Ағбанда иргi «ПАЗ» автобустар чӧрiстерiн хаҷан тохтадарлар? Наа автобустар полар ба?
Валентин Коновалов:
– Пiс пӱӱл халых чонны тарт чӧрҷең наа транспортты аларынҷа федеральнай программазар кiрiп алғабыс. Марығ ирт парған. Ол марығҷа автобустарны алҷаң идiнҷек табыл парған. 60% ахчаны республика позытча, 40%-тi федерация пирче. Iдӧк идiнҷек позының ахчазын хосча. 2026 чыл тоозылғанҷа наа автобустар республиказар чидерлер. Сахтирға кӧп халбады.
Ольга Коржова:
– Республика хысхы тусха тимде бе?
Валентин Коновалов:
– Пӱӱнгi кӱнде республика хысхы тусха 99%-ке тимде. Алынҷа ааллар паза городтар хоостыра хай пiрее сурығлар пар. Ростехнадзор котельнайларны паза сетьтернi сыныхтапча, тӱзетчең сизiндiрiглер пирче. Кiчiг хырлас айында муниципалитеттерге хысхы тусха тимде полчатханын киречiлепчеткен паспорттар пирiлер. Хара тас хысхызын хыстап парыбысчаң синнең iкi хати пӧзiк. Пiс хара тас аныҷаң разрезтернең чӧптезiглер ит салғабыс. Олар ахча саринаң сидiксiнiске кiр парған муниципалитеттерге хара тасты тикке пирчелер. Пiс оларға ӧткiн полысчабыс. Чыл сай муниципалитеттерге хысхызына тимненерге чӱзерлеп миллион салковай позытчабыс.
Владислава, Райковтар аалы:
– Пiс чиит сӧбiре полчабыс. Хонғаным ӱгретчi полып тоғынча. Пiс, аалдағы тураны садызып алар пӧгiннең, ипотека аларға иткебic. Пӱӱнгi кӱнде ол чуртты арендаа суурчабыс. Че аалда наа тураа ла ипотека пирчеттiрлер. Райковтар аалында наа туралар садыға пӱдiрiлчеткенiн кем кӧртiр? Пiстiң мыннаң кӧзерiбiс килбинче. Хайди поларға?
Валентин Коновалов:
– Аалда ипотека пирҷең оңдайларны регион тӧстебинче. Аны федеральнай правительство сығарча. Сiрернiң хонғаныңар ӱгретчi полчатса, пiстiң регионда ӱгретчiлерге чурт алҷаң программа тоғынча. Аны хоостыра Сiрернiң айланыстарыңны пӧкчең оңдай табарға чарир. Ағбан пилтiрi аймаа пазына паза Хакасияның ӱгредiг паза наука министерствозына Сiрернең хада палғалысха сыхсыннар тiп чахығ пир саларбын. Iдӧк чиит сӧбiрелерге хабасчаң программа тоғынча. Сiрер андар кiр поларзар алай чох па тiп кӧрерге кирек. Арса, пасха даа программаларҷа Сiрернiң чурт суриин пӧгiп алҷаң оңдайлар табарбыс, анзын пiс кӧрербic.
Ольга Коржова:
– Чарыс айының пастағы кӱнiнең сығара чурт-коммунальнай полызығлар ӱчӱн паалар алысча. Хакасияның чуртағҷыларын ниме сахтапча?
Валентин Коновалов:
– Я, 1 чарыстаң сығара тиксi хазнада тарифтер паазы ӧс парар. Хомзынысха, капитализм системазы iди тоғынча, инфляция чыл сай ӧсче. Хакасиядаңар чоохтаза, пiстiң тӧлег ӧзiзiнiң ортымах синi 8% пол парар. Хонҷых Хызылчар крайында пу сан iкi хати пӧзiк – ол 15%. Пiстiң индекс, хазнаның 89 регионнарынаң тиңнестiрзе, иң тӧбiн. Пiс чурт-коммунальнай хоныхтың тарифтерi тың ӧспезiн тiп прай кӱзiбiс салып тоғынғабыс. Че тарифтерге ӧзерге харығ поларға чарабазох. Инфляция пар. Тарифтернi ӧскiрбезе, компания, банкротха кiр парып, ЖКХ полызығларын пир полбин сығар. Аннаңар чуртағҷыларның паза коммунальнай компанияларның кирексiнiстерiн прай саринаң хайыға алғабыс.
Сом кӧнi эфирдең алылған
Автор :
Татьяна Тютюбеева
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 | 2 |
| 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
