Хакас тілі – чонның кӱзі
09.09.2026
Хабарлар
«Хакас чирі» газетаның ачығында аалҷылар сиспектер таапчалар
Хакас тілі кӱні-2026. Л.Р.Кызласовтың адынаң Хакас национальнай чир-суғ ӱгренҷең музейде Хакас тілі кӱні пастағызын на алғым таныхталды
Чечіме кӱн. Ағбан город. Хакасияның ӧӧн музейі алнында пазох ла хайыныс парча. 14.00 часха аннаң хакас кип-азаан кис салған чон сыға салды. Музейнің кірлезінде хакас кӧӧ ойнапча. Алайзар саблығ ырҷы, аймах марығларның лауреады Аржан Тодош сыхча. Соонҷа «Алтыр» мода театрының абахайлары.
Іди Л.Р.Кызласовтың адынаң Хакас национальнай чир-суғ ӱгренҷең музейде пастағызын на таныхталчатхан Хакас тілі кӱні пасталған. Тӧреен тілібіске чарыдылған пайрам ідӧк саблығ халыхчы, этнограф полған Степан Дмитриевич Майнагашевтің 140 чазынаң палғалыстырылған. Степан Дмитриевич олаңай ла істезігҷі полбаан, ол чонының тархынынаңар, аның таңдағызынаңар сағыссыраан паза аның ӱчӱн чуртазын пир салған кізі. Аннаңар аның ады чӱс чыл пазынаң даа чоныбыс сағызында хайраллалча.
Республиканың ӧӧн музейінің тоғынҷылары алғым пайрам тимнирге кӱстенгеннер. Пайрамның ӧӧн хыйғызы – «Хакас тілі – чонның кӱзі!» Хайда пістің тілібіс ӧткін тузаланылча? Сынында тілібіс тузаланылбинчатхан кӧстеглер чоғыл даа. Наука, ӱгредіг, культура, спорт, аймах чуртас-экономика кӧстеглері – прайзында хакас тілі пар. Аның пайын, кӱзін кӧзідіп, пайрамда аймах кӧстеглерҷе устар ӱгредии паза кӧзідіглер тимнелгеннер. Аалҷыларның хакас тілі пастыра амғы литературанаң, хакас кӧг-сарыннарынаң, тобитнең паза хазыхнаң, тілібіс тархынынаң паза амғы тилізінең танысчаң оңдай полған.
Ӧӧн ачыхтарның пірсі – «Тус тахтазы: Кимдегі руналар пічиинең, Степан Дмитриевич Майнагашевтең пасти пістің кӱннерге теере». Мында ӧӧнінде учёнайлар тілібістің тархынынаңар, аның пӱӱнгізінеңер паза таңдағызынаңар чоох апарғаннар. Ачых кӧзеелер залында орныххан, аннаңар учёнайларға аймах омалар чайалған пурунғы тастар аразында тӧреен тілібістеңер чоох апарарға уламох танығлығ пілдірген.
Чоох тутханнар санында «Хакас чирі» республика газетазының ӧӧн редакторы, филология наукаларының кандидады паза Хакас тілі кӱнін тӧстир сағыстың пастағҷызы Радион Дмитриевич Сунчугашев полған. Ол пайрам аалҷыларына хакас тілі тилізіне хакас газетазының хозымынаңар чоохтаан. Пӱӱнгі кӱнде «Хакас чирі» газетаның ӧмезі, неделяда ікі хати газета сығарыстарын тимнеп, чоныбысха республика хабарларын пос тілінең хығырар оңдай пирче. Олох туста газета тоғынҷылары тілібіcке пасха тіллердең кирілчеткен сӧстерні хакас тіліне килістіре тілбестеп одырчалар. Ол ӧменің кӱннің толдырчатхан тоғызы паза тілібіс тилізіне хозымы.
Музейнің улуғ наука тоғынҷызы, тархын наукаларының кандидады Игорь Иванович Таштандиновтың искірии Степан Дмитриевичтеңер полған. Майнагашевтернің саблығ оолғы, халых, істезіг тоғыстарынаң айғазып, хакас пічиин нааҷылирына улуғ хозым идерге маңнанған, ол наа пічиибістің тӧстегҷілерінің пірсі полған.
Музейнің экскурсоводы Дмитрий Алексеевич Кранчев Хакасияның хайалардағы пічиинеңер искірген. Пу ачыхтағы ӱзӱрігні Н.Ф.Катановтың адынаң Хакас хазна университедінің хакас филология кафедразының доценті, филология наукаларының кандидады Инга Людовиковна Кызласова «Тіл код чіли: тилекейнің хакас картазының таңмаларын чарыдып» искіриинең чапхан.
Олох туста пастағы хадылда, фойеде аалҷылар кӧзідіглерні, устарның паза пірігістернің столларын ибіргеннер. Кем-де «Хакас тілі пайы» хакас литературазының кӧзідиинде наа кинделерні кӧрглеен, позына алай сыйыхха оларны садысхан. Кем-де тобит ойынны хынып ойнаан. Асхыс аймаанаң килген ӧткін чуртағҷылар прай даа столларны ибіргеннер. Елена Кайдаракованың «Пасха чоохта» ойынын ойнап, миистерін хайнадып алтырҷыхтар. Анаң Оксана Майнагашевазар чатхан хылларын сабарға ӱгренерге тееске турғаннар.
Пу пайрамға «Хакас чирі» республика газетазы улуғларға даа, кічіглерге дее ӱтертістер тимнеп килген. «Арбыс» хакас чииттері пірігізінің ӧткіннерi, пос редакциязын тӧстеп, «Чиит тус» сығарысты тимнеп кӧргеннер паза постарын хабарҷы, сомҷы паза нандырығлығ хачы тоғыстарында сынап кӧргеннер. Ууҷалар сиспектерні тапханнар. Олғаннар, тізең, аймах таптырғастар тапханнар, лабиринттер ирткеннер паза хоостарны сырлааннар. Иң ӧткіннеріне сыйыхха «90 чыл чоннаң хада» кинде паза «Ноға-ноғаҷахтар» журнал читірілген.
Аннаң пасха, пайрамда А.М.Топановтың адынаң Хакас национальнай драма театрының сценаның ӧӧн узы, Хакасияның саблығ артизі Инна Ананьевна Майнагашева, алыптығ нымахтар ӱзіктерін хығырып, андағы хайхастарны паза кибірлерні чарытхан. ХакНИИЯЛИ-ның улуғ наука тоғынҷызы, филология наукаларының кандидады Раиса Петровна Абдина сувенирлер чайапчатхан устарға ниме-нооларында хакас тілін орта тузаланардаңар чоохтаан. Хакасияның аймахтардағы музейлері хакас тілінең чапсых экскурсияларынаң таныстырғаннар.
Пайрамда аалҷы кӧп полбаза даа, ол чахсы ирт парған тирге кирек. Аалҷылар, чахсы тынанып, хакас тілінең тосханҷа чоохтазып алғаннар паза наа нимелерге ӱгренгеннер. Хакасияның ӧӧн музейі, тізең, пайрамны чыл сай иртірерге молҷапча. Ізенербіс, Хакас тілі кӱнінің наа кибірі мыннаң мындар алғып ла одырар.
Сом «Хакас чирі» газета редакциязыни
Автор :
Наталья Сюптерекова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
