Кiзiнiң сағыс-кӧңнiн алыстырча
25.08.2026
Хабарлар
«Хайджи» ӧме
Чир-чайаан туризмi. Орғах айының 20 – 22 кӱннерiнде Асхыс аймаандағы Казанов аалның музейiнде «Алас-Фест» фестиваль алғым ирткен
Казанов аалдағы музей аймах чапсых мероприятиелер сыбыра иртiрче. Анда аалҷылар ӱзiлбинче. Хазнаның пасха регионнарынаң паза хырығ озаринаң килген туристтер хакас чонның культуразынаң, кибiр-чозахтарынаң хынып танысчалар. Iди от айындох интернет пастыра музейде «Алас-Фест» фестиваль полар тiп сiлiг афишалар сығарыл сыхханнар. Мындағ мероприятие республикада полбаан полған. Программа Хакасияның саблығ ӧмелерi махалығ сарыннарынаң ӧрiндiрерлер тiп хайығ тартхан. Амғы туста чир-чайаанда ырлиры чуртасха тирең сиип парир. Кӧзiдiмге алза, «Классика в горах» фестивальға чон чылдаң чылға хынып чӧрче. Наа фестивальда, тiзең, хакас сарыннарын азых тигiр алтындағы музейде, улам хайхастығ тағлар аразында истiп алза, чапсығох нооза. Ағаа хоза, мероприятиенiң пай программазына хакас чонның ойыннары паза аймах устарның кӧзiдiглерi кирiл парғаннар. Iдӧк «Жизнь» проекттiң араласчылары хазыхтаңар чоохтирлар тiп искiрiлген. Анзы ниме полҷаң ни?
Фестиваль кӱннерi пасталыбысханда, Казанов аалзар чолға сығыбысхабыс. Музей-заповедниксер читкенде, тасхархы сценада кiзiлер хайынысчатханы кӧрiнген. Чағын пастырғанда, удур Надежда Егоровна Тимонина сых килген. Ол пiстi Ӱстӱнзархы Кореядаң килген аалҷынаң таныстырған.
– Мин «Алас-Фест» фестивальдаңар «Яндекстiң» сайтындағы рекламадаң пiлiп алғам, аннаңар Россиязар, турист чiли, ӧнетiн килгем. Позым Ӱстӱнзархы Кореяда чуртапчам, туризм киреенде тоғынчам. Хакасияда пастағызын на ааллапчам, – теен Ли.
– Хайдаң пiди чахсы орыстапчазар? – пiлерге хынғабыс.
– Москвада орыс тiлi паза литература ӱгретчiзiне ӱгренгем, – нандырған аалҷы.
– Хайди пеер чидiп алғазар? – сурғабыс иреннең.
– Хыдат ӧтiре самолёттығ учуххам. Анаң Хакасияа теере поездтiг читкем. Ағбаннаң Казанов аалзар электричкалығ килгем. Музейге читiре чазағ пастырғам, – теен ол.
– Хакасияда паза хайдағ чапсых нимелер кӧрiп аларға сағынчазар? – салынминыбысхабыс туристтең.
– Таңда хамнарнаң хада Ӱӱ тағзар парарбыс. Анда олар хайдағ кибiрлер иртiрерiн кӧрербiн. Iдӧк республиканың пасха даа музейлерiн кӧрiп аларым килче, – пӧгiннерiнең ӱлескен Ли.
«Алас-Фест» фестивальның тӧстегҷiлерi Хакасияның чон артизi, Хакасия искусстволарының саблығ деятельi, «Хайджи» ӧменiң хоос устағҷызы Герман Танбаев паза Иркутск городтағы «Жизнь» проекттiң устағҷызы Сергей Танбаев полчалар.
– Минiң пӧлем Сергей Валериевич «Жизнь» проекттi апарча. Ол, чонны чир-чайаандағы тынағ базаларында чыып, оларны iстiнең хазыхтандырып, сағыстарын тӱзедiп тоғынча. Аның позының ӧмезi пар. Iди пӧлемнiң тоғызын кӧрiп, Хакасияда андағох тоғазығлар иртiрерге чӧптезiбiскебiс. Ол кiзi хазиин оңдайлаҷаң пӧзiк пiлiстiг специалисттернi Иркутсктаң паза Тағлығ Алтайдаң ағыл килген. «Жизнь» – алғым проект. Оларзар тиксi хазнаның чуртағҷылары паза хырығ озаринаң даа кiзiлер айланчалар.
Мин «Алас-Фест» фестивальда культура саринаң нандырчам. Улуғ чайаачы ӧмелерге постарын чон алнында маңзырабин кӧзiт пирерге удаа килiспинче нооза. Пасха чайаачы иирлерде чапчаң тоғынарға килiсче, андада ӧмелер соон сӱрiстiре чон алнынзар сыхчалар, анзы минiң кӧңнiме тың на кiрбинче. «Алас-Фест» фестивальда пiр дее чирзер маңзырирға кирек чоғыл. Мында ӧмелернiң тосханҷа сарнап-кӧглеп алҷаң оңдайы пар. Мин хығырған кiзiлернiң пiрдеезi тоғыр полбаан. Фестивальны «Айланыс» ансамбль паза Тағлығ Шорияның саблығ ырҷызы Чылтыс Таннагашева асханнар. Олар фестивальға ах чол алғап пиргеннер. Амды «Алас-Фесттi» чыл сай иртiрерге сағынчабыс. Хакас чонның Ас пазы кӱнi пар. Ол от айының 22-ҷi кӱнiнең пасти орғах айының 20-ҷi кӱнiне теере иртедiр. Андада чон вареньелер пызырча, ӱгӱрсӱ-помидорлар тустапча паза пасха даа ниме-ноо хысхызына тимнепче. Прайзының столы пай полча. Че пiс Ас пазы кӱнiн таныхтабинчабыс. Аннаңар, пу ӱлӱкӱннi таныхтап, «Алас-Фест» фестивальны чуртасха пик кирiбiзерге пӧгiнчебiс, – чарыт пирген Герман Танбаев.
Анаң Герман Гаврилович «Жизнь» проекттiң устағҷызы Сергей Танбаевнең таныстыр салған. Сергей Валериевичтiң тӧреен-ӧскен чирi Алтай аймаандағы Аршаннар аал полча. Сағам ол Иркутск городта чуртапча. Аның чооғынаң, тоғыс чыл мының алнында ол аймах кӧстеглерҷе тоғынчатхан арғыстарынаң хада «Жизнь» проекттi тӧстеп алып, пурнада Тағлығ Алтайзар сығыбысхан.
– Пiстiң ӧмеде йоганаң айғасчатхан, кiзiнi орта тынарға ӱгретчеткен, аппарат полызиинаң хазыхты тыытчаң специалисттер пар. Тағлығ Алтайзар пастағызын на чорыхха сыхханда, анда он кӱн тоғынғабыс. Пiс орындағы чуртағҷыларның хазиин оңдайлаабыс, iдӧк позыбыстың хазиибысты тыыдып алғабыс. Проектке килген кiзiлернiң тастындағы кӧрiмнерi дее, iстiндегi кӧңнiлерi дее чахсы саринзар алыс парғаннар. Анаң iди чыл сай Иркутск облазында паза Тағлығ Алтайда тоғазығлар иртiр сыххабыс. Пiссер чӧрерге хынчатхан кiзiлернiң саны ӧсче, аннаңар пiске кӧп хорадығ идерге килiсче. Кӧзiдiмге, тынағ базаларын арендаа суурчабыс, чиис алчабыс, андарох аймах экскурсиялар кiрчелер. Аннаңар пылтыр «Жизнь» проект хоостыра «ЭКО-ТУР» туризм компаниязын тӧстеп алғабыс. Пiстiң нинҷе-де программа тоғынча. Ӧӧн программа он кӱнге кӧрiл парған. Iдӧк «Назад в СССР» программа пар. СССР-да тӧреен кiзiлер пионер лагерьлерiнде тынанғаннар нооза. Пiс хазыхты тыытчаң программаны 80 чылларзар нандыра «айландырыбысчабыс». 50-60 частығлар чоох нимедеңер парчатханын пiл полчалар, – чоохтаан Сергей Танбаев.
– Хайди мындағ проекттi тӧстеп алҷаң сағыс тӧреен? – сурғабыс Сергей Валериевичтең.
– 2016 чылда минiң хазиим уйан полыбысхан. Имҷiлер прай кӱстерiн салып имнееннер. Андада хазиимны позымның холыма аларға сағыныбысхам. Мин суғ ниме полчатханын, ол кiзiнiң хазиина хайдағ туза ағылчатханын ӱгрен сыххам. Нымахтарда «тiрiг» суғдаңар тиктең нимес чоохталча нооза. Андағ суғ сынап пар. Кӧзiдiмге, пурунғыда пала тӧрiзе алай кiзi ағырыбысса, пiлiгҷi ууҷа суғ ағыл пирерге сурынҷаң. Анаң ол суға кирек сӧстер чоохтанып, имнеҷең. Суғ позында кӧп искiрiгнi тутча. Iди мин позым даа суғ кӧп iс сыххам, хазиимны оңдайлаам. Анаң пiр кӧрiстiг, че пасха кӧстеглерҷе тирең пiлiстiг арғыстар тапхлап алғам. Iди «Жизнь» проектті тӧстеп алғабыс, – нандырған Сергей Танбаев.
Казанов аалдағы музейде ирткен «Алас-Фест» фестивальға «Жизнь» проекттiң 12 инструкторы килген. Сергей Валериевичтiң искiриинең, ол «Казанов аал» азых тигiр алтындағы музейде пастағызын на полған. Мында прай ниме аның кӧңнiне кiрген. Постарының туристтерiне иң килiстiре маршрут тiп таныхтаан. Ол чағынғы чылларда фестивальлар паза хазыхты тыытчаң программалар пастыра музейзер онарлап муң туристті тартып аларға пӧгiнче.
– Россияның чуртағҷылары паза хырығ озаринаң килген аалҷылар Хакасияның ис-пайынаң, чонның культуразынаң танызып аларға киректер. Республика сынап кӱс пирҷең орыннарға пай, – теен «Жизнь» проекттiң устағҷызы.
«Алас-Фест» фестивальға килген аалҷыларның «ЭКО-ТУР» туризм компаниязынаң Тағлығ Алтайзар путёвка утып алҷаң оңдай полған. Пазағы чылда хонҷых республикада «Жизнь» проекттiң араласчылары пазох алғым тоғазығ иртiрерлер. Путёвканы утып алған кiзi проекттiң прай программаларында тикке аралас полар.
Ӱс кӱн ирткен фестивальда республиканың чуртағҷылары паза аалҷылары «Айланыс», «Мӧге хай» ансамбльларның, «Хайджи», «Архай», «Ят-Ха» группаларның паза пасха даа ырҷыларның сарыннарын тосханҷа истiп алғаннар.
Сом Акай Албычаковти
Автор :
Татьяна Тютюбеева
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
