Якутск Ыраххы Востоксар чол асхан
08.09.2026
Хабарлар
ХакНИИЯЛИ-ның директоры Лев Сафьянов Геннадий Толстыхха сыйыхтар читірче
Тоғазығ. Пу наада Н.Г.Доможаковтың адынаң национальнай библиотекада Саха (Якутия) Республикадаң ааллап килген учёнай Геннадий Толстыхнаң чапсых тоғазығ ирткен
Тархын наукаларының докторы Геннадий Владимирович Сахадағы наука академиязының вице-президенті, М.К.Аммосовтың адынаң Алтынзархы-Iскеркi федеральнай университеттегі тархын кафедразының профессоры, Саха (Якутия) Республиканың Арктикадағы наука-істезігліг кіннің улуғ наука тоғынҷызы паза Халыхтар палатазының наукаа хабасчатхан Россия ассоциациязының Якутиядағы пӧлиинің устағҷызы полча. Тоғазығда учёнай чыылған улусха тӧреен чир-суунаңар паза регионда науканың тилізі хайди парчатханнаңар чоохтап пирген.
– Саха Республикада сірерніңӧк осхас Тіл, тархын паза литература институды пар.Пӱӱнгі кӱнде ол Россияның наукалар академиязының Сибирьдегі пӧлиине кірче. Анда тиксі 160 кізі істенче.
Мин пастап Сахадағы наука академиязынаңар чоохтап пирербін. Пістің хазнаның тӧрт регионында ла национальнай наукалар академиязы пар: Татарстанда, Башкортостанда, Чечняда паза Сахада (Якутия). Олар прайзы пір тиңе тӧстелгеннер тирге чарир. Академияның тӧстегҷізі регион пазы полча. Піс аннаң, чыл сай тоғазып, тоғыс сурығларын ӱзӱрчебіс, – теен Геннадий Владимирович.
Аның таниинаң, Совет ӱлгӱзі пӱӱнгі учёнайларға алғым тоғыстар апарарға чахсы оңдайлар артыс салған. 1990 чылларның пастағы чардығында республикада 11 институт тоғынған. Пӱӱнгі кӱнде, тізең, читі институт тоғызын тохтатпин апарча. Ол санда Якутскта орныхчатхан П.И. Мельниковтың адынаң Россияның наукалар академиязының Сибирьдегі пӧлиине кірчеткен Мерзлотоведения институдының тоғызын прай даа чир ӱстӱндегі учёнайлар хайығда тутчалар. Институт хайылбинчатхан тоң чирде ізестіг чолларны, аймах пӱдіріглерні хайди пӱдірерін тирең істесче. Хыдаттағы учёнайлар даа ол институттың істезіглеріне улуғ хайығ айландырчаттырлар.
Учёнай, докладын хығырып, чыылған чонны Саха чирінің ӧӧн городының тархынынаң таныстырған. Аның чооғын истіп, полған на кізі посха кӧп наа ниме асхан полар.
Якутск пай тархыннығ город полтыр. Аның тӧреен кӱні 25 ӱртӱнде таныхталчаттыр. Пӱӱл город пайрамнығ 400 чылын таныхтир. Аннаңар учёнай ол танығлығ пайрамға удур пістің республиканың чуртағҷыларын Якутсктың тархынынаң таныстырған.
– Піреезі Якутскты чиит город тіп санапча. Ӱр ниместе мин Владивостокта тоғыс хоостыра полғам. Анда піреезі пурун Владивосток тӧстелген, анаң на Якутск пол килген тіп сағынчаттыр. Че сынында Якутск пістің хазнаа Ыраххы Востоксар чол асхан. Тархыннаң танысханнар, тізең, пастап Тобольск тӧстелгенiн пілчелер. Аның соонда 1632 чылда Лена суғның хазында Якутск пӱт парған.
Городтың пӱткенін хазна синінде паалаза, Якутск ол Амыр тиңіссер чол асчатхан сібее-город полған. Якутск тӧстелген соонаң Камчатказар наука-істезігліг экспедициялар парғаннар, – чарыт пирген тархын наукаларының докторы.
Аалҷынаң тоғазығда ідӧк Хакасияның ӱгредіг паза наука министерствозының наука паза национальнай ӱгредіг пӧлиинің устағҷызы Ольга Доможакова араласхан.
Ольга Васильевнаның таниинаң, пістің регион Саха (Якутия) Республиканаң сыбыра палғалыс тутча. Іди Хакасияда М.И.Боргояковтың адынаң хакас тілінҷе паза литератураҷа олимпиада паза Россиядағы чоннарның тӧреен тіллерінҷе паза литератураҷа федеральнай олимпиада иртче. Хайда олғаннар аймах чоннарның, ол санда якуттарның, тілінең танысчалар. Аннаңар мындағ аарлығ аалҷыларнаң тоғазығлар пістің регионнарны уламох чағыннатчалар.
Таныхтирға кирек, Геннадий Толстых тиктең нимес Хакасиязар ааллап кил парған. Ол мында, ХакНИИЯЛИ-ның наука тоғынҷыларынаң чағын танызып, пос опыдынаң ӱлескен. Iдӧк науканаң айғасчатхан iкi учреждение хай пірее сурығларҷа хада-пірге тоғынардаңар чоох апарғаннар.
Сом Саха (Якутия) Республиканың наукалар академиязы сайтынаң
Автор :
Ольга Томочакова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
