Таарығ тоғыстары чахсы парчалар
05.06.2026
Хабарлар
«Алтай» ООО-да наа техниканаң тоғынчалар
Аал хонии. Хакасияның аал хонии паза ас-тамах министерствозының искiриинең, пӱӱнгi кӱнге республикабыста пуғдайның кӧрiлген синiнiң 90 азыра процентi таарыл парған, тиксi тоңастығларны алза, оларның 70 процентi одыртылған
Хыра тоғыстарын толдырарынҷа пастағы орында Боград аймаа пол парған. Анда аал хонии ӧзiмнерiнiң 99,8 %-i 5,6 муң азыра гектар чирде одыртыл парған. 2 муң гектарда рапс салылған, пасха чирлерде – сула, кӧче, пуғдай.
Пии паза Орджоникидзе аймахтары iкiнҷi орындалар. Че, таныхтирға кирек, оларда хыра чирлерi Боград аймаандағызынаң илееде кӧп. Iкi аймах тиңе парчалар, оларда план 84,3 %-ке толдырыл парған. Пии аймаандағылар прай пуғдайны таарып салғаннар, сағам пасха ӧзiмнернi салчалар. Пуғдай 5,7 муң гектар чирде ӧсче (109 %), пӱӱнгi кӱнге сула 3,2 муң гектарда (85 %), рапс 1,7 муң гектарда (81 %), лӧн 1,2 муң гектарда (89 %) салыл парған.
Орджоникидзе аймаанда пуғдайны 7,2 муң гектар чирде (83 %) таарып салғаннар, суланы – 3,5 муң гектарда (63 %), рапсты 13 муң гектарға чағын чирде (94 %).
Ӱзiнҷi орында – Шира паза Алтай аймахтары. Шира аймаанда план 69,8%-ке толдырыл парған, Алтай аймаанда – 69,6 %-ке. Олох туста пуғдайны таарирынҷа кӧзiдiглер iкi аймахта 90 %-тең асчалар.
Чир тамаа одыртылчатхан чирлернiң кӧбiзi Ағбан пилтiрi аймаанда орныхчалар. Анда фермерлер яблахты 162 гектар чирде сал салғаннар, ол планның 84 %-i. Пасха чир тамаана 277 гектар килiсче – 74 %.
Тиксi Хакасияда аймах-пасха культуралар прай хыраларның iкi ӱзiнҷi чардығы артиинаң чирде одыртыл парғаннар.
Таарығ тоғыстарын тоос париған хоныхтар санына «Алтай» ООО кiрче. Аның ӧӧн директоры, СВО ветераны Иван Конгаровтың чооғынаң, пӱӱнгi кӱнге хыраларда мал азыралына парар 400 га пуғдай, 300 га кӧче паза 200 га сула салыл парған. Iдӧк силосха парар кукуруза одыртыл парған. Тиксi хоных 2,5 муң гектар чирнi таарыпча. Амғы туста ӧзiмнернi сенажха сал парчалар.
– Хоныхта кукуруза, пуғдай, кӧче, сула, рапс, вика, горох одыртылчалар. Вика – ол бобовайларға кiрчеткен от, аны суланаң хада сенажха одыртчабыс. Сенажха iдӧк горохнаң хада одыртылған сула парча.
Прай ӧзiмнер маллар азыралын тимнирiне ӧскiрiлчелер. Пiс, сӱттi садып, чуртапчабыс нооза. Тоңастығларны ӱренге нинҷе кирек поларын артыс салчабыс, пасхазы iдӧк азыралға парча. Пiс «Алтайскай 75» сорттығ пуғдайны, «Биом» сорттығ кӧченi, «Ровесник» сорттығ суланы ла таарыпчабыс. Олар чыллардаң сыныхталғаннар, чахсы ӧсчелер. Пу сорттарны чарым Хакасия одыртча полар. Iкi чыл ӱреннi позыбыс ӧскiрген тоңастығлардаң алчабыс, анаң ӱзiнҷi чылында прай ӱреннернi нааҷылапчабыс, элитнай сорттарны садысчабыс.
Кукурузаның «Краснодарскай 194» сортын алчабыс. Аны ӧскiр кӧргебiс, кӧңнiбiске кiрген, початоктары ӧзерге маңнанча, силосха чахсы чарапча. Виканың, рапстың, горохтың, кукурузаның ӱреннерiн прай садысчабыс, постарыбыс тимнебинчебiс, – чоохтапча «Алтай» ООО-ның устағҷызының орынҷызы Валерий Банников.
Валерий Иванович хоныхта 20-ҷе чыл тоғын парир. Амғы туста агроном тоғызын толдырча. Итсе, ӱгредии хоостыра ол зоотехник полча. «Алтайзар» тоғынарға килгенiмде, директор агроном полған, агроном тоғынҷы пар полған. Оларнаң хада тоғынып, пола-пола пiлiстер, опыт алынып алғам. Ағаа хоза, амғы туста интернет чахсы полысча», – чоохтапча ол.
«Алтай» ООО-да мының алнында сӱттiг малларны ла тутхан ползалар, ӱр ниместең анда иттiг малларны ӧскiрiп пастабысханнар. Аннаңар тимнелчеткен азыралның синiн ӧскiрерге кирек полыбысхан. Аның сылтаанда хоныхта таарылчатхан чирлернiң синiн 5 муң гектарға читiрерге пӧгiнчелер. Устағҷы аал хонии ӧзiмнерiн ӧскiрерiнең айғаcчатхан тоғынҷыларға iкi чыл аразына пу кӧзiдiге чидерге чахығ пир салған.
Турғызылған пӧгiннi толдырарға ирткен чылда алылған сеялка чахсы полызарға кирек. Россияда сығарылчатхан «Дон 651» таарығ комплексi кӧнi таарығ технологиязынҷа тоғынча. Улии 10 муң литр бункер iкi чардыхха пӧлiл парған – 40% паза 60 %. Пастағызынзар удобрение урылча, iкiнҷiзiнзер – ӱреннер. Наа техника полызиинаң ӱреннернi тартылбаан даа чирзер одыртарға чарир. Аны ирткен чылда сiлкер айында садысханнар. Специалисттер, килiп, комплекстi чығарға полысханнар, аннаң тоғынарға ӱгреткеннер. Прай пу тоғыстар апарылғанҷа, ӧзiмнернi одыртарға орай пол парған. Че, андағ даа полза, пуғдайны, суланы таарып кӧргеннер. Салтарлар пасха-пасха полғаннар, хайда-да ӧзiмнер чахсы ӧскеннер, хайда-да – уйан. Тоғынҷыларның постарының пырозы парох полған, наа техниканаң тузаланарға ӱгренгеннер нооза.
Пӱӱл, тiзең, наа сеялканаң тоғынарына ӧнетiн тимненгеннер. Таарығ тоғыстарын Борис Колпаков апарча. Ол механик полча. Че наа техниканаң, аның узы-пазын алғанҷа, сағам позы тоғынча. Килчеткен чылға пiрее пасха кiзiнi ӱгредерлер.
Механик Борис Колпаков
Борис Сергеевич хоныхта 15 чыл азыра iстен парир. Пастап ол тракторист полған, ам механик полча. Кӱскӱзiн, асты кизер тус читсе, комбайнда тоғынча, тоңастығларны чыыпча.
– Сеялкаа таарлалған ӱреннер паза удобрение iкi чарым круг иртiбiзерге читче. Аны таарлиры оой, прай нименi позы итче тирге чарир. Сеялкада ӱреннер хайди паза хайдағ тиреңе одыртылары компьютер полызиинаң турғызылча, – чоохтапча механик.
Наа комплекс тартылбаан даа чирде ӱрен салар оңдай пирчеткенi сылтаанда, хырадағы сыхты хайраллирынҷа, аны тартарынҷа тоғыстарға тусты хоратпасха чарир, iдӧк ГСМ ӱзӱрлелче. Ағаа хоза, пӱӱл тоңастығларны ирткен чылда пуғдай ӧскен, сабылған чирде одыртчалар. Аның чилегелерi, сабы хырада халған сылтаанда, тобырах чилге тың хаптырбаан. Мындағ оңдайнаң чирнiң кӱзi хайраллалча.
Iдӧк наа сеялка полызиинаң от сабар чазыларда хоза ӧзiмнер одыртылчалар. Iди пӱӱл эспарцет 200 гектарда одыртылған, кострецтiң ӱреннерi алылғаннар.
Тиксi алза, хоныхта таарығ парчатханын чахсы паалапчалар. Часхы сӧрӧн полғаны хыра тоғыстарына хомай саринаң теелбеен, че покостарда от пӱӱл ирткен чылдағызынаң уйан арах тiп таныхтапчалар.
– От ӱр тус ӧс полбин тур салған, амды аның ӧзерi сых поларынаң палғалыстығ. Пiс сых чидiспинчеткенi сылтаанда полған на чыл ирееленчебiс, ол хаҷан даа читпинче тирге чарир. Хандых айының пастағы декадазында наңмырлар чахсы чағзалар, iкiнҷi-ӱзiнҷi декаданы чуртап парыбызарбыс, – ӱлесче сағыстарынаң Валерий Иванович.
Сомнар Илона Каковани
Автор :
Татьяна Кыштымова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 | 2 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
