Чыылған ис-пайыбыс – чоныбысха
31.07.2026
Хабарлар
Хакасияның культура министрі Светлана Окольникова чоох тутча
Хакасияның ӧӧн музейiне – 95 чыл. Пу пайрамны музейнiң учёнай чӧбiнiң чыылиинаң таныхтадылар
Мындағ танығлығ хыйғы хоостыра ирткен республикадағы Л.Р.Кызласовтың адынаң национальнай чир-суғ ӱгренҷең музейнiң ученай чӧбiнiң пайрамға чарыдылған чыылии. Анда Москваның, онлайн оңдайнаң, Хакасияның учёнайлары, республиканың ӧӧн паза аймах-городтарындағы музейлернiң тоғынҷылары, ветераннары, ӱлӱкӱнге хығыртылған кiзiлер, хабарҷылар араласханнар.
Чыылығны асхан, аны апарған паза чоох тутхан Хакасияның ӧӧн музейiнiң устағҷызы, тархын наукаларының кандидады Андрей Готлиб. Андрей Иосифович пастап чон алнынзар Хакасияның культура министрi Светлана Окольникованы хығырған. Светлана Анатольевна республиканың ӧӧн музейiнiң тоғынҷыларын, ветераннарын, учёнай чӧптiң араласчыларын, пайрамға чыылысхан кiзiлернi музей тӧстелгеннең 95 чыл толчатханынаң алғыстаан. Ол позының чооғында пiстiң музейiбiс хаҷанох хазнабыстың хырығларын азыра алтабысханын, позының паалаҷаа чох ис-пайынаң тилекейдегi учёнайларның хайиин тартчатханын таныхтаан, мыннаң мындар уламох пӧзiк чидiглерге чит турарға алғаан.
Пайрамнығ чыылығ-тоғазығны апарчатхан Андрей Готлиб пiстiң чирнiң музейi хайдағ оой нимес чол ирткенiн, чоныбысха кирек тоғыс хайди пасталғанын, кемнер улуғ полызығ-хабазығ пиргенiн, музейнiң устағҷыларын, iстенiс ветераннарын улуғ кӧдiрiлiсте таныхтаан, оларның аттары музей тархынында алтын-кӱмӱс букваларнаң пазыл парғаннар теен. Пiс прайзыбыс таа чахсы пiлчебiс, Андрей Иосифович, хайдағ даа сурыға теелзе, аны тирең, тузалығ сарин кӧзiдiп одырарға харасча.
Аннаңар даа, аны исчедiп, ыраххы 1970 чылларда халған студент тузымны сағысха кир турғам. Сынап таа, андада Хакасияның музейi улуғ нимес iкi пӧлiктiг ағас турада орныхчатхан. Пiс, хакас оол-хыстар, андар удаа кiр чӧрҷеңмiс. Ӱгретчiбiс саблығ писатель паза учёнай Николай Георгиевич Доможаков пiстi андар экскурсияа ал чӧрҷең, андағы иргi экспонаттарнаң позы таныстырҷаң. Пастағы паза iкiнҷi курстарда ол пiстiң группаның кураторы полған. Аннаңар даа пiске андағ часкалығ ӱлӱс тӱскен. Музей андада амғы Ағбанның устағ-пастағ туразының паза Хакасияның А.М.Топановтың адынаң национальнай драма театрының аразында турған. Iкi пӧлiктiг ағас тура най тың тарғынах полғаннаңар, аның хай пiрее экспонаттары тасхар турҷаңнар.
Андрей Готлиб, тiзең, аймах чылларда хайдағ саблығ кiзiлер музейнең устап турғанынаң, хайдағ улуғ хозым иткеннерiнең тудығ чох таныстырча, чылығ сӧстер-тиңнестiрiглерге сала даа харанминча. Ол даа сылтағнаң учёнайлар чӧбiнiң пайрамнығ чыылиинда араласчатхан улуғ частығларның пiреезi музей устағҷызы адапчатхан кiзiлернең тоғазарға, чоохтазарға килiскенiн сағысха кирчеткеннер. Оларның сӧстерiнең, 1931 чылда 29 отта Хакас автоном облазында музей пайрам кибiрли азылғанда, анда кiзiлер сыйлаан 250 экспонат саналтыр. Оларның ӧӧн чардығы халыхчы Кирилл Семёнович Тодышев сыйлаан хакастарның чайғы ибiҷегi полтыр. Анда прай тудынҷаң-хабынҷаң ниме-ноо полтыр, прай 130 артиинаң экспонат. Аннаң сығара Хакасияда амғы туста тиксi сабланчатхан музейiбiс тоғын сыхтыр.
А.И.Готлиб позының ӧӧн чоох-искiриин тоосханда, аның орынҷыларына сӧс пирiлген. Пастағызын чон алнынзар Инна Худякова сыххан. Инна Николаевна музей устағҷызының наука сурығларынҷа орынҷызы полча. Аның сӧстерiнең, пӱӱнгi кӱнде музейде 155 муң артиинаң экспонат хайраллалча. Оларның ӧӧн чардығы – кiзiлер сыйлаан ниме-ноо. Пӱӱнгi кӱнге орта андағ сыйыхтар алары узарадылча. Ол сылтағнаң СВО араласчыларынаңар алынҷа пӧлiк азар тус чағдап килдi. Ӧнетiн чаа операциязында араласханнарның сыйыхтары кӧптелiп ле одырча. Оларны хайраллап халарына алынҷа хайығ айландырылчатханы таныхталған.
– Пiс халғанҷы туста музейге киректелчеткен наа нимелер аларына улуғ хайығ айландыр cыхтыбыс. Анзы иргi экспонаттарны ӱр чылларға хайраллап халарына iзенiс пирче. Олох арада тыхтағ-нааҷылас тоғыстарына хайығ айландырчабыс, Москвазар, Санкт-Петербургсар, пасха даа улуғ городтарзар ысхлапчабыс. Олох арада постарыбыс андағ устар тимнеп аларға кӱстенчебiс, ӱгренерге ысчабыс, – таныхтаан Инна Худякова.
Анаң Москвада чуртапчатхан чир-суғҷыбыс, тархын наукаларының докторы, профессор, искусствоведение кандидады Ирина Леонидовна Кызласова республикадағы Л.Р.Кызласовтың адынаң национальнай чир-суғ ӱгренҷең музейнiң учёнай чӧбiне ӧнетiн ызылған пiчiкнең таныстырған. Аны чыылысхан улусха музей тоғынҷызы Наталья Танбаева хығыр пирген. Ол пiчiкте Ирина Леонидовна чаа чыллары тузында Хакасиядағы музейде ученай Варвара Левашева хайди тоғынғаннаңар уғаа чӱрексiнiстiг сӧстернең пасхан орыннарға орта поларға чарир.
– Артысчаң чир чохтаңар, палаларын хаңааға одыртып алып, Варвара Павловна Левашева Ағбан хыриндағы кӱргеннернi хазарға, наука-тiлег тоғыстарын иртiрерге сығыбысчаң полтыр. Iди ол музейнiң экспонаттарын кӧптелдiрерiне улуғ хозым иткен. Москвазар айланғанда, чаа соондағы чылларда Леонид Романович Кызласовха наука сурығларынаң айғазарға тузалығ чӧптер пирҷең осхас, – пазылча Москвадаң ызылған пiчiкте.
Хакасияның ӧӧн музейiнзер чыылысхан улус мында аймах-пасха кӧзiдiглер кемнерге паза хайди иртiрiлчеткеннеңер уғаа чапсых, тузалығ кӧзiдiмнер ағыл турған позының чооғында Елена Щеголькова. Елена Борисовна музей директорының кӧзiдiглер сурығларынҷа орынҷызы полча, пӱӱнгi кӱндегi чидiглернi оларға хайди орта тузаланарға килiсчеткенiн прай даа саринаң толдыразынаң чарыт пирген, аймах кӧзiдiг-саннарнаң уғаа килiстiре тузаланчатхан.
– Олғаннарға кӧзiдiгнi пiр оңдайнаң тимнепчебiс. Мында сырларның пасха-пасха ӧңнерінең пiлiп тузаланчабыс, палаларның хайиин тартып алчабыс. Чииттерге тимнелген кӧзiдiглер саңай пасха оңдайда иртчелер. Олар прай нименi постары даа чахсы оңарчалар. Iҷе-пабалар олғаннарынаң хада чыылыс килзелер, кӧзiдiгнi саңай алыстырарға килiс парча, – чооғын уғаа хынығ апарған Елена Борисовна.
Пӱӱнгi кӱнде ахча хайди тоғынып алчатханнаңар музей директорының коммерция сурығларынҷа орынҷызы Ольга Огурцова прайзының хайиин тартхан. Ольга Сергеевна позы даа ӧткiн хылыхтығ, хайдағ даа сидiксiнiстер алнында тӧдiр пазынминчатхан хылыхтығ кiзi полчатханын тудынчатхан оңдайы хоостыра маңат кӧзiтчеткен. Аймах оңдайларнаң орта тузаланып, пiрее хати айда пiр миллион ахча тоғынып алчабыс теенде, чон кӧглiг суулаза тӱскен. Аннаңар ол чалахай кӱлiмзiреен, андағ ӧрiнiс cыбыра ла полбинчатханнаңар хоза танығ иткен.
Сом Дмитрий Сунчугашевти
Автор :
Анатолий Султреков
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 | 2 |
| 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
