Алыптығ нымах ысчатхан харындастар
01.07.2026
Статья
Вера Арыштаева Фёдор, Кирилл паза Тимур пархаларынаң хада
Поғдархас
Сiлкер айында С.П.Кадышевтiң адынаң чон чайаачызы кiнiнде алыптығ нымах ысчатханнар аразында хазыр марығ парған. Анда 20 кiзi араласхан. Пу марығның жюризiнең Хакасияның чон артизi, Хакасия искусствозының саблығ деятельi Кучен Ай Чарых Сайын устаан. Гран-принi «Ӱлгер» ансамбльның артизi Чебочак Айбике Пӧгечi утып алған.
Пу марығда иң кiчiг марығҷы Кирилл Арыштаев плған. 10 частығ оолах Шира аймаандағы Азах Сӧӧт аалда чуртапча. Марыға аны ууҷазы Вера Александровна Арыштаева тимнеен.
– Мин алыптығ нымах мариина ӱс пархамны тимнеем – Тимурны, Фёдорны паза Кириллнi. Марығ араласчызына хайди даа позын хакас атнаң аданып аларға киректелген. Аннаңар тун пархам Арыстай Тимир Хырғыс аттығ араласхан, iкiнҷi степеньнiг дипломант полыбысхан. Ортын пархама Арыстай Матыр Пӧдiр Хырғыс ат пир салғабыс. Очызы сценазар Арыстай Матыр Кiриле Хырғыс аттығ сыххан. Ол, Павел Боргояковтың «Хара аттығ Хара Молат» алыптығ нымаан чоохтап, 6 – 18 частығларның аразында iкiнҷi степеньнiг лауреат полыбысхан, – чоохтаан Вера Александровна.
– Алыптығ нымахты оой ӱгренгеннер бе? – сурғабыс.
– Алыптығ нымахтарны пiлерге кирек. Оолахтарның чайаачы оңдайлары пар паза сағыстары пик, аннаңар тың сидiксiнмееннер. Школада даа орыс литературазы урогында кибелicтер пир салзалар, табырах ӱгренiбiсчелер. Алыптығ нымах хайди ызылчатханын позым чоохтап пирчем. Хай сӧстерiн оңар полбинчатсалар, тiлбестеп, чарыт пирчем, – нандырған ол.
Вера Александровна Тун пайрамға пархаларынаң хада пiр кӱнге азынада килгеннер. Оолахтар хакас ӱлӱкӱнiн чидiкпин сахтааннар, Асхыс аймаанзар чорыхха сығарға сӱӱектерiн постары тимнееннер.
Вера Арыштаева Шира аймааның Культура туразында тоғынча, методист полча паза хакас тiлi кружогын апарча. Iдӧк ол саблығ «Таныҷах» чон ансамбльынаң устапча
. Пархаларын iдӧк тахпахтирға ӱгретче. Оолахтарға хакас кип-азахтарны ааҷазыох ус холлығларға чахып тiктiрче.
– Палалар ойынға тартылчалар. Амғы туста прай ойыннар телефонда. Аннаң тың ӱр ойнабазыннар тiп, книгалар хығырарға кӱстепчем. Че, мин оларға удур парчам, тынанып аларға, ойнап аларға чаратчам, – чоохтаан ааҷа.
Вера Александровнанаң Николай Фёдорович Арыштаевтер пархаларын кiчiгдең сығара ӧскiрчелер. Тимур кӱскӱзiн 9-ҷы классха парар. Фёдор 6-ҷы классха сыхты, Кирилл – 4-ҷi классха. Оолахтарның пабалары Александр Николаевич Ағбанда тоғынча.
Оолахтар ибде прай ниме итчелер. Аға-ууҷазы мал-хус тутча. Чайғы читсӧк, ынағ харындастар салғанах чулып, постарыох насхыпчалар, анаң таңахтарға паза сосха палаларына пирчелер.
Вера Александровнаның ир пархаларына кӱс кiрiбiскенде, аар тоғыстарны даа чапчаң идiбiсчелер. Яблах одыртарға, ӱгерге, чуларға чахсы полысчы полчалар. Николай Фёдорович оолахтарнаң матлама айғасча, ир тоғызы хайди идiлчеткенiн кӧзiтче, аннаңар олар кiчiгдең сығара холларында палты-пасхаҷахты пик тутчалар, позығны чахсы саапчалар. Кӧлбе талал парзох, ааҷазы 10 частығ Кириллге тыхтап пир тiп нымзаныбысча. Ол, пасхаҷахты алып, прай чахсы, пик сапхлап пирче.
– Пархаларымнаң хада чир чистегiн теерерге чӧрчебiс. Ол ибдең ырах нимес ӧсче. Кiрлесте турып алып, тағыҷахта кiзiлер чистектеп чӧрчеткенi чахсы кӧрiнче. Андағ тустарда иртен тур килзем, Кирилл ибде чох полчатхан полча. Аның ӧнетiн кӧнегезi пар. Аны тудынып алып, чистектеп парыбысхан полча. Оолахтар чистектi ап-арығ теерчелер. Мин оларны iди ӱгрет салғам. Ибзер килзе, сағамох варенье хайнадыбысчам, – теен Вера Александровна.
Хысхызын оолахтар маллар, хойлар кир салчалар, хазаалар арығлап салчалар. Николай Фёдоровичнең Вера Александровна кӱлӱк пархаларына тың ӧрiнчелер паза поғдархапчалар.
Харындастар школада саңай пистерге ӱгренчелер паза шахмат чахсы ойнапчалар. Спортнаң айғазып, турникте тартынарға хынчалар.
– Чайғы тынағ кӱннерiн хайди иртiрерлер? – сурғабыс Вера Арыштаевадаң.
– Олар олған лагерьлерiне хаҷан даа чӧрбееннер. Пiрее хаҷан ыс кӧрерге сағынчам. Оларға анда хайхастығ, ӧрiнiстiг полар. Ағаа хоза, пiстiң Шира аймаа кӧллерге пай, че андар тынанарға парарға пазох тус кирек. Мин иртеннең иирге теере тоғынчам, аннаңар палаларны кӧл хазынзар тынанарға апарҷаң кiзi чоғыл. Пот, хайди килiс парча, я? Пiстiң кӧллер толдыра, че чайғы ирт парча, пу кiзее пiр хатап таа суға сомып аларға килiспинче.
Оолахтар амырлар, пiр класста ӱгренчеткен паза пiр орамада чуртапчатхан нанҷылары пар. Азах Сӧӧт аалда пала кӧп халбиндыр. Школада хырыхча пала ӱгренче полар. Мының алнында аалда 11 чыллығ школа полған, ам 9 классха ла теере ӱгренчелер.
– Пiди ағырин-кӧӧлҷе чуртап парчабыс. Палаларны ӧскiрерге, ӱгредерге кирек, – чооғын тоосхан Вера Александровна.
Кирилл алыптығ нымах мариинда 10 муң салковай утып алған, ам кiчiг нымахчы ол ахчаа телефон алып аларға сағынча. Мыннаң мындар чайаачы харындастарның чидiглерi улам пӧзiк ползын.
Сом Лилия Токмашовани
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
