Хада-пiрге тоғынардаңар чӧптезiглер
05.06.2026
Хабарлар
Хакасия пазы Валентин Коновалов паза МТС-тың ӧӧн директоры Инесса Галактионова хада-пірге тоғынардаңар чӧптезіг иткеннер
ПМЭФ-2026. Хакасия пазы Валентин Коновалов, Санкт-Петербургта ирткен Чоннар аразындағы экономика форумында аралазып, аймах структуралар устағҷыларынаң тоғазығлар иртiрiп, чӧптезiглер иткен
«МТС» ПАО-наң чӧптезiг
Хакасия пазы Валентин Коновалов Санкт-Петербургтағы Чоннар аразындағы ХХIХ экономика форумында (ПМЭФ) «Мобильные ТелеСистемы» ПАО-ның устаанаң тоғасхан. Анда олар регионны тилiдер сурығларны ӱзӱргеннер паза хада-пiрге тоғынардаңар чӧптезiгде хол салыбысханнар. Аның ӧӧн пӧгiнi – регионның саннығ cистемазын алыстырары паза кiчiг аалларда даа чахсы палғалыс пирерi.
– Хакасияның правительствозы паза МТС компания илееде кӧстеглерҷе партнёр полчалар. Амғы иң кирек пӧгiннернiң пiрсi – кiчiг аалларға iзестiг палғалыс пирерi. Пу чӧптезiг чонға палғалыс полызығларын кӧдiрер пӧгiннең идiлче, ол регионда радиоподвижнай палғалысты тилiдерге хабазар. Iдӧк экономиканың аймах сфераларында амғы саннығ технологиялар кирiлерi кӧрiлче. Хакасияның правительствозы наа пастағларға сыбыра азых, хайзылары пiстiң республиканы амғы чуртасха килicтiре паза истiг идерге полызарлар, – таныхтаан Хакасия пазы.
Тоғыстың ӧӧн кӧстее полар амғы палғалыс сетьтерiн нааҷылиры паза палғалыс тоғызын кӧдiрерге наа станциялар пӱдiрерi, ол санда аалларда паза чоллар хастада.
Алынҷа хайығ салылған арған сағыс технологияларын паза улуғ искiрiглер аналитиказын (Іig Data) кирерiне. Ол тирiглер республикаа турист зоналарын тилiдерiне орта пӧгiннер турғызарға, транспортты чахсы чӧргiзерге, наа социальнай объекттернi пӱдiрерге иң чахсы орыннар табарға полызарлар.
Хада-пiрге тоғыс искiрiглернi хорғыс чох идер, iдӧк ЖКХ-зар «хыйға» пӧгiннер кирер сурығларға теелер. Чӧптезiгнi чуртасха кирерi республикада «Экономика данных и цифровая трансформация государства» нацпроекттi толдырарында кирек хаалағ полыбызар.
– МТС-тың чыылған опыды саннығ проекттернi Хакасияда чуртасха кирерге полызар. Iзенчем, cетьтернi алғыдары, город хониинда, транспортта, аал хониинда, туризмде паза бизнестiң аймах кӧрiмнерiнде хыйға пӧгiннер кирiлгенi регионның экономиказына паза чуртазына чахсы теелер, – таныхтаан МТС-тың ӧӧн директоры Инесса Галактионова.
Сӧбiрелерге хабазар пӧгiннер
Хакасияның правительствозы паза Иннокентий Сибиряковтың адынаң социальнай проекттернi паза пастағларны чуртасха кирерiне хабасчатхан чыынды социальнай партнёрстводаңар чӧптезiг иткеннер. Пiчiкте хол салғаннар республика пазы Валентин Коновалов паза чыындының директоры Александр Тузенко.
Чӧптезiг 2030 чылға теере кӧрiлген, ол регионның демография политиказының ӧӧн пӧгiннерiн чарадарына кӧстелче. Ӧӧн хайығ – палалығ cӧбiрелерге полызары, iҷелернi паза палаларны арачылиры, олғаннарға чахсы ӧскiрер оңдайлар тӧстирi.
Хада-пiрге кӧп тоғыс апарары кӧрiлче, ол санда палалар тӧрирiн ӧскiрерi, cӧбiрелер тӧстирiне хабасчатхан политика апарары. Ӧӧн хайығ салылған cӧбiренi хайраллирына, сидiксiнiстерде полызығ пирер системаны чахсыландырарына.
Хайди Хакасия пазы таныхтаан, хол салылған чӧптезiг cӧбiренi паза хоных хончатхан институтты тыыдарына, cӧбiренiң кибiрлiг аарластарын читiрерiне, iдӧк палалығ cӧбiрелерге хабазар системаны чахсыландырарына кӧстелчеткен социальнай, демография паза культура программаларын регионда чуртасха кирерiне хабазар.
– Демографияны чахсыландырары – пiстiң республикаа ла нимес, прай хазнаа уғаа кирек ӧӧн стратегия пӧгiнi, – таныхтаан Валентин Коновалов. – Республикада палалар табарын чахсыландырар регион программазы нинҷе-де чыл тоғынча. Пылтыр кӧп палалығ сӧбiрелерге хабазар син тӧртiнҷi чардыхха хозылған. Iзенчем, чыындынаң хада-пiрге тоғыс регионда социальнай полызығ пирер тиксi системаны тилiдерге хабазар, – таныхтаан Хакасия пазы.
Хайди чоохтаан чыындының директоры Александр Тузенко, cӧбiрелерҷе проекттернi чуртасха кирерiнде Хакасия кирек партнёр полча. Хада-пiрге тоғыс социальнай полызығларны алғыдары ла нимес, ол федеральнай практиканы республикада кирерге хабазар.
– Пiстiң чыындаа пу чӧптезiг – Хакасиянаң хада-пiрге тоғыс апарарына тӧстег. Пiс хазнаның, халых институттарының паза эксперт пiрiгiстерiнiң cӧбiрелерге хабазар, кибiрлiг аарластарны тыыдар паза практика пастағларын позыдар кӱстенiстерiнде улуғ кӱс кӧрчебiс, олар кiзiлернiң чуртазына кӧнi теелерлер. Пӱӱл хандыхта пiс Хакасияда сӧбiрее полызар «Тiрег точказы. Сӧбiре» пастағы кiн азарға пӧгiн тутчабыс, – таныхтаан Александр Тузенко.
Чӧптезiг хоостыра полызығлығ чӧрiмнер, специалисттерге ӱгредiг семинарларын, iдӧк волонтёрлар пастағларын тилiдерi кӧрiлче. Республиканың правительствозы ведомстволарын тоғындырар паза чыындының социальнай проекттерiне искiрiглiг хабазығ пирер.
Туризм тилiзi
Форумда Хакасия паза «Туту» чорыхтар сервизi хада-пiрге тоғынардаңар меморандумда хол салыбысханнар. Чӧптезiг чорыхчыларға наа оңдайлар тӧстирiне паза идiнҷек аалҷыларны тартарына кӧстелче.
– Хакасия паза «Туту» чорыхтар сервизi – хаҷаннаң партнёрлар, пiс регионда туризмнi тилiдерiнҷе тоғынчабыс. Хада-пiрге тоғыс сылтаанда «Туту Медиаразведки» турлар сериялары салтарларынҷа Хакасия пастағы 10 регион санына кiр парған. Iзенчем, мыннаң мындархы тоғызыбыс, пiстiң республиказар туристтернi тартар пӧгiннең, туризм сферазында наа проекттер чылдырарына паза опытнаң алызарына хабазар, – таныхтаан Валентин Коновалов.
«Тутуның» ӧӧн директоры Вячеслав Дусалеевтiң чооғынаң, Хакасияда чорыхчылар саринаң кирексiнic тӧремiл ӧсчеткенiн кӧзiтче.
– Тутуның аналитиказы кӧзiдиинең, халғанҷы ӱс чылға билеттер паза броньнар саны регионда 49,7 процентке ӧс парған. Иң пiлдiрте ӧзiс гостиницалар сегментiнде, хайзында отельлерде броньнар саны 4,8 хати ӧс парған. Хакасияның паза Тутуның хада-пiрге тоғызы туристтер санын хозарға оңдай пирер паза iстiндегi туризмнi тилiтчеткен регионнарның пiрсi полчатхан республиканы тилiдерiне инвестициялар кирерiне хабазар, – чоохтаан Вячеслав Дусалеев.
Чӧптезiг хоостыра аның сарилары регионда туризмнi хада тилiдерлер: искiрiглернең ӱлезерлер, регионзар туристтернi тартарынҷа удур-тӧдiр чӧптер пирерлер, туризм чолларын паза программалар тӧстирлер. Iдӧк туризм сферазындағы сурығларны ӱзӱрер мероприятиелерні иртiрерге пӧгiнчелер.
Хада-пiрге тоғыстың уғаа кирек кӧстее полыбызар идiнҷек туризмнi паза конгресс-кӧзiдiг тоғысты чылдырары. Туту паза регионның правительствозы опытнаң алызар, республиканы чахсы саринаң кӧзiдер, кирек мероприятиелер паза кӧзiдiг проекттерiн тимнир паза чуртасха кирер пӧгiннең, пасха ханнар паза Россия партнёрларынаң, iдӧк ӱлгӱ кiзiлерiнең палғалыс сурығларында удур-тӧдiр полызарлар.
Хакасия пазы Валентин Коновалов Хырғыс Республиканың Россиядағы илҷізі Кубанычбек Боконтаевнаң чоохтазығ апарча
Илҷiнең тоғазығ
ПМЭФ хоостыра Санкт-Петербургта Хакасия пазы Валентин Коновалов Хырғыс Республиканың Россиядағы Чрезвычайнай паза Полномочнай илҷiзi Кубанычбек Кенешович Боконтаевнең тоғасхан. Олар садығ-экономика, культура паза гуманитарнай палғалыс тилiзiн ӱзӱргеннер.
– Хакасия чоохтазыға азых паза Хырғыс Республиканаң хада-пiрге чахсы тоғыс апарарға сағынча. Пiс кӧп кӧстегҷе палғалыстар алғыдарына оңдайлар кӧрчебiс, хайзылары чахсы салтар пирерлер: наа рыноктар, инвестициялар, тоғынҷаң орыннар паза, ӧӧнi, пiстiң чоннар аразындағы ынархасты тыыдарын, – таныхтаан Хакасия пазы Валентин Коновалов.
Хырғыс Республика – Хакасияның тӧремiл садығ партнёрларының пiрсi. Республикалар кӧп чыл илееде кӧстеглерҷе хада-пiрге тоғынчалар: садығда, наукада, культурада паза туризм киреенде.
1998 чылдаң сығара iкi регионның правительстволары аразында чуртас-экономикада, наука-техникада паза культурада хада-пiрге тоғынардаңар чӧптезiг тоғынча, амғы пӧгiннернi паза ӧзер наа оңдайларны санға алып, аны улам тилiдер тоғыс апарылча.
Тоғазығда алынҷа хайығ салылған удур-тӧдiр садығны алғыдарына. Хакасия Хырғыс чирінзер аал хонии ас-тамаан ызарын ӧскiрерге тимде. Хада-пiрге тоғыстың чахсы кӧзiдiмiне аларға чарир «Славица» садығ туразының Хырғыс чирiнзер хакас мороженайын экспортха ысчатхан контрактын, хайзы 2025 чылда идiлген.
Республиканың инвестиция портфельiне пӱӱнгi кӱнде кiрчелер транспортнаң читiрер паза хайраллир, чир ис-пайын анир, энергетика, хатап тоғындырар, туризм паза аал хонии сферазындағы проекттер. Ол кӧстеглер хырғыс инвесторларына кирексiнiс кӧзiдерлер. Олох туста Хакасияның кирексiнiзi пар Хырғыс чирiнең ас-тамах паза ниик промышленность ниме-ноозын ағыларында. Ам чахсы тилiпче гуманитарнай сферадағы хада-пiрге тоғыс. Таңдағы кӱнге чахсы кӧстег полча удур-тӧдiр туризм.
Хайди Хакасия пазы таныхтаан, республика чоохтазығ апарарға паза Хырғыс Республиканаң хада-пiрге тоғысты алғыдарға азых, iдӧк ол илҷiнi Хакасиязар кил парарға хығырған.
Сом Хакасия пазының пресс-службазыни
Автор :
Хакасия пазының паза Хакасия правительствозының пресс-службазы
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 | 2 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
