Пос чирін сабландырып
26.08.2026
Хабарлар
Ирина Топоева позы чайаан открыткаларны марыға сығарған
Марығ. Ағбанда Л.Р.Кызласовтың адынаң Хакас национальнай чир-суғ ӱгренҷең музейде 21 – 23 орғахта пір саңай ӱс марығ ирткен: «Турист сувенирі», «Чыл маршруды» паза Russian Event Awards марығларның чарым финаллары
Туристтерні пос чирінзер тартып алар ӱчӱн ниме кирек? Пастағызы – чапсых, хынығ паза чорыхчының хайиин тартчатхан орыннар. Ікінҷізі – аннаңох хынығ, пай, чон культуразынаң палғалыстығ пайрамнар. Ӱзінҷізі – чапсых орыннаңар, орындағы чонның культуразынаңар сағыстарны хайраллирға полысчатхан сувенирлер.
Прай пу ӱс кӧстегҷе тиксі Россия синінде премиялар марии иртче: «Турист сувенирі», «Чыл маршруды» паза Russian Event Awards. Олар прайзы пір хыйғыға тоғынчалар: «Россия чорыхтарға чӧрерге кізі кӧңнін кӧдірче». Хомзынысха, аның тӧcтегҷізі Геннадий Шаталов ирткен чылда ӱртӱн айында ах чарыхтаң парыбысхан. Че ӧмезі аның пастағларын узаратча. Іди алындағы чылларда марығлар ал-алынҷа ирткен ползалар, пӱӱл оңдайлары алыс парған паза пір туста иртірілчелер. Іди марығ араласчылары пастап таллағ иртчелер. Федеральнай синге сығып алар ӱчӱн, араласчы пис таллағ орынның – Ағбан (Хакасия), Ханты-Мансийск (Ханты-Мансийск автоном округы – Югра), Светлогорск (Калининград облазы), Бирск (Башкортостан) паза Йошкар-Ола (Марий Эл) городтарның – пірсін таллап, сурыныс пічіктерін андар ысча. Иң артыхтары марығларның финалында араласча.
Пӱӱл таллағ чардыхтары Ағбанда пасталған. Аның ӱчӱн пістің республиканы таллап алған прай араласчылар мында чыылысханнар. Ол, тізең, ас нимес чайаачы ус, турист чорыхтарын паза аймах пайрамнарны тимнепчеткен ӧмелер, экскурсовод-гидтер, туроператорлар паза аймах-пасха культура учреждениелері. Іди Ағбандағы таллағ чардығына тиксі 500 азыра сурыныс пічии Россияның 24 регионының 83 городынаң кірген: «Турист сувенирі» марыға – 306 тоғыс паза турист сувенирлерінің 9 садығ туразы, «Чыл маршруды» паза Russian Event Awards марығларға – 92 проект.
Ағбанда марығларның таллағ чардығын иртіргеннер: Хакасияның правительствозы, экономика тилізі министерствозы, Тиліс чыындызы, «Регион ПР» халых палғалыстарының тиліс чыындызы, «Консалтинг-Тур» ООО паза «Палитра» реклама-сығарыс компаниязы.
21 орғахта марығларның чарым финаллары Л.Р.Кызласовтың адынаң Хакас национальнай чир-суғ ӱгренҷең музейнің алнында азылғаннар. Пайрамны «Мӧге хай» этно-ӧме хакас кӧг-сарыннарынаң асхан. Хакасия правительствозы адынаң аалҷыларны республика пазының орынҷызы Михаил Побызаков удурлаан:
– 2026 чыл Хакасияа сынында танығлығ пол парды, – теен ол. – «Турист сувенирі» марығның чарым финалы Ағбанда пизінҷізін иртірілчеткені пістің регионға, Хакасияа, пӧзік киртіністі киречілепче. Пастап піс регион чардығына марығ араласчыларын таллаан ползабыс, амды тиксі хазна синінде таллағ орны полчабыс! Пістің устар марығның аймах номинацияларында сыбыра утчалар паза сыйыхтығ орыннарға турысчалар. Хакасия «Россияның иң артых сувенир ниме-ноозының регионы» атха ікі хати турысхан. Ол прай пістің устарның, ӧмелернің пірге чидии! Аның ӱчӱн піc поғдархапчабыс!
Анаң эксперттерні хығырғаннар. Оларның санында москвадағылар, санкт-петербургтағылар, иркутсктағылар, кемеровтағылар, ағбандағылар полғаннар: учёнайлар, туризм киреенең айғасчатханнар, культурадағылар, опыттығ экскурсоводтар паза чайаачы устар. Чоохтирға кирек, пӱӱл араласчылар саны сынында чапсытча: Алтай, Забайкальскай, Пермь, Хызылчар крайлары, Иркутск, Кемеров, Курган, Новосибирск, Омск, Сахалин, Свердловск, Тула, Челябинск областьтары, Алтай, Бурятия, Тыва паза Хакасия республикалар паза пасхазы.
21-22 орғахта эксперттер сувенирлерні паза проекттерні паалааннар. 22 орғахта «Сувенирліг Сибирь» ярмарка ирткен. Піс анда ідӧк пол килгебіс, аймах сувенирлернең паза оларны чайаан устарнаң танызып алғабыс. Ярмарка тузында устар постарының чайаачы киректеріне ӱгрет турғаннар.
Елена Чекалина – пряниктер итчеткен ус. Ол поғо кӧрімніг пряниктер тимнеп килген паза олғаннарны аны орта чазирға ӱгреткен. Олғаннар, ах, хызыл паза от кӧк ӧңніг сахар глазурьынаң точкалар идіп, поғо-пряниктерні чазааннар. Елена Чекалина «Турист сувенирі» марығда 2023 – 2025 чылларда поғо паза хамның тӱӱрі пряниктерінең араласхан паза сыйыхтығ орыннарға турысхан. Кондитер пряниктернең 2019 чылдаң пасти айғасча.
Елена Кимнің столында хакас алғас сӧcтері пазылған открыткалар чатхан. Оларда хакас омалығ хызыҷах-оолахтар, чон кип-азаан кис салған хыс-ооллар паза Хакасияның саблығ чирлері хоосталған. Елена Анатольевна открыткаларны арған сағыс полызиинаң позы чайапча. Анаң хоосха килістіре сӧcтерні таллапча. «Турист сувенирі» марығда пастағызын 2024 чылда араласхан, 2025 чылда наа открыткаларны тимнирінең айғасхан, пӱӱл оларны марыға сығарған. Открытка садысхан кізее ідӧк улуғ нимес сӧстігес пирілче, анда алғас сӧстері орыс тіліне тілбестелче: часка, ӧрініc, талаан, хазых паза пасхазы. Елена Ким открыткалар чайирға паза чаҷыннаң тоғынарға уғаа хынчам тіпче.
Открыткаларох чайирынаң айғасча пос посха тоғыс таапчатхан паза экскурсовод-гид Ирина Топоева. Аның открыткалары сомнар суурарға кӧрілгеннер: тӧрт пулуңнығ чаҷынның ортызында чӱрек кизілген, ибіре хайа тастардағы хоостар салылған, алтында, тізең, Ағбаннаң паза Хакасиянаң палғалыстығ чоохтағлар пазыл парған. Аны хынған чирні – Ағбан істіндегі хумартхы тастар, ӧӧн музейібіс осхас танығлығ пӱдіріглер, чир-чайаандағы тархын паза культура ис-пайы орыннары, тигір алтындағы музейлер, кӧллер, тағлар – чӱрек істіне киріп, суурып аларға тузаланчазың. «Пу открытканы чайаҷаң сағыс хаҷанох тӧреен, че кӱс сілкер айында чуртасха кирерге читкен», – тіпче Ирина. Андағох открытканаң Ирина Топоева Ағбан городтың 95 чылына чарыдылған марығда араласхан. Пу тусха открыткалары сувенир садығ тураларында садылча. Ирина открыткаларынаң «Турист сувенирі» марығның «Регион сувенирі» номинациязында араласхан.
Тывадаң Чайгана Сандакованаң Алсу Абдышева килгеннер. Олар марыға тываларның чавага – сасха хаптырҷаң чазанҷыхты – тимнеп килтірлер. Ол кибірліг чазанҷых кӱмӱстең, коралл нинҷідең паза теердең тимнелче. Ус Чайгана Сандакова пу чазанҷыхты чайирынаң пис чыл азыра айғас парир. Пастап ол аның пос туста айғасчатхан хынған кирее полған, че узын кӧдірерге тіп, пу наада Москвада ювелирге ӱгрен килген. Амды профессионал чіли айғасча паза хызын ӱгрет парча. Олар пос чайаачы студиязын тӧстеп алғаннар. Аннаң хызы Алсу устап парча. Чайгана тыва чонның чазанҷығының кибірли чайир оңдайын хайраллап халарға кӱстенче. Тывада андағ устар – тыва тілінең «тарханнар» – асхынах халған. Че ідӧк чазанҷыхты амғы тусха килістіре чайапчалар: сала кічіг чаваганы чииттер хынып алчаттыр. Ідӧк оларны пасха-пасха оңдайнаң сасха хаптырарға чарир. Чайаачы устар пос чонының пасха даа чазанҷыхтарын чайапчалар. Оларның сӧстерінең, чииттер чон кибірлеріне, кип-азаана паза чазанҷыхтарына тартылча.
Алефтина Сулбрекова «Турист сувенирі» марығда ікінҷі чылы араласча. Ирткен чылда республика синінде позының номинациязында ікінҷі орынға турысхан паза марығның финалына Санкт-Петербург городсар пар килген. Алефтина поғолар паза поғо кӧрімніг брошьтар чазапча. Ирткен чылда поғоларын сығарған полза, пӱӱл – брошьтарын. Алефтина, хакас хоостарның чардыхтарын алып, оларны брошь чіли чайапча. Анзы пасха даа чоннар хайиин тартарға полысча. Алефтина паланаң ибде одырыбысханда, 2019 чылда поғолар чайап пастаан. 2024 чылда ол кирекнең ус чіли айғас сыххан паза республика, хазна марығларында узын кӧзітче.

Алефтина Сулбрекова поғолар паза брошьтар чайапча
Пермь крайынаң «Конфетория» пірігіс килген. «Пермская» кондитер фабриказында чахып, совет тузындағы рецепттерҷе ӱс аймах конфет тимнеп килген: «Белочка», «Маска» паза «Ночка» – олар «Олған тузының ӧріністері» серияа піріктірілгеннер. Ағбандағылар конфеттерні хынып алғаннар. Піс ӧмезер пастырғанда, конфеттері халбаан даа полған. Ырахтын килген аалҷылар Хакас чирінде пастағызын на полғаннар. Ағбаннаң танызарға маңнанғаннар. 23 орғахта оларға ӧнетін экскурсия тимнелген.
Russian Event Awards марығда аймах пайрамнар, чон ӱлӱкӱннері паза культура мероприятиелері сығарылған. Пии аймаандағы Сос пилтіріндегі тигір алтындағы азых музейнің устағҷызы Мария Ачитаева пу марығның «Этнокультурные события» номинациязына Кӱн пазы ӱлӱкӱнні сығарған.
– Сос пилтіріндегі музей пу ӱлӱкӱнні 14 чыл иртір парир. Пастағызын на піc аны мындағ марыға сығардыбыс. Марығ араласчылары аразында республика синіндегі Тун пайрам паза Чыл пазы ӱлӱкӱннер, оларнаң піске тиңнезерге аар, – тіпче Мария Фёдоровна. – Че утханы ӧӧні нимес, пістің пӧгінібіс – пістің музейде мындағ ӱлӱкӱн иртірілчеткенін кӧртіс пирері. Ӱлӱкӱн кибірліг чонға прай кибір-чозахтарда, устарның ӱгредіглерінде посха аралазар, сынап кӧрер оңдай пирче. Кізі ӱлӱкӱннің пасталғанынаң сығара тоозылғанына теере прай аның чардыхтарында араласча. Анзынаң ол уламох хынығ паза чапсых. Аннаңар даа, неке, араласчылар Хакасиядаң на нимес полчалар, Россияның Хабаровск городынаң пасти Калининградха теере, хырығ озаринаң даа аалҷылар полча. Мария Фёдоровнаның таниинаң, музей устағ-пастааның кӱстенізінең Кӱн пазы Пии аймаанда чонның культура ис-пайына кирілген, амды ол тоғыс республика синінде апарылча. Ідӧк устағҷы пу ӱлӱкӱнні хайди иртірерінҷе искірігнең республиканың культура учреждениелері тоғынҷыларынаң ӱлесче.
23 орғахта прай ӱс марығның салтарлары искірілген. «Турист сувенирі» номинацияда чиңіс тутхан устар санында Тарика Казагашева алынҷа кизілчеткен ээн-моркамнарнаң паза хакас хоостығ мойдырыхнаң ікі аймах номинацияда ікінҷі орынға турысхан, Ирина Топоева открыткаларынаң – 3-ҷі орынға.
Russian Event Awards марығда С.П. Кадышевтің адынаң чон чайаачызының национальнай кіні пис сыйыхха турысхан: иң артых чон культуразының пайрамы ӱчӱн 1-ғы орынға паза 50 муң салковай сертификадына – Тун пайрам; иң артых чон культуразының пайрамы ӱчӱн 2-ҷі орынға – Чыл пазы; иң артых аал хонии туризміндегі пайрам ӱчӱн 2-ҷі орынға – Ӱртӱн тойы; иң артых культура паза искусство пайрамы ӱчӱн 3-ҷі орынға – «От ыры» этническай эстрада сарыннарының фестиваль-марии; патриот туризмінің иң артых пайрамы ӱчӱн ӧнетін дипломға – «Отчизны верные сыны» ӱс тӧлнің форумы. Сос пилтіріндегі тигір алтындағы азых музейнің Кӱн пазы ӱлӱкӱні кибірлерні хайраллапчатхан ӱчӱн ӧнетін сыйыхха турысхан.
«Чыл маршруды» марығда 25 номинация кӧріл парған, хакасиядағылар прайзында даа араласханнар. Проекттер саблығ орыннарнаң палғалыстығ полғаннар: Ағбан городтың чапсых орыннарынаң паза тархынынаң, хуйуларнаң паза оларның чазыттарынаң, Ӧбекелер чолынаң, тағларнаң, кӧллернең, кӱргеннернең, кӧзеелернең паза тастарда халған хоостарнаң.
Сомнар Дмитрий Сунчугашевти
Автор :
Наталья Сюптерекова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде



