ЖКХ саайы, республика пайрамы, хазна сыныхтағлары паза таарығ
29.05.2026
Хабарлар
Хакасия пазының орынҷызы Дмитрий Бученик ЖКХ саайын чох идерiнҷе хайдағ тоғыстар апарылғанынаңар искiрген
Ӱлгӱ. Хакасия пазы Валентин Коновалов 27 сілкерде республика правительствозының чыылиин иртірген
Валентин Коновалов чыылығны Харатаста паза Ағбан пилтірі аймаанда коммунальнай саай пол парғанын ӱзӱрерінең пастаан. Ирткен кӱннерде анда суғ ағысчатхан коллекторда сӧп-сап тығылызы пол парған сылтаанда Харатас городтың, Тепличнай паза Расцвет поселоктарның чуртағҷылары суғ чох халғаннар.
– Чоохтирға кирек, андағы коллектор 20-ҷе чыл арығлалбаан, – искірген Валентин Коновалов. – Тыхтағ тоғыстары апарылған соонаң аны тоғындырғаннарында, похсах тығылызы пол парған, нинҷе-де орынны арығлирға киліскен. Чуртағҷылар ӱсче кӱнге суғ чох халғаннар, кирек сидік полған.
Хакасия пазының орынҷызы Дмитрий Бученик cаайны чох идерінҷе хайдағ тоғыстар апарылғанынаңар чоохтаан.
– Пу саай халғанҷы онарлап чыллар аразына иң сидіктернің пірсі полған тирге чарир, – таныхтаан ол. – 21 сілкерде килер чылығ пирҷең тусха тимненісче план хоостыра Харатаста, Тепличнай паза Расцвет поселоктарда, ідӧк Кӱргенніг аалда соох суғ пирері тохтадылған. 22 сілкерде планнығ тоғыстар толдырылған соонаң суғны ағысханда, суғ читкіҷе пирілбинчеткені ілезіне сығарылған.
«Хакасресводоканал» специалисттері саайның сылтаан ілезіне сығарғаннар – суғ ағысчаң коллекторда похсах тығылызы. Пір орынны арығлабысханнарында, пасха орында андағох тығылыс пол парған. Саай бригадаларына пазох хараа-кӱнӧрте тоғынарға киліcкен. Олох туста чуртағҷыларға суғ водовозтарнаң тартылған. 24 сілкерде саайның салтарлары чох иділген, чуртағҷыларға суғ пиріл сыххан.
Хакасия пазы «Хакасресводоканал» хомай нимес тоғыныбысхан, аның тоғынҷыларын, хайзылары нинҷе-де смена изере тоғынып саайны чох иткеннер, таныхтирбыс тіп искірген.
– Че план хоостыра арығлирынҷа ниме? – сурығ пирген Валентин Коновалов. – 20 чылға чағын арығлалбааннар, хайдағ сылтағ?
Бучениктің искіриинең, коллекторны прай арығлирына суғ пирерін алты-читi кӱнге тохтадарға кирек. «Хакасресводоканал» специалисттері арығлир тоғыстарны апар турғаннар, суғ пирерін ӱрге тохтатпин. Мында суғны пір кӱнге тохтадыбысханнарында, чіктерҷе ӱткен ағас чилегелері тӱс парғаннар, анаң, суғ ағысханнарында, олар тығылысха ағылтырлар.
Валентин Коновалов андағ тоғыстарны азынада кӧр турарға паза чахсы иртір турарға кирек тіп таныхтаан. Муниципальнай пӱдістернің устағ-пастаана ідӧк азынада тимнен турарға пӧгін турғысхан, суғ чох полар тусха чуртағҷыларға суғ тартарын тимнирге.
– Хайди мин пілчем, ол 10 чылда пір хати толдыразынаң арығлал турарға кирек, – теен Хакасия пазы. – Пу тоғыстарны иртірерін системалығ ит салары, оларға азынада тимненері киректелче.
Республика устағҷызы саайны чох идерінде хараа-кӱнӧрте тоғынған прай кізілерге, ідӧк улуғ частығларға паза кӧп палалығларға суғны тарт чӧрген волонтёрларға алғызын читірген. Валентин Коновалов саайны чох идерінде араласханнарны прайзын пу чыылығда сыйыхтап полбаспыс, че чардығын пӱӱн сыйыхтирбыс тіп таныхтаан.
Анаң сыйыхтас пасталған. Хакасия пазының алғыстазына турысханнар: «Хакасресводоканалның» Харатастағы пӧлии слесарьлары Михаил Базиев, Алексей Бобылев, Евгений Сергиенко, Антон Сиротинкин, Максим Скрынченко; оборудованиеҷе механик Виталий Вдовин, предприятие водительлері Игорь Воложенин, Андрей Гунарь, Данила Прищепа, энергетик Андрей Картин.
Ідӧк «Хакасресводоканалның» Харатастағы пӧлиинің участок пастығы Андрей Быковха Хакас Республиканың Аарластығ пічии читірілген. Хакасия правительствозының алғыстастығ пічиинең сыйыхтатханнар: Харатас городча социальнай хабазығ устанызының специалисттері Валентина Суханова, Елена Сытых, Ирина Зыкова, Татьяна Лобода; «Хакасияның автоклубтары» халых пірігізінің араласчылары Евгений Ковалев, Константин Кривоножкин, Алексей Манкевич, Ксения Овчинникова.
Чыылығның паза пір ӧӧн сурии – Хакас Республиканың 35 чылын пайрамниры.
– Ӧӧн пайрамнығ мероприятиелер 3 отта иртерлер, – таныхтаан Хакасия пазы.
Республика пайрамына тимненіс хайди парчатханынаңар Хакасияның культура министрінің орынҷызы Ирина Браим сан пиріс иткен. Аның искіриинең, культура учреждениелері танығлығ кӱнге чарыдылған мероприятиелерні амох иртіріп пастабысханнар. Іди ӱр ниместе Хакасия чуртағҷыларына пайрамға сыйых оңдайынаң «Кострома» Орыс национальнай балеттің гастрольлары тӱзімніг ирт парғаннар. Ідӧк 4 – 7 хандыхта Ағбанда саблығ МХАТ-тың спектакльлары иртер.
– Республика чуртағҷыларына сценада театр искусствозының сын устарын кӧріп аларға оңдай полар, – таныхтаан Браим.
Хакас чонның Тун пайрамы 19-20 хандыхта кибірли Асхыс аймаандағы Сағай чазызында иртірілер. Ол ӱлӱкӱн хоостыра «Хада» Россия чоннарының форумы иртер, аның ӧӧн чардығы «Чоннарның кибірлері – Россия кӱзі» ачых тоғынғаны полар.
Ідӧк Тун пайрам алнында Чон чайаачызы кіннері устағҷыларының тиксі Россиядағы ХІІ съезді иртер тіп кӧрілче. Аның тоғызында Россияның культура министерствозының кізілері паза Россия регионнарының Чон чайаачызы кіннерінің устағҷылары аралазарлар. Аннаң пасха, «Классика тағларда» регионнар аразындағы искусство паза музыка фестивальы аарластығ аалҷыларны удурлир.
2 отта Л.Р.Кызласовтың адынаң Хакас национальнай музейде «Искусство впечатления. Импрессионизм» кӧзідіг пайрамни азылар. Республика чуртағҷыларына анда Москвадағы А.С.Пушкиннің адынаң хоос искусстволарының хазна музейі чыындызының саблығ хоостарын кӧріп аларға оңдай пирілер. Кӧзідіг 20 орғахха теере тоғынар.
3 отта Ағбанның ӧӧн ачығында «Оперные горизонты Хакасии» проект хоостыра улуғ гала-концерт иртер. Анда симфоническай оркестрнең хада Россияның саблығ опера ырҷылары аралазарлар.
Чыл тоозылғанҷа паза пасха даа килкім мероприятиелер иртірілер тіп таныхтаан Ирина Браим.
Хакасияның ӱгредіг паза наука министрі Анатолий Бутенко школаны тоосчатханнарға хазнаның салтарлығ аттестациязын (ГИА) иртіреріне тимненістеңер сан пиріс иткен. Аның искіриинең, пӱӱл тиксі 10189 ӱгренҷі сыныхтағлар тудар. Ирткен чылнаң тиңнестірзе, араласчылар саны ӧс партыр: тоғыс классты тоосчатханнар – 112 кізее кӧп, он пір классты тоосчатханнар – 135 кізее кӧп.
Школаларда тиксі тыхтағ апарылчатхан сылтаанда таштыптағылар школа тоосчаң экзаменнерні Асхыс аймаанда паза Абазада тударлар, пиидегілер – Саяногорскта. Сыныхтағлар иртірҷең прай орыннарда тимірні кӧрчеткен детекторлар турарлар. ГИА араласчыларын ніндирге чарадылбинча, че кірҷең орында сыныхтапчатхан кізі ӱгренҷіні, ағаа теңмин, чарадылбинчатхан нимені сығарарға чахып полар.
– Пӱӱл піс ЕГЭ тударында пастағызын на сотовай палғалыс блокираторларынаң тузаланарға пӧгінчебіс, – искірген ӱгредіг паза наука министрі. – Хазнаның салтарлығ аттестациязын иртірҷең оңдайны сайбабас кӧстегнең.
Сыныхтағларны иртірҷең графиктердеңер паза иртірілер орыннардаңар искіріглер Хакасияҷа МВД-зар ызылтыр – хадағ тоғызын апарарына, ідӧк республиканың гражданскай арачыланысча, сағыбаан саайларҷа паза ӧрттең арачыланарынҷа хазна комитедінзер, ЖКХ паза энергетика министерствозынзар, «Россети Сибирь» ПАО-зар – чарытхы ӱзілбин пирілеріне.
– Рособрнадзор ӧӧн ЕГЭ кӱнін чарадыға алған – 1 хандых, – таныхтаан Бутенко. – Амды экзаменнер пу кӱннең ирте иртірілбес – школалар ӱгредіг программазын чуртасха кирерге маңнанар ӱчӱн.
Экзаменнер кампаниязы ӱс чардыхха чарылған. Пастағызы – азынада тутчаң тус 20 кӧріктең 20 хосхарға теере ирткен, Хакасияда ол оңдайҷа ӱс ӱгренҷі школаны тоосхан. Ӧӧн тус, мының алнындағы чылларнаң тиңнестірзе, сала соонаң пасталча – 1 хандыхта. Хоза тус 4 – 25 ӱртӱнде иртер тіп кӧріл парған.
– ГИА расписаниезінде ЕГЭ-ны хати тударына хоза кӱннер кӧріл парған – 8 паза 9 отта, – чоохтаан министр. – 2025 чылда сыныхтағны хати тудар правонаң 515 кізі, алай ЕГЭ тутханнарның 21 проценті, тузаланған. 385 кізі, алай 75 процент, салтарларын чахсыландырып алған.
Чыылығның халғанҷы сурии – часхыдағы аал хонии тоғыстары. Республикада хыра салар тоғыстар хайди парчатханынаңар Хакасияның аал хонии паза ас-тамах министрі Сергей Труфанов сан пиріс иткен. Аның искіриинең, килістіре кӱннер ас таа полза, таарығ тоғыстары тохтағ чох апарылған.
2026 чылда салылар хыраларның тиксі улии 127 муң 305 гектар полар. Ӧӧн чардығы тоңастығларға кӧрілген – 76 муң гектар. Хайахтығ культуралар 32 муң гектарда одыртылар, азырал – 18 муң 600 гектарда, ӱӱҷік тамаа паза яблах – 630 гектарда. 2025 чылда таарығ чирлері 130 муң 100 гектар полтыр. Министр пӱӱл 2800 гектарға хызырылғанын пуғдай одыртары сингенінең палғалыстырған, істіндегі рынокта пу культураа кирексініс тӧбін тӱс парған сылтаанда.
Таарығ тоғыстарын апарарына 19 муң 100 тонна ӱрен алылтыр, планҷа 18 муң 700 тонна полған. Минераллығ удобрениелер 9 муң 300 тонна алылтыр. Пу оңдайнаң Хакасия Россияның аал хонии министерствозы турғысхан планны 100 процентке толдырыбысхан тіп таныхтаан Сергей Труфанов.
Тимде полған аал хонии техниказының саны – 1449. 2025 чылда аал хонии предприятиелері паза фермерлер 18 трактор, тамах чығҷаң пис комбайн паза азырал чығҷаң iкi комбайн садызып алған ползалар, 2026 чыл пасталғаннаң сығара ӱс трактор паза тамах чығҷаң пiр комбайн алылтыр. Алтай аймаандағы «Аршановскай» предприятиеде таарығ тоғыстарын толдырҷаң комплекс тузаланысха кирілтір, аның тӱзімі – пір часта 5 гектар.
– Ол наа комплекс таарығ тоғыстарын хысха тус аразына иртірібізерге оңдай пирче, – таныхтаан Хакасияның аал хонии паза ас-тамах министрі.
Гостехнадзор аал хонии тоғыстарын апарар техниканың тимненізін прай сыныхтабыстыр. ГСМ хоостыра сидіксіністер пістің республикада чоғыл осхас.
Сергей Труфанов сан пирізінде ідӧк малларға вакцина турғызар тоғыстардаңар искір пирген. Аның искіриинең, ол мероприятиелер ӧткін апарылчалар, фермерлер аразында тоғырланчатханнар чоғыл.
– Пар сидіксіністер ибде мал тутчатханнарнаң, че піс, муниципальнай пӱдістернең хада тоғынып, ол сурығны пӧкчебіс, – таныхтаан ол.
Министрнің чооғынаң, вакцина турғызар тоғыстар 1 хандыхха теере толдырыл парар.
Cом Хакасия пазы Валентин Коноваловтың МАХ-тағы каналынаң
Автор :
Альберт Толмашов
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
