Асхыстағы чайаачы хызыҷахтар – Хыдат чирiнде
23.09.2026
Статья
Асхыстағы олған искусство школазының «Ай хыс» теелбек ӧмезі
Чапсых чорых
Ӱртӱн айының 4 – 13 кӱннерiнде Хыдат Чон Республиказындағы Циньхуандао городтың Бэйдайхэ аймаанда «Золотая площадь» Чоннар аразындағы кибiрлiг культуралар фестивальы ирткен. Курорттығ чир он кӱнге Хыдаттың паза Россияның культура кiнiне айлан парған. Фестиваль iкi хонҷых хазнаның ынархазын чахсы кӧзiт пирген. Анда ырҷылар, теелбекчiлер ӧмелерi, мода театрлары паза ус холлығлар прай аймас парғаннар. Алғым проектте 2000 азыра кiзi араласхан. Пiстiң хазнадаң андар 74 чайаачы ӧме чӧрген.
Че ниме иң танығлығ? Пу кӱннерде Асхыстағы олған искусство школазының «Ай хыс» теелбек ӧмезi Хыдатта ирткен «Золотая площадь» фестивальдаң пӧзiк чидiглiг айланған. Аннаң кӱстiг ӱгретчi-хореограф Лариса Владимировна Торбастаева устапча. Ол пiске чапсых чорыхтаңар чоохтап пирген.
Че пic пурнада Лариса Владимировна позы хайди культуразар килгенiн чарыт пирербiс. Чиит хыс 11 классты Катанов аалдағы школада тоосхан соонаң, хореограф поларға хынып, Ағбандағы музыка колледжiнзер ӱгренерге кiрген. Соонаң ол Сыра аймаандағы Жемчужнай аалзар тоғынарға парыбысхан. Чиит специалист курорттарға пай чирзер тынанарға килген олғаннарға дискотекалар иртiрҷең паза хореография кружогын апарҷаң. Андадох ол ХГУ-дағы искусстволар институдының хореография пӧлиинзер пӧзiк ӱгредiгнi заочно аларға кiрiбiскен.
Iкi чыл пазынаң Л.В.Торбастаева Асхыстағы Культура туразында iстенерге парыбысхан. 2016 чылда олған искусство школазының директоры Неля Григорьевна Иптышева аны позынзар хығырып алған. Iди Лариса Владимировна Асхыстағы олған искусство школазында он чыл тоғын парир.
– Минiң алнымда хореограф полған Игорь Валентинович Коков олғаннарны Турциязар фестивальға ал чӧрген полған. Анда тӱрк тiллiг чоннар чыылысханнар. Анаң мин 2016 чылда пеер наа ла тоғынарға килгенiмде, Турциядаң хығыртығлар килҷеңнер. Андада минiң пик ӧме чох полған, аннаңар фестивальға парарға тимде полбаам. Че чазыт сағызымны чахсы кӱннерге читiре чазыр салғам тирге чарир. Теелбектенчеткен палаларымны улуғ фестивальға апар килҷең сағыс мағаа тыс пирбеен, – чоохтапча Лариса Владимировна.
Ӱc чыл мының алнында Асхыстағы олған искусство школазынзар Дарья Евгеньевна Кутукова тоғынарға килген. Нимезi танығлығ? Алында ол пу школада Лариса Владимировнаның холында теелбек узына ӱгренгенӧк.
– Наа кӱс хозыл парғанда, пiс улам чапчаң паза ӧткiн тоғын сыххабыс. Iди пылтыр часхызын мин Турциядағы фестивальның тӧстегҷілеріне сығдырадыбысхам. Анда мағаа нандырғаннар: «Тилекейде полчатхан киректер хоостыра пic фестивальны ам Хыдатта иртiрчебiс». Пiстiң анда араласчаң кӧңнiбiс чарып килген. Че марығ кӱскӱзiн полар. Ағаа тимненерге тус читкiҷе нимес. Аннаңар пӱӱл, 2026 чылда, аралазарға чарат салғабыс. Наа чыл ӱлӱкӱнi алнында ол сағызыбыснаң хызыҷахтарның iҷе-пабаларынаң ӱлескебiс. Олар сала маңзыри чарасханнар, пiрдеезi тоғыр полбаан, анзына тың ӧрiн парғабыс. Iди кӱрген айынаң сығара ыраххы чорыхха ӧткiн тимнен сыххабыс.
Пiс пастап марыға хореографияны ла апарарбыс тiп пӧгiн турғысхабыс. Анда постарыбысты кӧзiт пирербiс паза пасхаларын кӧрiп аларбыс тiп сағынғабыс. Че сынында iди ле оой полбиндыр. Пiске хакас чонның культуразын толдыразынаң кӧзiдерге киректелген.
Чорыхха парар алнында пiске кӧп кiзi полысхан. Екатерина Фирсова пос иткен кӧклӧлерін пирген. Пiстiң школаның хоосчылары Леонид Канзычаковнаң Юлия Кравцова «Ай хыс» ӧменiң эмблемазын тимнееннер. Идiнҷек Андрей Попков Хакасиядаңар сiлiг путеводительлер, талған, пряниктер, чейлер пирген. Олар прай сувенир оңдайынҷа ӧкер тимнелгеннер. Пiс пу сыйыхтарны фестивальның жюризiне читiргебiс. Александр Штыгашев тӧӧй футболкалар аларға 30 муң салковай пирген. Идiнҷек Аркадий Боргояков iдӧк ахчанаң хабасхан. Пiс пастап пос тудынҷағыбыснаң на парарбыс сағынғабыс. Пiр ай халғанда, пос чонының культуразынаңар кӧзiдiг ағыларға кирек тiп пiлiп алғабыс. Аннаңар таарлағ илееде аар пол парған. Анзына, харын, Асхыстағы культура управлениезi хабас пирген, багажтарны аар-пеер ал чӧрерге толдыразынаң тӧлеп пирген. Аның ӱчӱн прайзына улуғ алғызым читiрчем, – чооғын узаратча Лариса Торбастаева.
Ыраххы чорыхха iкi устағҷы – Л.В.Торбастаева паза Д.Е.Кутукова, тӧрт iҷе-паба паза чибiргi пала сығыбысханнар. Фестиваль талай хазында азылған. Палалар пастап тың чӱрексееннер. Че марығлар пар сыхханда, постарын кӱр тудынғаннар. Наа чирге кӧнiк парыбысханнары iле пiлдiрген.
– Фестивальда пiстiң хонҷыхтар Хызылчар крайы паза Алтай Республика полғаннарох. Саха-Якутиядаң уғаа кӧп чайаачы ӧме араласхан. Пiс iкi теелбек апарғабыс – «Читi хыс» паза «Чаламалар». Тувадағылар пiстiң ӱчӱн «ағырғаннар», «Хакасия, пiс сiрернең хада!» тiп хысхырғаннар. Пiс iдӧк оларның ӱчӱн чӱрексеебiс, – чоохтапча Лариса Торбастаева.
Хакасиядаң парған «Ай хыс» ӧме, фестивальда позын турыстығ кӧзiдiп, полған на теелбек ӱчӱн пастағы орын алған!
– Пу чидiгнең иң пурнада iҷе-пабалар алғыстааннар. Олар палаларын аэропортта удурлааннар нооза. Анаң Асхыссар читкенде, школа директоры Неля Григорьевна пiске чылығ сӧстер читiрген, – ӧрiнiзiнең ӱлесче ӱгретчi.
Хыдатсар чорых палаларның кӧңнiлерiне кiрген. Олар тохтаан аалҷылар туразы талай хазында турған. Хызыҷахтар анда хынып суға сомып алғаннар. Хай пiреезi чуртазында пастағызын на талайны кӧрген, хайзы пастағызын на самолёттығ учуххан. Аннаңар прайзына пу чорых хайхастығ пiлдiрген. Пiстiң олғаннар Хыдат чирiнiң ис-пайын кӧрiп алғаннар. Олар «Храм Неба» паза «Запретный город» алғым комплекстерде, Сӱлейке тахтада, Илбек Хыдат стенезiнде полғаннар.
Чоохтирға кирек, Лариса Владимировнаның хызыҷахтары республика синiндегi марығларда сыбыра араласчалар, чиңiстiг орыннар утчалар. Ам чарыс айында олар «Теелбек салғағы» республика мариинда аралазарлар. Пӱӱнгi кӱнде Л.В.Торбастаеваның паза Д.Е.Кутукованың холында прай 130 пала теелбек узына ӱгренче! Пу асхынах нимес сан.
Сом Лариса Торбастаевани
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
