Ноға аалларда школалар чабылчалар?
08.07.2026
Хабарлар
2026-2027 ӱгредiг чылында Казановтағы школазар пастағы классха алты ла пала ӱгренерге килерi кӧрiлче
Ӱгредiг. Аалларда палалар саны хызырылчатханда, школалар чабылчатханнаңар удаа истерге килiсче. Школа аалның кiнi, таңдағызы полчатханда, андағ хабарлар истiлчеткенi чочыныстығ
Ӱр ниместе Сыра аймааның устағ-пастаа, ӱгредiг устанызы паза Чоохчыл аалдағы чуртағҷылар орындағы пасталығ школаны чабардаңар чарадығ алғаннар. Ӧӧн сылтағ – аалда школаа чӧрер пала чоғыл. Хайди чоохтапча ӱгредiг устанызының пастығы Светлана Каер, 2025-2026 ӱгредiг чылында пасталығ школада ӱс ле пала ӱгренген. Олар пизiнҷi классха пасха ӱгренҷiлернең хада Тоғызаас аалдағы школазар чӧр турарлар. Чоохчылдағы пасталығ школа Тоғызаастағы школаның филиалы полча нооза.
– Школа наа ла азылғанда, анда 20-ҷе олған ӱгренген, неке. Ол туста аалдағы сӧбiрелер олған тураларынаң палалар удаа ал турғаннар. Аннаңар аалда палалар илееде полған. Амды ол ирепчiлер улуғлан парғаннар, кiчiг пала ӧскiрер кӱстерi чоғыл, чиит сӧбiрелер, тiзең, чоғыл. Аннаңар Чоохчылда пасталығ школаа чӧрер пала халбады. Тоғынған ӱгретчiлер тоғыс чох халбастар. Олар Тоғызаастағы паза Тоғыр чулдағы школаларда iстенерлер, че пасхазы тоғыс чох халар, – чоохтапча Светлана Борисовна.
Ирткен чылларда Сыра аймаандағы Марчалғас аалда школа iдӧк чабыл парған. Сылтағ андағох. Мындағ искiрiглернi истерге ачырғастығ, че чӱрекке улам хомай, хаҷан наа школалар чабылчалар.
Хайди ам сағысха кирчем, Чоохчылдағы школа-ӱгретчi туразы Хакасия пазы полған Виктор Зиминнiң кӱстенiзiнең 2018 чылда азылған. Аның алнында тоғынған школа 1928 чылдох пӱдiрiлген. Илееде иргіленіп, изел сыххан тура ӱгредіг киреен апарар кирексіністерге тиксі нандырбиныбысхан. Аннаңар 2017 чылда Хакасия правительствозы Чоохчыл аалда наа школа пӱдірердеңер чарадығ алған. Аның пӱдіриине тиксі 30 миллионға чағын салковай хорадылған. Олох ахчаа школаа наа нимелер алылған: техника, мебель, ӱгредіг пособиелері. Прай ол ис-пай школаны чазаан. Ол, улуғ даа полбаза, уғаа чарых паза истіг кӧрiнген. Школада прай кирек оборудованиеліг тӧрт класс орныхча, ағаа хоза, пір класс школа алнындағы олғаннарға кӧріл парған. Ӱгренҷілерні азыраҷаң орын парох, мындох хости палаларның хынчатхан спорт залы. Пір сӧснең, школада ӱгредіг киреене киректелчеткен прай оңдайлар пар полған. Ол городтағы школалардаң пір дее пасхалалбинчатхан. Мындағ кічіг аалға ол ӧӧн тура пол парған тирге чарир. Сіліг кӧрімінең тиксі аалны чазаан, харах ӧрiндiрген, таңдағызына iзенiс пирген. Iдӧк орындағыларға хоза тоғыс орыннары пар полған.
Амды аалда пу син пала школада ӱгренгенiне киртiнмессiң дее. Школа азылғаннаң пеер аалдағы школада ӱгренҷiлер саны хызырылғаннаң хызырыллача. Мына, тiзең, саңай даа чабыл парды. Чоохчылда школа пӱдiрердеңер чарадығ алчатханда, кем пiлген, аалда палалар саны iди тың хызырыл парарын. Ол ӱр чыллар аалның кiнi поларға кирек полған.
Пу школада паза саң сыңырабаста, хайди аны идерге. Амды Шира аймааның устағ-пастаа пу сурығны пӧкче. Ол Культура туразы даа пол парарға айабас.
Тиксi Хакасияны алып алза, пасха даа муниципалитеттерде пала асхынахтаңар ӱгредiг организацияларын чабарға килiсче алай ба школаларны пiрiктiрерге.
Асхыс аймаандағы Казанов аал – кiчiг нимес аал. Андағы школа 2012 чылда азыл парған. Аның пӱдiрии ниик ле парбаан. Аны 2008 чылда пӱдiрiп пастааннар, че, ахчанаң сидiксiнiстер полып, пӱдiрiг тоғыстары нинҷе-де чылға тохтадыл парған. 2011 чылда республика пазы полған Виктор Зимин тоғысты айнытхан. 2012 чылда наа чыл соонаң наа школа олғаннарға iзиин асхан. Школа проектiнеңер алынҷа чоохтирға кирек. Ол хакас ибiҷегi оңдайынҷа пӱдiрiлген. Сағынчам, республикада андағ оңдайнаң пӱткен школалар чох таа полар.
Ол тустаң илееде чыл ирт парды. Школаҷах iдӧк ле аал хыринда иптiг турча. Ол хаҷан даа тасты-iстiнең арығ, чылығ паза чарых. Че амды анда пала суулазы асхынах истiл сыхты. Казановтағы школада палалар саны iдӧк хаҷаннаң хызырыл сыххан. Хайди чоохтапча школа директоры Руслан Кулемеев, пу ирткен ӱгредiг чылында школада 10 азыра ла пала ӱгренген. Школа, тiзең, 70 палаа кӧрiл парған, итсе-де, пу син пала анда хаҷан даа ӱгренмеен полтыр. Школа пӱдiрiл парғанда, анда 40-ча ӱгренҷi ӱгренген полар, неке.
– Школада хаҷан даа палалар саны хозылбинчатхан, ӧӧнiнде тӱсчеткен. Тӧрт класс соонаң паба-iҷелер палаларын Асхыстағы лицей-интернатсар, хакас национальнай гимназиязар пирерге кӱстенчелер. Iдӧк амды Асхыс чоғархы аалзар тарт чӧрер оңдай таап алғаннар.
Че аалдағы палалар школадаң иң тың пар сыхханнар, хаҷан пiстiң школадағы математика ӱгретчiзi парыбысхан. Математика – ол ӧӧн предмет. Аннаң ӱгренҷiлер хазна сыныхтағларын тутчалар. Оларға математика хайди даа киректелче. Ӱгретчi чох халғаныбыста, аның орнына пасха ӱгретчi тiлеп кӧргебiзӧк, че тикке. Пасха даа школалардағы директорлар пу предметче ӱгретчi таппинча осхастар.
Пiс позыбыстың пасха даа ӱгретчiбiс ӱгредерге кӱстенгебiс. Хоза ӱгредiг алып алар ӱчӱн, пiс ағаа ахчанаң даа полыс пирерге тимде полғабыс. Че ол хынмаан.
Пасха ӱгретчiлерге математиканы пирерге килiскен. Iдӧк Асхыста чуртапчатхан математика ӱгретчiзiн репетитор оңдайынаң хығыртхабыс, ол ӱгренҷiлернi ӱгреткен. Ирткен чылда олғаннарыбыс прайзы математиканаң хазна сыныхтағларын чахсы тудыбысханнар. Че репетитор ӱчӱн хоза ахча тӧлирге килiскен, – чоохтапча Руслан Владимирович.
2026-2027 ӱгредiг чылында Казановтағы школазар пастағы классха алты пала ӱгренерге килерi кӧрiлче. Прай, тiзең, он азыра пала пол парар, неке. Че кӱскее теере хай пiрее паба-iҷелер палаларын пасха даа школаларзар пирiбiзерге айабастар. Аның cоондағы чылларда, тiзең, нинҷе пала килерi пiлдiстiг нимес. Аалда кiчiг палалар даа чоғыл. Аннаңар пала саны улам хызырыл парарға айабас. Олғаннарның саны хызырылчатханда, ӱгретчiлер дее тоғыс чох халчалар. Казановтағы школада тоғынған нинҷе-де ӱгретчi ӱр ниместең Пирiкчулдағы школазар тоғысха чӧр сыххан. Казановтаң Пирiкчулзар 20-ҷе километр полар, неке. Пiрсi Ағбанзар парыбысхан. Алтызы школада халған.
– Чииттерге аалда тоғыс чоғыл нооза. Олар Ағбанзар, аймах кiнiнзер кӧзерге кӱстенчелер. Кадрлар сурии оларны сағыссыратча. Ӱгретчiлер чохта, палаа хайди пiлiс пирерге?
Асхыс аймааның ӱгредiг устанызы амды пу сурығның узы-пазына сығар оңдай тiлепче. Наа улуғ школаны чабарға айастығ нооза. Ӱгечi cтанциядағы олғаннарны Казановсар тартар сурығ ӱзӱрiлче. Пiстiң арабыста ӱс ле километр. Анда пасталығ школа, ортын класстағыларны Пирiкчулзар тартчалар, андар он писче километр. Автобуснаң сидiксiнiстер полбасха кирек.
Алай ба Асхыс чоғархы аалдағы олғаннарны Казановсар тартар сағыс пар. Оларның пала кӧп, че школалары иргiлен парған.
Аннаңар ӱзӱрҷең сурығлар ам даа кӧп. Оларны прай саринаң чахсы сағынып аларға кирек. Школаны чабарға чарабас тiп санапчам. Ол – аалның чӱрее, кiнi, – чоохтапча Руслан Кулемеев.
Чоохчыл паза Казанов ааллардағы осхас школалар республикада даа, тиксi хазнада даа кӧп. Хайди сизiнерге чарир, школалар чабылчатханының прайзының даа тӧӧй сылтағлар.
Хайди искiрче Хакасияның ӱгредiг паза наука министрiнiң орынҷызы Алла Идимешева, 2026 чылның 1 ӱртӱнiнең Пии аймаандағы Хойбал паза Чаптых ааллардағы пасталығ школалар тоғынарын тохтатчалар. Пу iкi ӱгредiг организациязы Г.Ф.Кышпанаковтың адынаң Алахтайлардағы ортымах школаның филиаллары полчалар. Оларда iдӧк ӱгренҷiлер асхынах халғаннаңар, школалар тоғынарын тохтатчалар.
Пу ааллардағы 5 – 11 класстағы ӱгренҷiлернi кӱннiң сай ӧӧн школазар автобустығ тарт чӧрчелер. Iдӧк школаның интернадында чуртир оңдай пар. Пасталығ класстардағы ӱгренҷiлер интернатта чуртирлар. Оларны анда кӱнде нинҷе-де хати iзiг чииснең азырап турарлар, олғаннар ӱгретчiлернең хада ибдегi тоғыс толдырарлар, кружок-секцияларға чӧрерлер.
Сом интернеттең
Автор :
Оксана Котюбеева
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 | 2 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
