Техникаа хыныс – кічігдең ала
28.08.2026
Хабарлар
Автосамосвал водительі Яков Бутонаев Бурятияда тиксі Россия синіндегі устар мариинда
30 орғахта – Харатасчы кӱні. «СУЭК-Хакасия» ООО-ға кірчеткен Ызыхтағы разрезте читінҷі чылы 130 тоннаа кӧрілген автосамосвал водительі полып істенче Яков Бутонаев
Ниикке чӧрҷең машина осхас
Асхыс аймаандағы Ис пилтірі аалда Александр Александрович паза Оксана Анатольевна Бутонаевтер чон аразына ікі оол паза пір хыс кир салғаннар. Сӧбіре пазы, аар таарлағ техника тінін тудып, тиксі хазнаҷа даа, хырығ озаринзар даа чорыхтарға чӧрҷең. Амды аалдағы школада автобус водительі полып істенче. Хада хонғаны чуртазы тооза даа Ис пилтіріндегі ФАП-та медсестра полып істен парир.
Ирепчінің тун оолғы Яков полча. Аалдағы ортымах школаны тоозып, пӧзік ӱгредіг аларға Хакас техническай институтсар ӱгренерге кіріп алған. Прай пис курсты ӱгренібіскен. Че диплом тоғызын арачылирға хазна сыныхтағларын иртерге киліспеен. Чиит оол армияа тимненібіскен. Армиядаң айланып, Яков «С» категориялығ водитель удостоверениезін алған. Тӧрт чыл «ВСК» компанияда істен салған, че чал ахчазы тӧбін полған. Хада тоғынчатхан арғыстары, тоғыстарын алыстырарға тіп, автосамосвал водительлеріне ӱгренерге тимненібіскеннер, Яковты даа кӧӧктіргеннер. Хада хонғанынаң чӧптескен соонаң ол ідӧк арғыстарына хозыларға чарасхан. Таныхтирға кирек, автосамосвалнаң чӧрерге трактор тінін тутчаң «А3» категория пирілчеттір. Яков, тізең, «С» категориялығ водитель, аннаңар ағаа пу кӧcтегҷе тоғынарға чарадығ аларға сидік полбаан, че практика орнын таап алар ӱчӱн, чӱгӱрін чӧрерге киліскен.
Талаан полып, оолны Ызыхтағы разрезтің автоколонна пастығы практика иртерге алып алған. Автосамосвал тінін тударға, аннаң устирға паза чӧрерге чиит оолны пір ай ӱгредіг кӧстегҷізі Алексей Аршанов ӱгреткен. Ӱгредіг тузына автоколоннада водительлерге иргі автосамосвал кӧрілген. Практика тузы тоозыл парза, ӱгренҷі, сыныхтағлар иртіп, тоғынарға чарадығ алча. Яков прай кирексіністерні толдырыбысхан.
– 130 тоннаа кӧрілген автосамосвал уғаа килкім техника. Сiрер аның кабиназына пастағызын одырғанда, позыңар устирға пастаанда, хайди тудынғазар? – сурғам Яков Александровичтең.
– Хорғыстығ полған, – нандырған ол. – Ӱгредіг тузында кӧстегҷім мині автосамосвал тінін не тударға ӱгретпеен, че ідӧк хорғыс чох чӧреріне, ӧрттең хорғыс чох полар системанаң таныстырған, таарланҷаң орынзар пастырарға, аннаң сығарға. Таарланҷаң орын экскаватор тоғынчатхан орында полча, аннаңар пістің чолыбыс таа полған на сай пасхалалған. Пірде тартчаң чол узуны 300 метр ле полча, пірде – тӧрт тее километр.
– Ам автосамосвал кӧңніңерге кірче бе?
– Ам автосамосвал мағаа ниикке чӧрҷең машинаа тӧӧй, – кӱлініп, нандырған мағаа Яков Александрович. – Итсе, мин кічігдең ала техниканаң хости ӧскем. Пабам КамАЗ-та тоғынған. Пір туста позының КамАЗ-ы полған. Ол мині техникаа хындыр салған. Тыхтапчатса – мин хости, прай мазут ла. Ол ниме хайда турчатханын, хайди тоғынчатханын чоохтап одырҷаң. Аннаңар мағаа автосамосвал пастап ла хорғыстығ пілдірген.
Ізестіг водитель
Автоколонна практиканы маңнаныстығ иртібіскен оолны позыдарға ынабаан, предприятиеде халарға хығырған. Иренге, тізең, уламох чахсы полчатпас па: тоғыc тілеп чӧрерге кирек чоғыл, мына ол, сині сахтапча. Пілдістіг, Яков ынабысхан. Че ирен Ызыхтағы разрезте ӱр тоғынарға пӧгінмеен. Практикаа парар алнында пос тоғыс орыннарын тілеенде, прай даа предприятиелер ӱc чыл стажтығ автосамосвал водительлерін тілееннер. Аннаңар Яков киректелчеткен стажты мында алып аларға сағынған, чуртаста, тізең, пасха оңдайҷа салыл парған.
Пӱӱл Бутонаевтер оолғы Ызыхтағы разрезте тоғынып пастааннаң читі чыл азыра ирт парды. Иренге прай ниме кӧңніне кірче: тоғыс ӧмезі, оңдайлары паза чал ахчазының сині. Разрез Алтай аймаанда орныхча, тоғынҷыларны автобус хости город-ааллардаң чыып килче. Смена пір кӱн, пір хараа тоғынча, анаң узуп аларға кӱн пирілче, анаң на – тынағ кӱні. Прайзына андағ тоғыс тузы кӧңнінҷе нимес, че Яковха ол кӧңніне кірче. Істеніс ӧмезінең ынағлазып алған, тынанарға даа хада чӧрчелер. Предприятие хазых пиктирге оңдай пирче, ол санда тістерні имнеп аларға, ӱс чылда пір хати ӱс кізее Россияҷа пірее орынзар парарға аар-пеер хорадығларның ӧӧн чардығын айландыр пирче, Наа чылға палаларға сыйыхтар тимнепче.
Пастап водительні иргі автосамосвалға одыртыбысханнар. Ол аннаң ӱсче ле ай чӧрген. Анаң сала нааны пиргеннер. Прай, тізең, пу читі чыл аразына Яков тӧрт автосамосвал алыстыр салған. Пӱӱл 1 кӧрікте Яков Александровичке нап-наа автосамосвал читіргеннер. Аның сӧстерінең, аның кабиназы хай-хай истіг, устаҷаң электриказы хозыл парған, двигательі сала ағырин тоғынча. Наа самосвал полған на водительге пирілбинче, сағынчам, анзына иң ізестіг паза нандырығлығ водительлер турысчалар.
Чоохтирға кирек, 2024 чылда Яков Бутонаев экипажтың бригадиріне турғызылған. Нимені анзы таныхтапча? Пір автосамосвалнаң тӧрт водитель тоғынча. Оларның улии Яков Александрович полча. Аннаң пасха ӱс чыл тоғыныбысхан водительлер практикаа наа категорияа ӱгренчеткеннерні алчалар. Пу тус аразына ирен автосамосвалнаң чӧрерге онҷа кізіні ӱгрет салған. Оларның піреезі, пістің матырыбыс чіли, Ызыхтағы разрезте тоғынарға халған.
Килкім техникада пірее оох-теек сайбағ полза, водитель позы тыхтабысча, сала улуғ сайбағ полза – автоколоннада слесарьнаң хада.
– Хайдағ даа техникаа сибер хайзаң, сыбыра хайығда тутсаң, ол чолда сайбалбас. Автосамосвалларнаң ідӧк. Экипаж аны чахсы хайығда тутчатса, ол ідӧк чахсы тоғынар, – тіпче бригадир кізі.
Беларусьха читіре
Чыл сай «СУЭК-Хакасия» ООО республикадағы предприятиелер аразында істеніс марығларын иртірче. Яков Бутонаев ӱзінҷі чылы тоғынчатханда, разрез істіндегі марығда пастағызын узын кӧртіс кӧрерге чаратхан. Марығда прай специалисттер алынҷа устарын кӧртіcчелер: экскаваторщиктер, бульдозер паза автосамосвал водительлері паза пасхазы. Автосамосвал водительіне, позының чолынҷа парып, прай техника кирексініcтерін орта толдырарға, сайбағ итпеске паза иң чапчаң тоғыныбызарға киректелче. Іди Яков Александрович автосамосвал водительлері аразында пастағы орынға сығып алған. Анаң Ызыхтағы разрез адынаң республика синіндегі марығда араласхан, че ас полбин халған.
Пазағы чылда пазох разрез істінде пастағы орынға сыххан, регион синінде дее пістің оол артыхтарның артығы полыбысхан. Олох чыл тиксі Россиядаң хара тас предприятиелері устарынаң сыназарға Хакасияда чыылысханнар. Амды «СУЭК-Хакасия» ООО-ның иң артых автосамосвал водительіне предприятие адын Россия синінде арачылирға ӱлӱс тӱскен. Ол мында даа прайзынаң артых полыбысхан.
Іди Яков Бутонаев профессия узы мариинда 2022 чылдаң ала аралас парир. 2023 паза 2024 чылларда чоннар аразындағы марығ синіне сығып, Россия адын Беларусьта арачылаан. Анда, Россиядаң паза Беларусьтаң пасха, Иранның паза Азербайджанның ӧмелері араласханнар. Пӱӱл дее Бутонаевтернің оолғы марығның ӧткін араласчызы полған. Регионда иң артых водитель полыбысхан, тиксі Россия мариинда ӱзінҷі орынға турысхан.
Кем-де улуғ ахча соонҷа хазнабыстың ырах-ырах пулуңнарынзар тоғынарға чӧрче. Кемге-де иргі автосамосвалға одырт салғаны кӧңніне кірбинче. Че тоғызына хынчатхан кізі ибіре чӧрбес, тоғынар паза позын ізестіг тоғынҷы чіли кӧртізер. Ызыхтағы разрезтің андағ тоғынҷызы Яков Бутонаев полча.
– Хада тоғынчатхан арғыстарымны паза хара тас анирынаң палғалыстығ прай чир-суғҷыларны профессия ӱлӱкӱнінең алғыстапчам. Ӧӧні – ӱстӱбісте амыр тигір ползын, сӧбіреде часка чуртазын паза хазых полаалар! – мындағ алғас сӧcтерін читірче пістің матырыбыс.
Піс тее пу сӧcтерге хозылчабыс. Яков Александровичті паза прай харатасчыларны профессия ӱлӱкӱнінең алғыстапчабыс!
Сом Яков Бутонаевтің архивінең
Автор :
Наталья Сюптерекова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 | 2 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
