Хакасия – театр кибiрлерiне тудынчатхан хайхастығ республика
09.09.2026
Хабарлар
Алғасчы театр пайрамын асча
Фестиваль. Пу кӱннерде Ағбандағы М.Ю.Лермонтовтың адынаң Орыс академическай драма театрында «Театральная осень» хырығ озариндағы орыс театрларның фестивальы иртче
Пресс-конференция
Хырығ озариндағы орыс театрларның фестивальы Белоруссияның, Казахстанның, Абхазияның паза Южнай Осетияның орыс тiллiг театрларын пiрiктiрче. Ол 2019 чылда Россияның культура министерствозының кӱстенiзiнең тӧстелген. Алты чыл аразына фестиваль Москва, Ярославль, Тамбов, Набережные Челны, Нижний Новгород, Петрозаводск городтарда алғым ирткен. 2024 чылдаң сығара ол «Театральная осень» адалча. Амды аны иртiрҷең теес Хакасияа читтi. Пӱӱл фестиваль Россия чоннары пiрiкчеткен чылға чарыдылча.
4 ӱртӱнде фестивальны пайрамни азар алнында М.Ю.Лермонтовтың адынаң Орыс академическай драма театрының фойезiнде пресс-конференция ирткен. Анда Хакасияның саринаң республиканың культура министрi Светлана Окольникова, орыс паза хакас драма театрларының директорлары Евгения Медведкина паза Владимир Чустеев араласханнар. Тӧстегҷiлернiң саринаң фестивальның хоос устағҷызы Марина Беляева паза амғы драматургия лабораториязының кураторы Леонид Лучкин полғаннар.
Светлана Анатольевна Россияның культура министерствозына паза «Балтийский дом» театр-фестивальға хабазығ ӱчӱн улуғ алғызын читiрген.
– Пiстiң республикаа мындағ танығлығ фестивальны удурлирға уғаа аарластығ. Хакасия – хайхастығ культуралығ паза тархыннығ регион. Мында аймах чоннарның кибiрлерi чӱзерлеп чылларнаң чуртапчалар, удур-тӧдiр палғалысчалар. Мында ӧбекелернiң ис-пайын сибер хайраллапчалар, чонның искусствозын тилiтчелер паза тилекейдегi культуранаң палғалыс тутчалар.
Театр – ол тiлбестег дее чох пiлдiстiг тiл. «Театральная осень» хырығ озариндағы орыс театрларның фестивальы – олаңай ла спектакльлар кӧзiдии нимес. Мында хазналар аразындағы пик тахталар тӧзелчелер, орыс тiлiнiң, литературазының паза культуразының аарлазы тилекей синiнде тыыдылча. Фестивальға килген режиссёрлар, актёрлар, хоосчылар наа сағыстарынаң ӱлесчелер, чайаачы ынархастарын пиктепчелер. Пу Хакасияның пайрамнығ 35 чылына чахсы сыйых полча. Республиканың чуртағҷылары паза аалҷылары, регионнаң парбин, хырығ озариндағы танығлығ спектакльларны кӧрiп аларлар, – пресс-конференцияны асхан Хакасияның культура министрi Светлана Окольникова.
Марина Беляеваның искiриинең, прай араласчылар Хакасиязар килерге улуғ ӧрiнiснең ӱндескеннер. Ол пiстiң республиканы театр кибiрлерiне тудынчатхан хайхастығ чир тiп адаан. Леонид Лучкин «Современная драма на сцене. Прогноз на завтра» лабораторияның тоғызынаңар чарытхан. Программазар тоғазығлар, пьесалар хығырығлары, устар кӧзідіглері, ӱзӱрiглер кiрчелер. Евгения Медведкина улуғ фестивальны удурлиры паза иртiрері аарластығ паза нандырығлығ тоғыс тiп кӧңнiнең ӱлескен. Владимир Чустеев прайзына пӧзiк чидiглер алғаан.
Хырығ озаринаң килген аалҷылар
Санкт-Петербургтағы хоосчының кӧзiдии
«Театральная осень» фестивальға Санкт-Петербургтағы «Балтийский дом» театр-фестиваль саблығ хоосчы-сценограф Ирина Бируляның хайхастығ тоғыстарын кӧзiдiге ағылған. Кӧзiдiг «Петербург Ирины Бирули» (12+) адалча. Иң пурнада аны кӧрерге Хакасияның олған искусство школазының паза Ағбандағы Д.И.Каратановтың адынаң олған хоос школазының ӱгренҷiлерi килгеннер.
Ирина Михайловна Бируля 1944 чылда Ленинградта тӧреен. Ол Санкт-Петербургтағы театр искусствозы академиязында сценография факультедiн тоосхан. 1971 чылда Россияның хоосчылар пiрiгiзiне хозылған. 1992 чылда ЮНЕСКО-ның Чоннар аразындағы хоосчылар федерациязының кізізі полыбысхан. Саблығ хоосчы 200 азыра кӧзiдiгде араласхан, ол санда позының 40 кӧзiдиин Россияда паза хырығ озаринда иртiрген. Ирина Бируля пiр чӱс азыра спектакльның сценазын чазаан. Ол режиссёрларнаң чахсы пiлiсчең, тiл оой алысчаң. Ирина Михайловна «Балтийский дом» театр-фестивальда ӱр чыллар тоғын салған. Кӧрiгҷiлер аның холынаң тимнелген ойыннарны хынып кӧрчелер. Ол театр хоосчызы ла полбаан, iдӧк живописьтер пасчаң. Аның хоостары Санкт-Петербургтағы, Москвадағы музейлерде паза хырығ озариндағы коллекционерлерде хайраллалчалар.
– Пу кӧзiдiге пiстiң Санкт-Петербургта ӱгренчеткен студенттернiң мастерi, Россияның сцена искусстволары институдының профессоры Владимир Васильевич Норенко килер полған, че ол, итчең киректерiнең позып полбин, Хакасиязар кил полбады. Олар Ирина Бирулянаң часкалығ хоныхта 51 чыл чуртап салғаннар. Улуғ ачырғасха, Ирина Михайловна пӱӱл хандых айының 24-ҷi кӱнiнде ах чарыхтаң парыбысхан. Ол хомай тылаасты пiс Татарстандағы фестивальда ис салғабыс. Владимир Васильевич тiпче, Ирина Михайловна халғанҷы кӱннерiне теере хоостирын тастабаан. Ол аны илбек ипчiм тiп адапча.
Мин хоосчы Ирина Михайловна Бируляны 2007 чылда кӧргем. Андада пiс артист поларға сағынчатхан оол-хыстарны Санкт-Петербургсар Владимир Норенкозар ӱгренерге ысхабыс. Оларны прай Хакасияның пулуңнарынаң чыып алғабыс. Андада Владимир Васильевич паза Ирина Михайловна минi позынзар ааллап хығырғаннар.
«Балтийский дом» театр-фестивальға мындағ чахсы кӧзiдiг ӱчӱн улуғ алғызым читiрчем. Пу Ирина Михайловнаның хоостарының хобырғаннары даа полза, аның холы iле кӧрiнче. Аның хайхастығ тоғыстарында Санкт-Петербургтың чуртазы пирiлче. Оларның хыринда ӱр турарға, кӧп сағынарға чарир. Ирина Михайловна изен-хазых полғанда, аның харахтарынзар кӧрзе, ол прай чир ӱстӱн кӧрчеткен осхас пiлдiрҷең. А.М.Топановтың адынаң Хакас драма театрының сценазында «Женитьба» спектакль парча. Ол ойынның хоосчызы Ирина Бируля полча.
Пӱӱнгi кӱнде Владимир Норенконың холында онынҷы студия ӱгренче. Ағаа хоза, чарыс айының 15-ҷi кӱнiнде Санкт-Петербургта мин пасхан «Первая Ленинградская» пьесаны кӧзiдерлер. Студенттер аннаң прай городча, госпитальларҷа чӧрерлер. Аннаңар прай палғалыс парғанда, «Питер» тiзӧк, кiзiнiң чӱрее хайди-да кӱн чiли чари тӱсче. «Театральная осень» фестивальның чолы пай ползын. Пiс наа нимелер кӧрiп аларбыс, наа нимее ӱгренiп аларбыс. Алғыс чуртасха, алғыс фестивальға! – кӧңнiнең ӱлескен Россияның саблығ артизi, Хакасияның чон артизi Светлана Чаптыкова.
Фестивальның пайрамни азылғаны
Фестиваль М.Ю.Лермонтовтың адынаң Орыс академическай театрның кiрлезiнде пайрамни азылған. Алғасчы (Хакасияның саблығ артизi, Максим Султреков), театр пайрамы амыр-ипти иртсiн тiп, Ӧӧркi чайааннардаң сурынып, хакас чонның кибiрлерiн иртiрген. Анаң чыылысхан чонзар, ыраххыдаң килген аалҷыларзар Хакасия пазы Валентин Коновалов айланған.
– Пiстiң Орыс театры Совет Союзына кiрген хазналарның театрларын пiрiктiрче. Пӱӱнгi кӱнде пiске удур-тӧдiр улам пик тудынарға, улуғлазарға паза ынағлазарға кирек. Полған на чонның пос кибiр-чозахтары пар, че пiстi пiр тархыныбыс пiрiктiрче. Театрлар ынархазыбысты сибер хайраллапчалар паза таңдағы тӧлге читiрчелер, – теен Валентин Олегович.
«Театральная осень» фестивальның афишазы пай. Анда Бресттегi Ленинскай комсомолның адынаң академическай драма театры (Беларусь), Темиртаудағы олғаннарға паза чииттерге театр (Казахстан), Ф.М.Достоевскийнiң адынаң Орыс драма театры (Семей г., Казахстан), Ф.А.Искандернiң адынаң Орыс театры (Сухум г., Абхазия), Южнай Осетиядағы К.Л.Хетагуровтың адынаң драма театры (Цхинвал г.) араласчалар. Iдӧк хайди даа пiстiң республиканың театрлары постарының ойыннарын кӧзiтчелер – А.М.Топановтың адынаң Хакас драма театры паза М.Ю.Лермонтовтың адынаң Орыс академическай драма театры.
Сомнар Дмитрий Сунчугашевти
Автор :
Татьяна Тютюбеева
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
