Аршаннар аалның таллама хызыҷахтары
26.08.2026
Статья
Сарика Аршанова паза Злата Тохтобина
Кӱн матырлары
Алтай аймаандағы Аршаннар аалда олғаннарның чайаачы хылии-оңдайын таптаҷаң кӱстiг музыка школазы пар. Анда Хакасия культуразының саблығ тоғынҷызы Валентина Ильинична Тюкпиекова иркелернi кiчiгдең сығара хакас кӧг тирiглерiнең ойнирға ӱгретче. Аның саблығ «Саңыҷах» ансамбльы пар. Пӱӱн пiс Валентина Ильиничнаның iкi ачыныстығ ӱгренҷiзiнеңер чоохтап пирербiс. Оларның аттары даа сiлiг – Злата Тохтобина паза Сарика Аршанова.
Злата Тохтобина Аршаннар аалдағы школада 5-ҷi классха сыхты. Ол музыка школазынзар чӧрче. Хызыҷахтың iҷезi Тана Борисовна Тохтобина позы iдӧк Валентина Тюкпиековада чатханнаң ойнирға ӱгренген, аннаңар хызыҷаан ӱгретчiзiнiң iзестiг холына пiр дее iкiнҷiлебин пирiбiскен.
Злата школаа чӧргелектӧк музыкаа тартылған. Хызыҷахха гитараны паза флейтаны Соох апсах Наа чылға сыйлап пирген. Iҷезi тӧреен кӱнiне калимба ал пирген. Амды чатхан хозыл парған. Хакас кӧг тириин ӱгретчiзi Валентина Ильинична ибде ойнирға ӧнетiн пирче.
– Хызыҷаам ибде хакас кӧглерiн ойназа, истерге тың хынчам. Мин ол толдырчатхан хай пiрее кӧглернi iдӧк ойнап полчам. Наа сарыннарны ойнап сыхса, чӱрееме улам ӧрiнiс толча, хости одырып алып, хынып тыңнапчам, – тiпче iҷезi.
Полған на ансамбльның араласчылары сценазар пай, сiлiг кип-азахтығ сыхчалар. Златаның андағ парох. Ағаа хоза, ол iҷезiнiң олған тузындағы сигедегiн кизiбicче. Тана Борисовна олған тузында позы музыка школазынзар чӧргенде, ағаа ол сигедектi iҷезi тiктiртiр. Iди сiлiг кип-азах тӧлдең тӧлге читiрiлче тирге чарир.
Ӧткiн хызыҷах, чайаачыдаң пасха, iдӧк кӱреснең айғасча, спортта улуғ чидiглерге читче, ибiнде грамоталар паза медальлар толдыра. Аны микелерге тренерi Ирина Павловна Аршанова кӧнiктiрче. Ағаа хоза, Злата, ГТО-ны чахсы тудыбызып, алтын танығ алған. Анзына iҷезi тың поғдархапча. Хайди поғдархабас са!
Злата Тохтобина ӧӧн школада саңай тӧрт-пистерге ӱгренче. Ол книгалар хығырарға хынча. Переменаларда даа книгадаң азырылбинча. Физкультура хынған урогы полча.
– Хызыҷаам ӧзiбiскенi пiлдiрче, ол улам нандырығлығ пол парған. Мағаа иб аразында хайынарға чахсы полысча: чир тамаа ӱӱҷiгiнде пуртах оттарны чулған, iдiс-хамыс чуубысча, позының комнатазын арығ тутча. Пiстiң тура тастында вишня ӧсче. Аны прай теерiбiскен. Мискелеп чӧрерге хынча. Хомзынысха, чир чистегiн теер полбинчабыс. Мында ибiре хара тас аныҷаң разрезтер нооза. Тайғазар тиин хадын теерерге чӧргебiс, – чоохтапча Тана Тохтобина.
Златаның 7 частығ хыс туңмазы пар, ады Лена, сағам 2-ҷi классха сыхты. Пиҷезi чiли музыка школазынзар чӧрче, Валентина Ильиничнада хакас кӧг тирiглерiнең ойнирға ӱгренче.
Паарсах чӱректiг iҷе Тана Борисовна палаларына чайғы тус хынығ иртсiн тiп прай кӱзiн салча. Олар Ағбан городсар удаа пар килчелер. Культура паза тынағ паркында тынанчалар, iзiг кӱннерде суға сомҷаңнар. Аршаннар аалда наа, истiг олған ачығы пар. Златаҷах ӧӧрелерiнең хада анда иирге теере ойнирға хынча, чилеңместерде катайланчалар, тағыҷахтардаң чылчалар. Аалдағы олған ачығында иркелернiң суум-саамы ӱзiлбинче.
Килчеткен неделяда ӱгредіг чылы пасталыбысса, Злата пазох маң чохха тӱзер.
Паза пiр абахай матырыбыс Сарика Аршанова полча. Ол Златаның чағын ӧӧрезi. Хызыҷахтар хонҷыхти чуртапчалар паза пiр музыка школазынзар чӧрчелер. Сарика Аршаннар аалдағы школада 3-ҷi классха сыххан. Хызыҷахтың iҷезi Ирина Павловна физкультура ӱгретчiзi полча. Ол иркеҷегiн олған садынаң сығара сценаа кӧнiктiр сыххан. Сарика 1-ғы классха парғанда, iҷезi аны музыка школазынзар пирiбiскен.
– Пiс хакас тiлiн пiлбинчебiс, аннаңар пос тiлiбiстiң тадиин чоныбыстың сарыннары пастыра пiлiп одырчабыс, – тiпче iҷезi Ирина Аршанова.
Сарика – iдӧк прай саринаң таллама хызыҷах. Ол кӱреснең айғасча, ӧӧн школада театр кружогына чӧрче, нинҷiдең аймах чазанҷыхтар чайапча, позына пастағы поғозын идiп алған. Иркеҷек школада даа чахсы ӱгренче, iҷезiн тӧрт-пистернең ӧрiндiрче. Хылии-оңдайы хоостыра ол кӱстенҷiк, сағынған сағызын хаҷан даа толдырча.
– Чайғы тусты ӧткiн иртiргебiс, – чоохтапча iҷезi. – Сарика пӱӱл чӱзерге ӱгренiп алған. Iдӧк чалаң аттығ чӧрерге хынчабыс.
Чайаачы хызыҷахтардаңар ӱгретчi Валентина Ильинична Тюкпиекова чылығ ӱндесче:
– 2024-2025 ӱгредiг чылында Златанаң Сарика музыка школазының пастағы класс ӱгренҷiлерi полғаннар. Пic оларнаң хада «Тоғылағас» кӧглiг нымахты турғысхабыс. Анда ӧӧн матырлар тахпахтар сарнааннар. Сарика Тоғылағас полған, Злата массовкада араласхан. Кӧглiг нымахты мин позым пасхам. Аны хоостыра Президенттiң грантын утып алғабыс. 2025 - 2026 ӱгредiг чылында тиксi школадағы хакас кӧг тирiглерi оркестрiнiң сан пирiстiг алғым концертi полған. Анда Ағбандағы искусство колледжiнiң ӱгретчiлерi, студенттерi паза хайди даа Аршаннар аалдағы музыка школазының ӱгренҷiлерi араласханнар. Оркестрде Златанаң Сарика iдӧк чатханнаң, тимiр хомыснаң, сығдыростарнаң ойнааннар паза сарнааннар. Оркестрнең позым устапчам. Пӱӱл хандых айында Сағай чазызында Тун пайрам ирткен. Хызыҷахтар анда чатханнаң ойнапчатхан кӧгҷiлернең хада чон алнынзар сыхханнар. Анзы iдӧк поғдархастығ. Таныхтирға сағынчам, Сариканаң Злата музыка школазында саңай пистерге ӱгренчелер. Ӧткiн хызыҷахтар, «Саңыҷах» ансамбльға чӧрiп, аалдағы ӱлӱкӱннерде сыбыра араласчалар. Амды пiс оларнаң хада республика синiндегi марығларға сығарға тимдебiс.
Хакасия культуразының саблығ тоғынҷызының мындағ чылығ сӧстерiне турыстығлар пiстiң пӱӱнгi «Хола пырғыҷахтың» матырлары!
Сом Ирина Аршановани
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
