Полған на айас кӱннең тузаланарға кӱстенчелер
29.07.2026
Хабарлар
Наа техниканаң от таа чахсы сабылча
Аал хонии. Отты пилетир тус хыызында парча. Республиканың аграрийлерiне пу тоғысты оой нимес туста апарарға килiсче
Наңмырлығ кӱннер турчатханы тоғыстарны маңнаныстығ апарарға пирбинчелер. Iдӧк оларны тузында толдырарына топливо кӧрiлген синҷе ле садылчатханы, канистраларға урылбинчатханы паза пӧзiк паалар алызығлар кирчелер.
Мындағ оой нимес туста отты пилетир тоғыс хайди парчатханынаңар Алтай аймаандағы Аршаннар аалдағы кресен (фермер) хонии пазы Николай Танбаевнең чоохтазып алғабыс. Николай Александрович Сартых аалда тӧреен, 2010 – 2020 чылларда Аршаннар аал чӧбiнiң пазы полған. Аның алында аймах орыннарда iстенген – чабан полған, анаң комсомолда тоғынған. Илееде чыллар устағҷы полған, ол санда 10 чыл азыра «Аршановское» ЗАО-наң устаан. Пос киреенең 2022 чылдаң айғас сыххан.
Амғы туста аның хониинда 300 азыра пас мал саналча. Оларның кӧбiзi аймас парған породалығ маллар. 2023 чылда ирен Сыра аймааның Сон аалындағы племенной хоныхтаң герефорд породалығ 50 пас iнек алған. Оларны садызарына Николай Александрович, кресен-фермер хониинаң наа ла айғазып пастапчатхан кiзi чiли, 2022 чылда «Агростартап» грант алған. Мыннаң мындар ол хониин кӧместең саңай герефордтар тударына айландырып аларға сағынча. Тиксi тутчатхан мал санын 500-ке ӧскiрiп аларға чарир тiп чоохтапча Николай Александрович. Аннаң артых iнек тударға итсе, чир кирек.
Пӱӱнгi кӱнде хоныхтың чирлерiнiң улии 1200 гектарға тиңнелче. Ӧӧнiнде ол малларны хадарҷаң чирлер, отты чахсы сыххан орыннарда саапчалар. Пӱӱл ол, ирткен чылларнаң тиңнестiрзе, чахсы ӧскен. Iдӧк фермер 100-че гектарда сула салҷаң полған, че часхызын хыра тартчаң Т-150 трактор оодыл парған. Хыра тартчаң тирiглер прайзы ол тракторға килiстiрелер, аннаңар пу чылға хыра чирлерi тартылбин халғаннар. Прай техника иргi тiп чоохтапча хоныхтың пазы. Че, аның паза тоғысчыларының улуғ ӧрiнізiне, пӱӱл Николай Танбаев кресен (фермер) хоныхтарына алған техниканың 60 %-iн айландырарына кӧрiлген субсидия алған. Пу ахчаа ол Хыдатта сығарылчатхан наа трактор паза iкi косилка садызып алған. Тиксi пу ниме-нооны аларына 6,5 млн салковай хорадылған.
Наа YTO трактор хыра тоғыстарына килiстiре тiпче Николай Александрович. Т-150 тракторның тирiглерi дее ағаа турғызылчалар. Килер чылда хоныхта, мал азыралын чахсыландырар ӱчӱн, кӧп чыл ӧсчеткен оттарны таарирға пӧгiнчелер. Пу чирлерде наа оттар хаҷанох салылбааннар нооза. Хысхызын малларны хадарар чирлерде iдӧк от хоза одыртарға кирек тiп чоохтапча Н.А.Танбаев. Алтай крайынаң садысхан ӱреннер дее пар. Че сағам, от саапчатханда, ол тоғыснаң айғазарға маң чоғыл.
Амғы туста топливо сурии уғаа ағырсымнығ полча. Паазы сала ниик заправкаларда аны канистраларға паза бочкаларға урбинчалар. Хоныхта топливоның улуғ нимес чыындызы полған, аны часхызын садысханнар. Хыра тартарға килiспеенде, ол амға читiре халған полған. Сағам аннаң тоғынчалар. Че ол даа от тоғызын тоозыбызарға читпес. Кресен-фермер хонии пазы ӱлгӱлер пу сурығны пӧгерлер тiп iзенче.
Иргi полза даа, хоныхта тӧрт трактор пар. Оларнаң тӧрт-пис кiзi тоғынарға кирек, че тоғысчылар удаа алысчалар.
– Мының алнында чииттер дее тоғынҷаңнар, ам олар даа чоғыл. Школаларда трактористке ӱгредерiн кирерге сағынчалар, арса, андада чииттер тоғысха килерлер. Прай ниме чахсы полза, тӧбiн арах класстығ iкiҷе трактор хайди даа хоза аларға кирек. Сағынчам, чахсы тракторларнаң тоғынарға кiзiлер дее ынирлар, – ӱлесче сағыстарынаң Николай Александрович.
– Тракторист наа тракторнаң от сапхан соонаң, килiп, чоохтапча: «От саапчам, позымның харах чазым ахча». «Ноға ылғаазың?» – сурғам. Анзы ӧрiнгенiме чи тiп нандырча, – хатхырча ол.
Садысхан косилкалар даа чахсылар тiп чоохтапча Н.А.Танбаев. Аршаннар аалы хыриндағы фермерлер Польшада сығарылчатхан, ӧӧнiнде VIRAХ, косилкаларнаң тузаланчалар, олары удаа оодылчалар тiпче ол. Россияда сығарылчатхан Ростсельмаш косилкалары, тiзең, пик арах осхастар, ағаа хоза аның соонҷа ӱс арға халча, олар тың халын полбинчалар, аннаңар от таа табырах хурғапча.
Наа тракторнаң Вячеслав Тинников чӧрче. Ол чуртас тооза тракторнаң, разрезте бульдозернең тоғынғам тiп чоохтапча. Трактористке ол, школада ӱгренчеткенде, ӱгредiг-сығарыс комбинадында ӱгренiп алған. Техниканаң тоғынары кӧңнiме кiрче тiп чоохтапча ирен. Позы ол Асхыс аймааның Полтах аалында тӧреен, Сартыхсар 1986 чылда кӧзiбiскен. Ол туcтаң сығара анда чуртапча, позы iдӧк маллар тутча. Пис палазын азахха кӧдiрче.
Наа тракторны ол кiзiлерге идiлген техника тiп чоохтапча. Ол кӱстiг, чӧрiзi дее нымзах, iстiнде кондиционер, монитор, магнитола пар.
– Сағам наада уғаа истiг чӧрерге, анаң кӧрербiс ол позын хайди кӧзiдер. Пӱӱн аннаң алтынҷы кӱнi ле чӧрчем, 50 моточас ла тоғын салған. Мындағ техника полған на трактористтiң сағынған сағызы полар, – тiпче В.Тинников.
Тиксi алза, Хакасияның аал хонии паза ас-тамах министерствозының искiриинең, пӱӱнгi кӱнге республикада 16 муң тонна от пилетел парған. Тынағ кӱннерiнде полған наңмыр-кӱгӱрт тоғыстарны тохтатхан.
Малларға азыралны тимнирiнде Боград аймаа прайзынаң пуруннапча. Анда 5 муң гектар чир сабыл парған, 4,7 муң тонна от пилетелген. Ӱзер муң гектарнаң Алтай паза Пии аймахтарының хоныхтары от саап салғаннар, Ағбан пилтiрi аймаанда – 3,6 муң гектар.
Орджоникидзе, Тастып паза Сыро аймахтарында полғанында ла от 1,2 муңча гектар чирде сабылған. Асхыс аймаанда 800 гектарда от тоғынчалар.
Тӱрчедең республиканың малҷылары сенажты, анаң силосты тимнеп пастирға киректер.
Сом Дмитрий Сунчугашевти
Автор :
Татьяна Кыштымова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 | 2 |
| 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
