Чоллар, чал ахчазы паза Shaman
19.06.2026
Хабарлар
Хакасия пазы Валентин Коновалов
Кӧнi эфир. Хандых айының 16-ҷы кӱнiнде Хакасия пазы Валентин Коновалов социальнай сетьтер пастыра чуртағҷыларның сурығларына нандырған
Улуғ Нонып аалның чуртағҷылары:
– Валентин Олегович, Бондарев – Улуғ Нонып чолны грейдернең чапчаң арах тӱзедiбiзерге сурынчабыс. Ол чолҷа транспорттығ чӧрҷее чоғыл.
Валентин Коновалов:
– «Хакасавтодор» компанияа чахығ пир саларбыс. Регионның транспорт паза чол хонии министерствозы ол сурығны хайығда тудар. Ол чол ӱчӱн нандырығ тутчатхан подрядчик грейдернең тӱзет салар.
Мария, кӧп палалығ iҷе:
– Пiс кӧп палалығ сӧбiре полчабыс. Мин пiр хати пирiлчеткен пособиенi иттiр полбинчам. Чирiм кӧп тiпчелер. Хайди поларға?
Валентин Коновалов:
– Иң пастағызын социальнай фондсар айланарға кирек. Ол федеральнай структура полча, аннаңар региондағы ӱлгӱнiң холына кiрбинче. Че андағ даа полза, пiс оларзар айланыс ызарбыс. Олар, Сiрернең палғалызып, сурығларыңны кӧрерлер. Анаң законға тӧстене нандырығ пирерлер.
Алахтайлар аал чуртағҷылары:
– Хаҷан Алахтайлар аалынзар парчатхан чол тыхталар?
Валентин Коновалов:
– Мында Аршаннар – Алахтайлар – Пии чолдаңар чоох парча полар. Хакасияның транспорт паза чол хонии министерствозы аны пу чайғызын нааҷылирға тимненче. Хайдағ кизектердеңер чоох парчатханын соонаң искiрербiс.
Валерия, Харатас город чуртағҷызы:
– Мин чуртапчатхан кӧп хадыллығ турада лифт пар. Ноға аннаң тузаланчатхан ӱчӱн тӧлегнi квартираның улиинаң санапчалар, квартираның чуртағҷылары санынаң нимес?
Валентин Коновалов:
– Я, пӱӱнгi кӱнде федеральнай законодательство хоостыра лифтнең тузаланчатхан ӱчӱн тӧлегнi чурттың улиин кӧрiп санапчалар. Кӧп хадыллығ туралардағы лифт чурт ээлерiнiң ис-пайына кiрче, аннаңар андағ оңдайлар кир салғаннар. Iди полбас ӱчӱн, федеральнай законодательствоны алыстырарға кирек. Пiс андағ пастағдаң сығарға тимдебiс. Ағаа хоза, Хазна Думазынзар табығлар чағдапча. Сiрернiң, республиканың чуртағҷызы паза табығҷы полып, ол чахығны Хазна Думазынзар депутатха сығарға тимненчеткен кандидатха чахып салҷаң правоңар пар. Правительство саринаң пiс пу ағырсымнығ сурығны республиканың Ӧӧркi Чӧбiне читiрербiс. Ол iдӧк Россияның парламентiнзер законнарны алыстырарға сыхчаң оңдайлығ.
Игорь:
– Хакасияда туризмнi тилiдерге пӧгiнчезер бе?
Валентин Коновалов:
– Пiс аны тилiтчебiс. Ол республиканың экономиказын кӧдiрҷең стратегияа кiрче. Кӧзiдiмге, 2017 чылдаң пасти пу отрасльға хазна ахчазын 25 хати тартып алғабыс. Тоғызыбыстың салтарлары кӧрiндiре. Пылтыр туристтер санынаң Сибирьде пастағы орын алғабыс. Ол салтарны аалҷылар туразында пазынған кiзiлер санынаң кӧргебiс. Туристтер Саяногорсксар, Шира, Орджоникидзе, Ағбан пилтiрi, Боград, Таштып аймахтарынзар чахсы чӧрчелер. Сойан-Сус ГЭС-сар, Салбых кӱргенiнзер, Бородинодағы хуйузар аалҷыларның саны ӱзiлбинче. Аннаңар, чорыхтары истiг полар ӱчӱн, пiс инфраструктураа паза чолларны нааҷылирына ахча кӧп позытчабыс. Че, ол ахчаны нандыра айландырып алчабызох. Туризмнең айғасчатхан организациялар паза идiнҷектер налогтар тӧлепчелер, чылдаң чылға аның синi хозылча. Ағаа хоза, аалҷыларыбысха кӧзiтчең ниме пар. Пiстi уғаа сiлiг чир-чайаан ибiрче: тайға, ағын суғлар, тустығ кӧллер, тағлар, хыри-пазы чох чазылар, хуу чазылар парох. Таныхтирға кирек, Хакас-Минсуғ ойымында чуртас пурунғыдох тӧреен. Анзын 30 муң азыра санға алылған хумартхы тас киречiлепче. Аннаңар Хакасияны кӧрбеен кiзiлернi позыбыссар хығырчам.
Ағбан город чуртағҷызы:
– Валентин Олегович, ноға Ағбан город кӱнiне Шаманны хығырып алғаннар? Чуртағҷылардаң сурғаннар ба? Кӧбiзi ӱлӱкӱннең тоғыр нимес, че миллионар салковай ахчалығ хорадығдаңар чоох парчатса, ноға аарлығ артисттi таллап алғаны пiлдiстiг нимес.
Валентин Коновалов:
– Ағбанның тӧреен кӱнi – ол городтың ӱлӱкӱнi, аннаңар город устағ-пастаа аны хайди иртiрердеңер позы кӧрче. Ӧнетiн чаа операциязы парчатхан туста чуртағҷыларға, аар сағыстарын тарадып, ӱлӱкӱннерде тынанарға кирек. Че мында ахча хайди хорадылчатханнаңар сурығ турыбысча, ол санда бюджеттегi нимес ахча, аннаңар чуртағҷылардаң город кӱнiнде хайдағ артисттi кӧрерге сағынчалар тiп сурастырығ иртiрген ползалар, чарирҷых. Андада пiрдеезiнiң мындағ сурығ сығыспасчых.
Ӱр ниместе пiс Иосиф Сталиннiң хумартхы тазын Ағбандағы Чиңiс паркында турғызардаңар алғым сурастырығ иртiргебiс. Анда 13 муң азыра чуртағҷы араласхан. Кӧбiзi, 80 процентче кiзi, пу сағыснаң чарасхан. Аның алнында пiстiң аэропорт кемнiң адын ал чӧрер тiп сурастырығ иртiргебiс. Ӱн пирiсте ол пiстiң илбек лётчигiбiс Тихонов полар тiп пiр чӧпке килгебiс.
Аннаңар городха ол ахчаны чоллар тыхтирына, туралар ибiркiзiн иптирiне, чурт-коммунальнай хоныхты нааҷылирына хорадарға чарирҷых. Пiстiң дее чахсы сарнапчатхан артисттер пар, хайзыларын чуртағҷылар хынып исчелер. Город чуртағҷыларының кӧңнiн истерге кирек.
Ағбан город чуртағҷызы:
– Ағбанда чонны тарт чӧрчеткен транспорт хаҷан чахсы чӧр сығар? 20.00 час иирде город кiнiнең дее сығып аларға сидiк. Оң полза, троллейбус чарым час пазынаң килче. Халых транспортынаң олғаннарның спорт секцияларының, улуғларның фитнес кiннерiнiң тилiзi палғалыстығ. 21.00 часта транспорт чӧрiзi тохтап парча.
Валентин Коновалов:
– Пiс пу айланысты Ағбан городтың устағ-пастаана ызарбыс. Чуртағҷыларның чуртас оңдайларын чахсыландырар ӱчӱн, алынҷа маршруттарға хайығ айландырарға кирек. Анзы Ағбанға ла нимес, че iдӧк республиканың пасха аал-городтарына теелче.
Кристина, Ағбан городтың чуртағҷызы:
– Городта чабыс тӱбiлiг транспортты чӧргiсчең оңдай табылар ба? Мағаа, холымда кiчiг паламны хуҷахтанып алып, кинек колясказында одырчатхан iҷемнең хада ырах чолны чазағ тобырарға килiсче. Автобустарға колясканы сығар полбинчам.
Валентин Коновалов:
– Ағбан город чабыс тӱбiлiг автобустарны чӧргiсчең сурығны пӧкче. Ағаа хоза, Хакасияның транспорт паза чол хонии министерствозы паза республиканың правительствозы Ағбан паза Харатас городтарны федеральнай программаа кирче. Пiс Сiрернiң айланыстарыңны городтың устағ-пастаана читiр пирербiс.
Юлия:
– Социальнай арачыланыс тоғынҷыларының чал ахчазына хайығ айландырыңар. Специалисттер, техническай персонал чiли, МРОТ синiн не алчалар.
Валентин Коновалов:
– Мин ол сидiксiнiстi чахсы пiлчем паза пiстiң прай бюджетниктерiбiске чал ахчазын кӧдiр пирҷең кӧңнiм пар, че пӱӱнгi кӱнде республиканың парызы хоостыра андағ оңдай чоғыл. Пiстiң хара тас паза алюминий отрасльлары сидiксiнiске тоғас парғаннар. Оңдай полза, иң пурнада чал ахчазын кӧдiрербiс.
Владислав, Таштып аймаа чуртағҷызы:
– Валентин Олегович, Таштып аал хыриндағы килкiм сӧп-сапты саңайға чох итчең оңдай пар ба?
Валентин Коновалов:
– Сӧп-сап кемнiң чирiнде чайылчатханын кӧрерге кирек. Аны чох идерi ол чирнiң ээзiне артыларға кирек. Таштып аймааның устағ-пастаана пу сурығны пӧгерге чахығ пир саларбын.
Светлана:
– 2026 чылның кӱрген айынаң сығара оолғымны паза хызымны харах имҷiзiнзер пазындыр полбинчам. Iдӧк олған имҷiзi пастыра неврологсар пазын полбинчабыс, хызыма ол имҷiзер хайди даа пар килерге кирек. Iҷе полып, Сiрердең сурынчам, полыс пирiңер!
Валентин Коновалов:
– Хакасияның хазых хайраллаҷаң министрiне пу айланыс хоостыра тоғыныбызарға чахығ пирчем. Сiрернiң палаларыңа полызығ пирiлер ӱчӱн прай кӱзiбiс саларбыс.
Наталья:
– Пiстiң республикада харчых энцефалидiнең тоғыр вакцина чоғыл. Аның ӱчӱн школаларда палаларға прививка турғыспинчалар.
Валентин Коновалов:
– Сынап, хазнада ол вакцинаны сығарарынҷа паза регионнарҷа тарадарынҷа сидiксiнiстер полған. Пу кӱннерде республиказар вакцинаның теестегi партиязы читкен – 41 муң доза. Ам аны прививкалар турғысчатхан учреждениелерҷе таратчалар. Килчеткен неделяда чуртағҷыларға вакцинация идiлер.
Ирина:
– Хакасиязар чылығлар читкенде, олғаннар чолларда удаа саайға кiрчелер. Анзын хайди тохтадарға кирек?
Валентин Коновалов:
– ГИБДД тоғынҷылары олғаннарнаң хада чарыдығлығ тоғыс кӧп апарчалар. Школаларда паза олған садтарында палаларны iдӧк чолда орта тудынарға ӱгретчелер. Пiске, iҷе-пабаларға, iдӧк пу сурыға хайығ саларға кирек. Пiлдiстiг, оларны ибде ле тударға чарабас, тасхар нанҷы-ӧӧрелерiнең хада ойнап чӧрзiннер, че палаларның соонҷа кӧрерге, чол правилоларынаңар чоохтирға кирек. Iдӧк водительлерге сиргек поларға кирек.
Сом кӧнi эфирдең алылған
Автор :
Тимнеен Татьяна Тютюбеева
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 | 2 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
