Асхыс аймааның ӧӧн имнег туразындағылар: иң алнында турча хирург Алефтина Карамчакова, Чоғархы Тӧӧ аалдағы ФАП устағҷызы, фельдшер Вера Табакова, имҷі-терапевт Валентина Нарылкова, имнег учреждениезінің ӧӧн имҷізі Людмила Кичеева, имҷі-терапевт Светлана Иптышева, медсестра Галина Шалгынова

Сыйыхтас. Чонны имнепчеткен улусты чағдапчатхан Имнег тоғынҷызы кӱнiнең алғыстап, республиканың ӧӧн городында пайрамнығ концерт иртiргеннер. Анда иң чахсы имнег тоғынҷыларына сыйыхтар читiргеннер

Имнег киреенде iстенчеткеннернiң профессия ӱлӱкӱнiн, Имнег тоғынҷызы кӱнiн, пiстiң хазнада хандых айында ӱзiнҷi позырахта таныхтапчалар. Пӱӱл ол 21 хандыхта пайрамналча. Пiстiң респуб­ли­када кибiр хоостыра, пу ӱлӱкӱнге удур Ағбанда пайрамнығ концерт иртiрiп, иң чахсы имнег тоғынҷыларын сыйыхтарнаң таныхтап алғыс­тапчалар. Пӱӱл чон андағ пайрамға М.Ю.Лермон­товтың адынаң Орыс драма теат­рында чыылысхан. Концертте В.Г.Чап­тыковтың адынаң рес­публика филармониязының артисттерi паза симфоническай оркестрi кӧ­рiгҷiлернiң кӧңнiн кӧдiргеннер. 

Хакасия правительствозы паза рес­публика чуртағҷылары адынаң имнег тоғынҷыларын алғыстаан регион пазы Валентин Коновалов. Ол алғыс­тастығ чооғында таныхтаан: 

– Пу кӱнде республиканың хазых хайраллирында 12 муң азыра кiзi iстенче. Сiрернiң профессияңар – пӧзiк узыңарның, улуғ нандырығлығ паза кi­зее паарсах хайчатхан хылииңарның пiрге пiрiкчеткен кӱзi. Тоғызыңардағы полған на кӱн – кiзiлер чуртазын паза хазиин ал халары, чобағларын нииктепчеткенi паза чуртасты толдыра кӱзiнең чуртир оңдайны айландыр пирчеткенi. Имнег полызиин чахсы пирерiнҷе паза чонға аннаң оой тузаланарынҷа киректi чахсыландырары Хакасия правительствозының тоғызында ӧӧн пӧгiннернiң пiрсi полча. Регионда хазых хайраллаҷаң сфераның тилiзiне позыдылчатхан ахча синi чыл сай ӧскiрiлче, пу чылға 26 миллиард азыра салковай кӧрiлген. Пiс нац­проекттернi, федеральнай паза ре­гион программаларын чуртасха кирчебic. Че имнег системазында иң не ӧӧн кӱс – ол кiзiлер. Пу кӱнде кадрлар сурии регионның паза федеральнай ӱлгӱлер хайиинда тудылча, аны пӧгерiнҷе ноо даа синде хазна полызығлары пирiлче, че анзы ам даа читкiҷе нимес. Пiс пу системаны чахсыландырарынҷа тоғысты аннаң андар узарадарбыс. Ам чииттернi кӧстеглiг ӱгредiгҷе имнег специальностьтарына ӱгредерiнҷе тоғыс ӧткiн апарылча. Пу кӱнде ол кӧстегҷе 800 азыра чӧптезiг идiлген. Олар – студенттер, хайзылары чағынғы чылларда республиканың имнег учреждениелерiнзер iстенерге килерлер. 

Iдӧк Валентин Коновалов имнег тоғынҷыларына, Гиппократтың сирт сӧзiн пирiп, тоғызына сын оңдайнаң хайчатхан, кiзiлерге паалаҷаа чох полызығ пирчеткен ӱчӱн алғызын читiрген. Оларға пик хазыхтығ поларға, наа кӱc алын турарға, амыр паза чахсы чуртас алғаан. 

Анаң пу пайрамның ӧӧн чарды­ғы пасталған. Имнег киреенде, салымнығ хозым идiп, тiспен iстенчеткен улусты танығлығ сыйыхтарнаң таныхтааннар. Медаль-танығларға паза рес­публиканың Аарластығ пiчиине турысхан имнег тоғынҷыларына сыйыхтарын Валентин Конова­ловтың холынаң аларға ӱлӱс тӱс­кен. «За заслуги перед Отечеством» орденнiң II степеньнiг медальына турысхан республиканың ха­зых хайраллаҷаң ми­нистрiнiң орынҷызы Елена Бы­кова. «Хакасияның iстенiс саб­ланызы» медальға – 12 имҷi. Ол санда сыйыхтатханнар респуб­ли­каның онкология ағырығлары диспансерiнiң ӧӧн имҷiзi Олег Борисов, Алтай аймааның ӧӧн им­нег туразының ӧӧн имҷiзi Ми­хаил Мальгин, Асхыс ай­маа­ның ӧӧн имнег туразындағы хирург, хирургия пӧлии устағҷызы Алефти­на Карамчакова. Алеф­тина Владимировнаның пу медальы iкiнҷi танығлығ сыйии полча. Алында ол, «Хакасияның аарластығ имҷiзi» атха турызып, сыйыхтатхам тiпче. Ас­хыстағы имнег туразында 30 азыра чыл iстен парир. Хызылчардағы имнег инс­титудын тоос салғанда, мында, хирург полып, iстенiс чолын пастаан. Аның чоо­ғынаң, кӧңнiне кiрчеткен про­фессиязын таллап алып, школа соо­наң имҷее ӱгренерге институтсар кiрiп алған. Андадох чарат салған – хирург полып тоғынар. Ис пилтiрi аалда тӧ­реен-ӧскен кiзi, Асхыс чирiндӧк халып, чонға туза ағыларға са­ғынып, хынчатхан тоғызында iстен сыххан. Пос тоғызына хынарға кирек тiп санапча. Ол прай имнег тоғынҷыларына, имҷiлерге пик ха­зых, то­ғыста илбек тыстаныс алғапча. 

«Хакас Республиканың саб­лығ имҷiзi» атха 13 имҷi турысхан. Оларның пiрсi – Асхыс аймааның ӧӧн имнег туразындағы имҷi-терапевт Валентина Нарылкова. Ол имҷi полып 50 чыл iстен салған. Валентина Николаевна Хубачар аалдаң сыххан кiзi, чуртас тооза пу имнег туразында ла тоғынчам тiпче. Ол Хызылчардағы имнег институдын тоосхан соонаң интернатураны областьтағы ӧӧн имнег туразында пiр чыл ирткен. Анаң аны Боградтағы имнег туразынзар тоғынарға ысханнар, че анда пiр дее истенмеен. Андар пiр хати пар килiп, Асхыстағы имнег туразын таллап алған. Аның iстенiс чолы 1976 чылдаң пасталған. Пу кӱнде Валентина Николаевна кӱнӧрткi стационарда iстенче. 

«Хакас Республиканың ха­зых хайраллирының саблығ то­ғынҷызы» аарластығ ат пӱӱл пис кiзее пирiлген. Ол санда рес­публиканың ӧӧн имнег туразындағы медсестра Лариса Шалгиноваа. Хакасияның Аарластығ пiчиинең 50 азыра кiзiнi сыйыхтааннар, олар – республиканың город-аймахтарындағы имнег уч­реждениелерiнде iстенчеткен имҷiлер, фельдшерлер, медсест­ралар, имнег тоғынҷылары. 

Чонны имнепчеткен улус­ты iдӧк, чылығ сӧстер читiрiп, ал­ғыстаан республиканың хазых хайраллачаң министрi Максим Максимов. Хайди ол таныхтаан чооғында, Хакасияда хазых хайраллиры ӧткiн тилiпче. Россияда ӱрепчеткен ыңааҷахтарның саннар кӧзiдiглерiнҷе иң чахсы 10 регион санында таныхталчабыс. Республикада узах чуртапчатханнарның саны ӧсче. Нацпроекттер полызиинаң республикада наа ФАП-тар, поликлиникалар пӱдiрiлче, наа имнег оборудованиезi алылча. Че иң не ӧӧнi – имнег киреенде iстенчеткен кiзiлер, ол санда ветераннар. Министр Россияның хазых хайраллаҷаң министерствозының Аарластығ пiчиине турысханнарны сыйыхтаан. Сценазар хығыртылған читi кiзiнiң пiрсi рес­публиканың имнег туразындағы имҷi-эпидемиолог Лариса Ахмедова полған. 

Пайрамның халғанҷызынзар Максим Олегович имнег тоғынҷылары аразында иртiрiлчеткен рес­публика марииның чиңiсчiлерiне сыйыхтар читiрген. Имҷi паза имнег тоғынҷылары профессияларын сабландырарға кӧстелчеткен марығда чиңiсчiлер ӱс номинацияҷа адалғаннар: «Иң чахсы чыл имҷiзi», «Ортымах имнег ӱгредiглiг иң чахсы специалист» паза «За верность профессии». Пӱӱл иң чахсы имҷi полыбысхан Елена Мартюшова. Ол республиканың перинатальнай кiнiнде акушер-гинеколог полча, тойлығ чӧрчеткен ипчiлернiң ағырығларынҷа акушер пӧлиинең устапча. Iкiнҷi номинацияда, чиңiсчi полыбызып, чеестелген Ағбан пилтiрi аймааның ӧӧн имнег туразында iстенчеткен чиит медсестра Дарья Тахтобина. Ӱзiнҷi номинацияның чиңiсчiзi – республиканың ӧкпе ағырииның диспансерiндегi кiчiг медсестра Надежда Богатова. 

Хакасияның хазых хайраллаҷаң министерствозының танығларынаң, республикада имнег киреен­де тиксi 12521 кiзi iстенче. Ол санда – 1718 имҷi, ортымах имнег ӱгредiглiг 4767 тоғынҷы, кiчiг персоналға саналчатхан 1005 кiзi, 22 провизор, 13 фармацевт паза даа пасхазы. 

Хайди таныхталған пу пайрамда, оларның чонға улуғ туза ағылчатхан тоғызын кӱннiң сай идiлчеткен матыр кирекке санирға чарир. Олар кiзiлернiң чуртазы паза хазии ӱчӱн кӱннiң сай кӱрезiг апарчалар нооза, чуртағҷыларға ағырығ-чобағдаң чазыларға полысчалар, чуртирға наа кӱс паза iзенiс пирчелер. Аннаңар имҷiлернiң полызиин чон хаҷан даа кирексiпче паза тоғызын аарлапча. 

Сом Илона Каковани