Ӧӧннері – социальнай кӧстегліг сурығлар
10.07.2026
Хабарлар
Депутаттар пу сессияда 20 артиинаң сурығ ӱзӱрібіскеннер
Сессия. 8 отта Хакасияның сигізінҷі хығыртии Ӧӧркі Чӧбінің 34-ҷі сессиязы ирткен
Аны Ӧӧркі Чӧп кнезі Сергей Сокол апарған. Сессия тоғызында Хакасия пазы Валентин Коновалов, сенатор Александр Жуков, республика правительствозының кізілері, аймах-пасха ведомстволарның устағҷылары, город-аймахтарның пастары паза депутаттары араласханнар.
Кӱн суриинҷа тоғысты пастир алнында кибір хоостыра фракцияларның кізілері чоох тутханнар.
ЛДПР фракцияның устағҷызы Михаил Молчанов чооғын 2017 чылдаң пастаан. Республика андада демократия оңдайлығ полчатханын кӧзідіп, устағҷаа чиит коммунист Валентин Коноваловты тапханын таныхтаан.
– Андада ізеніс полған – КПРФ-тың федеральнай командазы республикаа чахсы хабазар, – искірген Молчанов. – Че ол ізеніс толбаан.
Аның кӧрізінең, Хакасия амғы туста прай отрасльларҷа, пӱдірігдең пасха, соонда пол парған. Прай сылтағны ол республика істінде «политика чаазы» парчатханында кӧрче. «Единая Россия» регионны айландырып алар ӱчӱн пеер Сергей Соколны ысхан. Іди Хакасияда ол тустаң пасти ікі устапчатхан партияның, «Единая Россияның» паза КПРФ-тың, аразында удур-тӧдір тоғырланыс парча.
Чарыда чоохтаза, наа ниме чоохтанмаан – пу киректі прайзы даа пілче. Улам Молчанов позы пу «чаалазығда» ӧткін араласча, кемнің саринда полғаны іле кӧрінче. Нимее андағда пу чоох? Пілдістіг: табығлар, табығлар, пазох табығлар...
КПРФ фракцияның устағҷызы Валерий Старостин, трибуна кистінзер сығып, «пілбинчем хайдағ ол (Молчанов) Хакасияда чуртапча, мин пасха Хакасияда чуртапчам» тіп ӱндес салған.
Старостин, тиксі алза, чооғын экология суриина чарытхан. Хакасияда кии пуртахталарын тохтадар кӧcтегнең электромобильлерге льготалар кирілгенін таныхтаан. Амды ол республика істіндегі прай электромобильлерні транспорт налогын тӧлирінең позыдыбызарға чӧпнең сыххан. Ідӧк, аның кӧрізінең, регион істінде андағ машиналарға «чарытхы алҷаң» сетьтер тӧстирге, оларда чарытхыны льготалығ тарифтерҷе позыдарға кирек. Андада киині пуртахтабинчатхан машиналарнаң тузаланары ӧс сығар тіп санапча ол.
«Единая Россия» фракциядаң трибуна кистінзер бюджетче комитеттің кнезі Валерий Марков сыххан. Ол чооғын республика бюджедінеңер апарған, саннар кӧп искірген: мындағ парыстар хызырылча, мындағлары ӧcче. Нимедеңер ол чоохтанғаны олаңай кізее тың на пілдістіг нимес. Салтарында чооғы пис минутадаң артых парыбысхан, ол ӧӧн сағызын читірерге маңнанмаан – микрофон ӱзіріл парған. Марков микрофон чох ниме-де чоохтанғанох – салтарлар иткен полар, че піске, соонда одырчатханнарға, анзы истілбеен.
Сессияның кӱн суриин ӱзӱреріне чит килгенде, Валерий Старостин, сӧс алып, ноға аның сурии кирілбеен тіп сурған. Чоох парча Ӧӧркі Чӧптің регламентінзер алызығлар кирчеткен закон проектінеңер.
– Электроннай система полызиинаң азых ӱн пиріс иртірчетсе, Ӧӧркі Чӧптің полған на депутады хайди ӱн пиргені хоостыра списокты тимнирге чӧп пирілче. Анаң ол списокты хабарлар таратчаң средстволарда паза (алай) Ӧӧркі Чӧптің официальнай сайтында чарыхха сығарарға, – чарытхан ол чӧпті Валерий Старостин.
Регламентче комиссиязар кірчеткен депутаттар протоколларны чон алнына сығарар пастағнаң чарас салтырлар. Олох туста тузаланылчатхан ӱн пирҷең электроннай системаның оңдайларынҷа сурығлар пар осхас.
– Кӧбізі ӱн пиргені хоостыра регламентсер алызығлар кирердеңер чарадығ проектінҷе тоғысты узарадарға чарадығ алылған. Ол санда ӱн пиріс салтарларын чарыхха сығарарын автоматизация оңдайынаң ит салар сурығҷа. Кирілчеткен алызығлар сын оңдайнаң толдырыларына хоза ахча киректелерге айабас, – искірген полған сессия алнында Ӧӧркі Чӧптің хабарлар пӧлии, регламентче, мандат сурығларынҷа паза депутат этиказынҷа комиссияның кнезі Андрей Алеевтің сӧстерін ағылып.
Комиссия пу закон проектінҷе читіре тоғыныбызарға кирек тіп чарадығ алған тіп чарытхан Ӧӧркі Чӧп кнезі Сергей Сокол. Аның искіриинең, прай сурығ техниканы нааҷылирынаң палғалыстығ – ас нимес ахча киректелер осхас.
– Амғы туста ол ахчаны муниципальнай пӱдістернің чабылған счеттарын азарға позыдарына хай-хай тузалығ полар, – таныхтаан ол.
Че хайзы депутаттарны ол нандырығ чӧпсіндірбеен, Старостинге хабазып, Олег Иванов паза Александр Миягашев чоох тутханнар. Олар ідӧк депутаттар хайди ӱн пирчеткенін табығҷылардаң чазырбасха кирек тіп санапчалар. Аннаңар закон проектін кӱн суриинзар кирерге чӧпнең сыхханнар.
Талас-тартыстар пар сыхханда, Ӧӧркі Чӧп кнезі Сергей Сокол ӱн пиріс иртірерге чарадығ алған. Аның салтарларынҷа (ӱчӱн – 14, тоғыр – 27, тудыныбысхан – 1) сурығ кирілбин парған.
Мының соонаң сессияның кӱн суриинҷа тоғыс пасталған. Тиксі – 25 сурығ. Пастағы сурығлар мировой чарғыҷыларны турғызардаңар полған. Ӧӧркі Чӧп оларны чапчаң кӧрібіскен. Іди Сыра аймаандағы 2№ чарғы участогынзар мировой чарғыҷаа Сергей Конопелько турғызылған, Харатас городтың 4№ чарғы участогынзар – Светлана Овсянникова.
Теестегі сурығ – сӧп-сап сферазында льготалығ тарифтер турғызардаңар закон проекті (ол хандых айындағы сессияда пастағы хығырығда алылған). Ол сӧп-сапты сығара тартар полызығларға паалар тӧстирінзер алызығлар кирче. Амды сӧп-сапты сығара тартхан ӱчӱн алынҷа категорияларға пірге пааның орнына льготалар кирілче. Льготалығ тарифтерге республика бюджедінең ахча позыдылар – региондағы операторға ол чідірілчеткен парыстар компенсация оңдайынаң айландырыл турар.
Ідӧк депутаттар чазы читкелектернің киректерінҷе паза оларның праволарын арачылирынҷа комиссияларның тоғызынаңар закон проектін ӱзӱрібіскеннер. Пу законзар алызығлар федеральнай законодательство алыс парған сылтаанда кирілчелер тіп чарытхан Хакасияның юстиция киректерінҷе паза регионда хорғыс полдыртпазынҷа министрі тоғызын толдырчатхан Виталий Кунучаков.
Ол алызығларҷа регион синінде хазнаның искірігліг системазына (ГИС) хозыларға кирек. Ол системазар чазы читкелек сайбағҷылардаңар, ідӧк чазы читкелектерні ӧскірерінҷе обязанностьтарын толдырбинчатхан іҷе-пабалардаңар искіріглер кирілчелер. Киректелчеткен оборудование амох алыл партыр, республика бюжедінең ахча позыдары кӧріл партыр.
Депутаттар саринаң тоғырланыс чох полған, закон проекті алыл парған.
Сессияның паза пір сурии «Хакас Республикада кӧп палалығ сӧбірелерге социальнай хабазығ пирҷең хоза оңдайлардаңар» законзар алызығлар кирердеңер закон проекті. Хайди чарытхан Хакасияның істеніс паза социальнай арачыланыс министрі Татьяна Раменская, пу закон проектінҷе олғаннарны наа ӱгредіг чылына тимнир кӧстегнең ахча тӧлирі кӧрілче – кӧп палалығ сӧбіредегі пір палаа 2500 салковай. Че мында сӧбіренің парызы санға алыл турар осхас. Пір кізее киліcчеткен парыс сині республикада турғызылған чуртап парыбысчаң иң асхынах синні 1,5 хати аспасха кирек.
– Пу чылға паза пландағы тусха ол кӧстеглерге ахча кӧріл парған, – таныхтаан Татьяна Раменская.
Министрнің искіриинең, закон проекті кӧп палалығ сӧбірелерге хоза хабазар. Таныхтирға кирек, республикада 2026 чылның 1 кӱргеніне 10883 кӧп палалығ сӧбіре санға алылған, оларда 36864 пала ӧсче.
Депутаттар кӧп палалығларға хабасчатхан закон проектін пір ӱннең алыбысханнар.
Халғанҷы сурығлар санында ӧкіс палаларға пирілчеткен чуртнаң палғалыстығ закон проекті полған.
– Чоох парча тибіреділбес ис-пайнаң тузаланҷаң иң асхынах тусты пір айға теере хызырардаңар, – чарытхан Хакасияның прокуроры Сергей Фирсов. – Чуртты ӧкіс палаларға садыбызарға тимде полған кізілерні, физическай лицоларны, пір хати парысха налог тӧлирінең позыдыбызар кӧстегнең.
Амғы туста квартира сатчатханнарның кӧбізі алылған парыснаң налог тӧлирге киректелерінең чочынып, чуртты орындағы пос устаныс органнарына, хайзылары ӧкіс палаларға чурт алчалар, сатпинча осхастар. Закон проекті алыл парғаны ӧкіс палаларға чурт алар оңдайларны алғыдыбызар тіп кӧрілче.
Депутаттар, таласпин, аны алыбысханнар. Че пу закон саңайға полбас, ол 2027 чылның 1 кӱргенінең 2028 чылның 31 улуғ хырлазына теере тоғынар.
Хакасияның ӱгредіг паза наука министерствозының искіриинең, республикада 2026 чылның 1 кӱргеніне 2061 ӧкіс паланың чурт алар правозы толдырылбаан. Оларның кӧбізі муниципальнай аймахтарға килісчеттір: Асхыс айма – 311, Сыра аймаа – 246, Ағбан пилтірі аймаа – 186, Пии аймаа – 132, Таштып аймаа – 118, Орджоникидзе аймаа – 107, Алтай аймаа – 89, Боград аймаа – 47.
Сом Илона Каковани
Автор :
Альберт Толмашов
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 | 2 |
| 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
