Ӧӧн спорт кӧрімнерінің пірсі
07.08.2026
Хабарлар
Хакасияның ӧӧн тренері Владимир Кретов (оң саринаң) паза Константин Плохотников
Таңда – Физкультурник кӱні. Хакасияда пір муң артиинаң спортсмен ниик атлетикаҷа секцияларға чӧрче
Хакас чирінде ниик атлетиканың тилізі хаҷан даа хайығда полҷаң. Марығларны 1920 чыллардох иртірерге пастааннар. 1943 чылда Хакас автоном облазында пастағы олған-чииттер спорт школазы азылғанда, секцияларның пірcі ниик атлетикаҷа полған. Кӱстеніс тикке парбаан. Пу спорт кӧрімiнең айғасчатханнарның санында Олимп ойыннарының араласчылары, чииттер аразындағы тилекей чемпионадының чиңісчілері пар.
Халғанҷы чидіглердеңер чоохтаза, пӱӱл от айында Константин Плохотников Россия чемпионадында Хакасияа хола медаль ағылған. 1 орғахта Омскта Сибирьдегі чоннар аразындағы марафон ирткен. Ӧӧн дистанцияда чиңіс тутхан Александр Ольков. Спортсмен 42 километр 195 метрні 2 час 17 минута 10 секунда аразына чӱгӱрібіcкен. Денис Чертыковнаң Артём Попов 10 километрні тобырғаннар. Чертыковтың алтын медаль, Поповтың – кӱмӱс. Спортсменнернің чидіглері киречілепче: пістің республикада ниик атлетиканың тилізі хомай нимес парча. Ол тӧреміл ӧӧн спорт кӧрімнерінің санына кірче. Итсе, Россияның физическай культуразының саблығ тоғынҷызы, Хакасияның ниик атлетикаҷа ӧӧн тренері Владимир Кретовтың чооғынаң, сидіксіністер читчеӧк. Владимир Константинович таныхтапча:
– Спорт сферазы чуртас оңдайларынаң пик палғалыс парған. Экономикада сидіксіністер пар полза, олар прайзына теелчелер. Кадрлар сурии сағыссыратча. Че чоохтазығ cпорт ӱлӱкӱніне удур парчатханда, иң пастап чахсы хабарларнаң ӱлезерге кирек. Орындағы ниик атлетикаҷа cпорт федерациязы аккредитация иртiбіскен. Тоғыс 2025 чылның кічіг хырлас айынаң парған. Отысча чыл піс алынҷа халых пірігізі полғабыс, амды ңиик атлетикаҷа тиксі Россиядағы федерацияның (ВФЛА) устаанынаң тоғынарбыс. Пірігістің толдыра ады: «Ниик атлетикаҷа тиксі Россиядағы федерациязының Хакас Республикадағы пӧлии». Пічіктерні республиканың спорт министерствозынзар пир салғабыс. Тӱрчедең чарадығ килерге кирек. Пӱӱнгі кӱнде региондағы пӧліктер тӧстирінҷе тоғыс тиксі хазнада парча. Хакасиядағы пірігіс – сигізінҷі алай тоғызынҷы пӧлік.
Пістің правление пар. Андар пис кізі кірче. Правлениенің устағҷызына таап алғабыс «Банк ПСБ» ПАО-ның региондағы директоры Александр Алюкеевті. Тоғызыбысты Москвадаң сыныхтағда тудар Дмитрий Герцен. Ол ВФЛА-ның толдырығлығ директоры полча. Александр Алюкеевтің орынҷызы полча саблығ тренер Николай Сиротин. Ідӧк правлениезер кірчелер Ағбанның пазы Алексей Лёмин паза мин.
Спорт пірігізінің тоғыс оңдайлары тың алыспаан. Піс Хакасияның спорт министерствозынаң хада-пірге тоғынарға, ниик атлетиканың тилізінең айғазарға кирекпіс. ВФЛА-ның региондағы пӧлии піріктірілген команда тӧстирі ӱчӱн нандырча, спортсменнерні марығларға ысча, турнирлер иртірче. Ахчанаң палғалыстығ прай сурығларны москвадағыларнаң хада пӧгерге кирекпіс. Хомзынысха, хай пірее тренерлер алызығларнаң чараспааннар. Ізенчем, хаҷан полза, узы-пазына сығып аларбыс.
Пӧгіннер кӧп. Чыл сай хайди даа Хакасияның чемпионадын, «Хакас Республиканың легкоатлеттернің мемориалы» марығны иртірчебіc. Пӱӱл аккредитацияны тузында албааннаңар, республиканың арға-мӧрійінің орнына Харатастың азых чемпионадын иртіргебіс. Шахтерлар городының устағ-пастаан махтирҷыхпын. Оларнаң ӱзінҷі чылы тоғын парирбыс. Турнирлер иртірчетсебіс, харатастағылар аренда ӱчӱн пістең ахча албинчалар. Спортсменнер «Шахтер» стадионда марығласчалар. Директор Юрий Стрельченко аны улуғ хайығда тутча. Оол-хыстарға чӱгӱрерге истіг. Пасха муниципальнай пӱдістернең тиңнестірзе, Харатаста пӧзік чидігліг спорт сынап чахсы тиліпче. Андағы гиревиктер, дзюдоисттер, штангисттер улуғ марығларда тӧреміл сыйыхтығ орыннарға сыхчалар. ГТО-ҷа тоғысты Любовь Климашевская пӧзік синде апарча.
Владимир Кретовтың таниинаң, кӱскӱзін федерация кросс, чемпионат паза первенство иртірерге пӧгінче. Алынҷа марығ спорт ветераннарына кӧрілген. Ідӧк 2027 чылда кӱрген айында Хакасияда Сибирьдегі федеральнай округтың чемпионадын паза первенствозын удурлир сағыс пар. Кирек пічіктер Ағбанның пазы Алексей Лёминге ызыл парған. Ниик атлетикаҷа манеж городтың ис-пайы нооза. Специалисттер спорт объектiне пӧзік паалағ пирчелер. Мында прай Сибирь марығлазарға тимде.
Ниик атлетикаҷа секциялар Хакасияның пис город-аймағында тоғынминчаттыр: Абазада, Сорығда, Шира, Орджоникидзе паза Ағбан пилтірі аймахтарында. Иң улуғ хомзыныс халғанҷы муниципалитетнең палғалыстығ. Алында Ағбан пилтірі аймаанда меспектіг хоккей, футбол паза ниик атлетика чахсы тиліҷең. Амды муниципальнай пӱдістің спорт чидіглерінеңер истілбинче дее. Хакасияда ниик атлетикаҷа 35 – 37 тренер полтыр. Олар пір муң артиинаң спортсменнең тоғынчалар. Саяногорскта алында 5 тренер тоғынған, амды ікі ле кізі халған. Ӧӧн сылтағ – чал ахчазы тӧбін. Пір тренер саназыбысса, секцияа сах андох 30-ча кізі чӧрбинібісче. Саяногорсктағы специалисттердең Светлана Формованы таныхтирға кирек. Татьяна Викторовнаның ӱгренҷілері Алина Бессонова паза Алина Энгельман саарбахтарның аразында марығласчалар. Энгельман 16 часха читкелектернің аразында ікі хати Сибирь первенствозында чиңіс тутхан. Хызыҷах 200 метрге чӱгӱрерге кӱс. 2010 чылда тӧреен Бессонова наа спорт «чылтызына» саналча. 2026 чылда кӱрген айында ол Россия первенствозында ӱзінҷізі полыбысхан. Часхызын Белоруссияда ирткен чоннар аразындағы марығда чиңіc тутхан. От айында пӧзік устығ спортсмен Россия ӱгренҷілерінің спартакиадазында алтын медаль холға кирген. Алина Бессонованың ӧӧн дистанциялары – 1500 паза 3000 метрлер.
Чииттердең ідӧк Захар Смирновты адирға кирек. Чир-суғҷыбыс 2005 чылдаң. Ол барьерліг чӱгӱрісте кӱзін сынапча. Аның тренері – Ольга Киреева. Пӱӱл хысхызын чиит кізі Россия первенствозында 60 метрліг барьерліг чӱгӱрісте чемпион атха турысхан. Улуғларның аразында пизінҷізі полыбысхан. Арға-мӧрій азығ айында Волгоградта ирттір. Чайғызын Россия мариинда ол хола медаль утхан. Смирнов Ағбандағы Олимп резерві училищезін (техникумын) тоозыбысхан, амды ХГУ-да пілістерін алғытча.
Владимир Кретов амғы туста Константин Плохотниковнаң паза Алёна Колодкинанаң хада тоғынча. Плохотников – чоннар аразындағы класстығ спорт узы, 1997 чылда тӧреен. Спортсмен Краснодар крайы паза Хакасия ӱчӱн турысча. Ол стипль-чезте кӱзін сынирға хынадыр (Стипль-чез – ниик атлетиканың дисциплиназы. Спортсменнер 3000 метр ӧнетін турғызылған ханалар азыра атығып чӱгӱрчелер. Ханалар саны 10-ға читче, оларның пӧзии – 91 сантиметр. – Авт.). 2021 чылда Константин олимп нормативін толдырыбысхан. Тренерлер аны Олимп ойыннарында аралазар тіп ізенгеннер. Че Россияның 10 на легкоатледіне арға-мӧрійде кӱс сынирға чаратханнар. Олардаң Мария Ласицкене, пӧзікке сегіріп, чиңіс тутхан паза Анжелика Сидорова (шесттіг сегіріс) кӱмӱс призеры полыбысхан. Алёна Колодкина – спринтер. Аның ӧӧн дистанциялары – 60, 100, 200 метрлер. Ол Сибирь первенствозында ікі хати чиңіc тутхан. Хомзынысха, Алена тың кинеп партыр. Хазыхтанып алза, чиит хыс наа чиңістер тудар.
Адалған спортсменнердең пасха Россияның піріктірілген командазынзар кірчелер Ксения Лыжина паза Наталья Руденко. Чооғын узарадып, Владимир Константинович таныхтапча:
– Хакасиядағы спортсменнер хысха даа, узун даа дистанцияларға чахсы чӱгӱрчелер. Анзы чахсы. Че ниик атлетиканы тиктең нимес «спорттың королевазы» тіп адапчалар. Пу спорт кӧрімiнзер 30 артиинаң дисциплина кірче: аймах дистанцияларға чӱгӱріc, барьерліг чӱгӱріс, сегірістер (узунға, пӧзікке, шесттіг, ӱс оңдайлығ), спорт чӧрізі, ядроны ідері, дискті, чыданы паза масханы ырахха тастиры, кӧп оңдайлығ марығлар паза пасхазы. Піске пасха дисциплиналарҷа чемпионнарны тимнирге кирегӧк. Пу сурығны пӧгер оңдай тілирбіс.
Чахсы танығлардаң, халғанҷы чылларда Хакасияда пос оңдайлығ спортсменнернің саны пілдірте хозыл парған. Пас меетке 8 муңҷа кізі тӧреміл сыхча. Мында хазнани нимес чӱгӱріc школаларының хозымы улуғ. Хазых пиктеҷең чӧрімнерде ағбандағылар ла нимес, Харатастың паза Саяногорсктың чуртағҷылары ӧткін араласчалар. Алында Сырада чӱгӱр чӧрерге хынҷаңнар. Піреезі, хыниина кірібізіп, пасха регионнарзар марығларға пар килче, марафоннар чӱгӱрче. Араласчыларның ӧӧн чардығы – ортын частығлар. Че піреезі кічіглерні пу кирекке тартхан полза, уламох чахсы поларҷых. Футболҷа тренерлердең ӱгренерге кирек. Чылығ турыбысса, Булакиннің адынаң спорткомплекстің футбол чазызында чон ӱзілбинче. Пір саңай чӱске чағын кізіні кӧрерге чарир: олған садтарынзар чӧрчеткен иркеҷектердең пасти саарбахтарға теере. Футбол ойнирға ӱгренчелер. Ниик атлетикада кічіглернең пір ле ипчі тоғынча.
Чооғымның халғанҷызында спортха паза ӧткін тынаға хынчатхан улусты ӱлӱкӱннең алғыстирға сағынчам. Пик хазыхтығ, часкалығ полыңар. Пос туста физкультуранаң айғазарға ундубаңар.
Сом В.К.Кретовтың архивінең
Автор :
Майя Кильчичакова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
