Аал тилізіне чуртағҷылар чӧпсінчелер, аалҷылар ӧкерсінчелер
26.08.2026
Хабарлар
Хызыл чазы аал чӧбі пазы Залина Кузнецова Хакасия правительствозының теестегі чыылиинда
Ааллар чуртазы. Хакасия правительствозының полған на чыылиинда город-аал пастары муниципалитеттерінің тоғызынаңар сан пиріснең чоох тутчалар
Хакасия правительствозының теестегі чыылиинда Алтай аймаандағы Хызыл чазы аал чӧбі пазы Залина Кузнецова устағ-пастағ тоғызынаңар искірген. Залина Мугадовна Хызыл чазы аалның пазына 2022 чылда табылған. Аал чӧбіне ікі аал кірче: Хызыл чазы паза Смирновка.
– Андада мин, 29 частығ позым, тӧреен аалыма туза поларға тіп тоғызымны алыстырарға чаратхам, – таныхтаан Залина Кузнецова. – Пу минің пастағы тоғыс тузым, че, андағ даа полза, мин пу чыллар аразына аал чуртазын пілдірте чахсыландырарға кӱстенгем. Мағаа чахсы істеніc ӧмезінең тоғынарға талаан полған. Аал чӧбінің маңнаныстығ тоғызы удур-тӧдір турысчатханыбыснаң, хабасчатханыбыснаң паза ӧменең пірге чӧптіг тоғынчатханыбыснаң палғалыстығ.
Залина Мугадовна сан пирізінде пу чылларда аал чӧбінде чуртасха кирілген аймах тоғыстардаңар, программалардаңар искірген. Пілдістіг, полған на чыл тӧӧй нимес. Хайзы-да хазна паза республика программаларына сала «мӱнніг» полған, хайзы-да – сала уйан. Че салтарында халғанҷы тӧрт чыл аразына Хызыл чазыда даа, Смирновкада даа чуртас чахсылан парғаны таныхталча.
Іди 2022 чылда, аал чӧбі пазы тоғызын пастап, Залина Мугадовна Смирновкадағы Культура туразының тиксі тыхтағ тоғыстарын тоозарын хайығда тутхан. Тоғыстар «Культура» нацпроектче апарылғаннар. Салтарында Смирновкадағы Культура туразының тиксі кӧрімі иптелген, ис-пайы, техниказы нааҷылалған, мебель алылған, сценаа сыхчаң наа кип-азах тігілген. Тоғыстар тузында толдырылған сылтаанда, Наа чыл иирлеріне олғаннар даа, улуғлар даа нааҷылалған Культура туразында чыылысханнар.
2023 чылда, субсидиялар позыдылар марығда аралазып, аал чӧбі чолларын иптеп алған: Хызыл чазы аалда 1,5 километрде асфальт тӧзелген, оймахтар тӱзеділген, Культура туразы хыринда машиналар турғысчаң ачых иптелген. Хакасияның национальнай паза территориальнай политика министерствозының «Чонға кирек иң артых проект» мариинда араласхан сылтаанда, Смирновка аалда, Илбек Ада чаада чуртастарын пир салған чааҷыларның аттарын хумартхылап, наа хумартхы тас турғызылған, чирі, тізең, сиденнелген. Устағҷының таниинаң, чуртағҷылар пу киректі ӱр сағааннар.
Хызыл чазыдағы Культура туразында республика бюджедінің ахчазына чылығ пирҷең система тиксі нааҷылалған. Анаң аал чӧбі позы кӧрігҷілер залын, ӧрттең тоғыр сигнализацияны нааҷылабысхан, сценаа сыхчаң наа кип-азах тіккен паза сіреелерні алыстыр салған.
Орындағы пос устаныс чииттерні паза ӧсчеткен тӧлні хайығ чох артыспинча. 2023 чылда олған садтарында тыхтағ тоғыстары толдырылған. Аймах позытхан ахчаа школада ас-тамах тимнеҷең паза хайраллаҷаң пӧлік, столовай толдыразынаң, потолоктаң пасти полға читіре, тыхталған. Олар олаңай ла сырлал парбааннар, анда инженер инфраструктуразы пӱкӱлее алыстырылған: чылығ, суғ пирҷең система, канализация. Анда амғы тусха килістіре тиріг турғызылған. Олох туста кабинеттер, коридорлар, спортзал иптелгеннер паза школаның чирі сиденнелген.
Олох чылда Хызыл чазы аалда суғ пирҷең системаны тыхтап пастааннар. Тоғыстар Ынархас орамазындағы иң сидік чардығынаң пасталған, че, андағ даа полза, тыхтағ хайығда тудылған паза, ахча тузында позыдылған сылтаанда, тоғыстар кирек тусха тимде полғаннар.
Спортха уроктарда ла хайығ cалбас ӱчӱн, тасхар амғы тусха килістіре спорт ачығы турғызылған. Школада наа секциялар апарылча. Аннаң пасха, Хызыл чазы паза Смирновка аалларның ӱгренҷілерін хонҷых аалларзар спорт секцияларына тартчаң оңдай тӧстелген. Пу тусха олғаннар уғаа чахсы чидіглерге читкеннер, пірдең, аймах синінде ле нимес, че ідӧк республикада.
«Малышок» олған садында тиксі тыхтағ иртірілген: кӧзенек-ізіктер, пол алыстырылған, ӧрттең тоғыр система нааҷылалған, наа тиріглер, мебель, ойнаҷахтар, тӧзек-частых, ідіс-хамыс алылған. Олған садына паза аалларға прай ӱс ойнаҷаң ачых алылған паза турғызылған.
Аалда пос кӧңнінең ӧрт ӱзірҷеңнер дружиназы тоғынча. Аал чӧбі дружина хадағда турчатхан паза техниказы турчатхан гаражтың хырын паза ӧрт ӱзірҷең машинаның суғ цистерназын нааҷылабысхан.
«Хакасияның хузух ағастары» проектте аралаcхан сылтаанда аалда 100 хорбы одыртылған.
2024 чылда аал чӧбі республиканың программаларында аралазарынҷа тоғысты узаратхан. Субсидия алған сылтаанда Хызыл чазы аалда пастағызын на орамада чарытхы тартылған. Суғ читірҷең системаны нааҷылиры узарадылған. Cуғ трубалары хоза пір километрде алыстырылғаннар.
2025 чылда Хызыл чазы аалның прай орамаларында чарытхы тартылған паза суғ читірҷең система читіре нааҷылал парған. Амды аал орамаларында хараазын чарых, хорғыстығ нимес, чуртағҷылар арығ ісчең cуғнаң тузаланчалар. ГО, ЧС паза ПБ хазна комитедінің субсидиязына аалда ТПК туразы тыхталған, андар чылығ тартылған, ибіркі чирі сиденнелген паза пасха тоғыстар толдырылғаннар.
Ирткенӧк чылда аал чӧбі аал хонии чирлерінде сӧп-сап чыыл парған орынны арығлабысхан. Смирновкадағы Культура туразына хайығ салып, наа мебель алғаннар, сиденін нааҷылабысханнар, Алтай аймаа позытхан ахчаа Хызыл чазы аалдағы Культура туразының кірлезі алыстырылған, чайаачы ӧмелеріне кип-азах тігілген.
2026 чылда аалларның инфраструктуразын нааҷылирынҷа тоғыстар маңнаныстығ толдырылғаннар. Хызыл чазы аалдағы Илбек Ада чаа араласчыларының хумартхы тазы нааҷылалған. Чол кисчең орын иптелген. 270 хорбы одыртылған.
Залина Кузнецованың искіриинең, аал чӧбі КФХ пастарынаң, идінҷектернең паза предприятиелернең чахсы тоғынча. Кӧзідімге, Кирбідегі разрез ааллардағы социальнай учреждениелерге паза чуға чуртапчатханнарға, СВО араласчыларына паза оларның сӧбірелеріне хара тас тикке пирче, Наа чылға ікі аалдағы полған на палаа сыйых тимнепче.
– Пу чылда аалда чуртасха кирілген маңнаныстығ проекттернің пірcі – аал чонының малын хадарҷаң ӱс орын тимнелгені. Полғаны ла чарытхы кӱзінең тоғынчатхан пастух полызиинаң сиденнелген паза суғ ісчең орыннығ, – ӱлескен аал чӧбі пазы. – Андох малларны имнир, прививка турғызар орын кӧріл парған. Анда мал хадарары тикке кӧріл парған.
Тиксі алза, чуртағҷылар даа, аалҷылар даа аал кӧрімі паза чуртазы чахсыланчатханын таныхтапча осхастар.
Аал чӧбі пазы прай толдырылған тоғыстар ӱчӱн, тилирге паза хоза ахча тартарға оңдайлар тӧстепчеткен ӱчӱн алғыс сӧcтерін Хакасия пазы Валентин Коноваловха, республика правительствозына пӱкӱлее паза Алтай аймаа пазы Ирина Войноваа читірген. Залина Кузнецованың cӧстерінең, республика правительствозынаң даа, аймах устағ-пастаанаң даа хабазығ поларын піліп, олар марығларда паза аймах проекттерде ікінҷілес чох паза хынып араласчалар.
Хакасия пазы Валентин Коновалов Залина Кузнецованың аал чӧбі тоғызынаңар искіриине чӧпсінген, аал хонии паза ас-тамах, национальнай паза территориальнай политика министерстволарына мал хадарҷаң сурығны пӧккен опыдынаң пасха аал чӧптерінең ӱлезерге чахаан.
Хакасия пазының орынҷызы Михаил Побызаков мындағ сан пирістіг иcкіріглерде демография сурығларына хайығ айландырарға чӧп пирген паза ол кӧcтегҷе тоғысты хоза чарыт пирерге сурынған.
Залина Кузнецованың нандыриинаң, алында чуртағҷыларның кӧcчеткені таныхталған полза, халғанҷы чылларда анзы пілдірбинче. Сӧбірелер, уламох чииттер, аалларда халар ӱчӱн олғаннарға, оларны тилідер оңдайларны тӧстиріне улуғ хайығ салылча паза сығысчатхан сурығларны чапчаң пӧгерге, хайыға аларға кӱстенчелер аал чӧбіндегілер.
Сағынчам, полған на аал чӧбіне устағҷынаң талаан полбинча. Ізенербіс, Хызыл чазы аал чӧбі Залина Кузнецованың устаанынаң мыннаң мындар ідӧк ӧткін хайынар паза тиліске ахча тартып одырар.
Сом кӧні кӧзідігдең иділген
Автор :
Наталья Сюптерекова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
