Хакасиядағы футболның абахай омазы
20.05.2026
Хабарлар
Тренерлер Милана Литвинованаң (оң саринаң турча) Наталья Платонова (сол саринаң турча) паза «Хакасия-КСШ» команда
Спорт. Тренерлер Наталья Платонованың паза Милана Литвинованың устаанынаң пістің хыстар Сибирь марығларында сыйыхтығ орыннарға сыхчалар
Азынада таңнатча
Пӱӱл чайғызын футболға хынчатхан улусты пазох уйғу чох хараалар сағыпчалар. Мундиаль иртер нооза. 2026 чылда аны США, Мексика паза Канада удурлирлар. Чемпионат пасталғалаххаох таңнатча. Кӧзідімге, турнирде 32 команда орнына 48 футбол ӧмезі аралазар. Италия ӱзінҷі хати изере арға-мӧрійге таллағны ирт полбады. Апеннин чарым олтырыхтағы хазнаның командазы Боснияның паза Герцеговинаның піріктірілген ӧмезіне утыр салған. Хомзынысха, Россияның піріктірілген командазы футболҷа тилекей чемпионадында, 2022 чылдағы чіли, кӱзін сынап полбас. Политика харығ полча. Іди дее полза, орындағы чон арға-мӧрійні чидікпин сағыпча.
Кӧрігҷілернің аразында хайди даа Наталья Платонованаң Милана Литвинова поларлар. Абахайлар кічігдең футбол ойнапчалар, ікізі дее тренер полып істенче. Чир-суғҷыларыбыстың кӱстенізінең хызыҷахтарның ӧмезі 2023 чылда Сибирь первенствозында чиңіc тутхан. Пӱӱл наа чидіг. Хакасияның піріктірілген командазы футзалҷа (мини-футболҷа) Cибирьнің паза Ыраххы Востоктың чемпионадында хола призер полыбысхан.
Чуваш абахайы
Наталья Платонова 2008 чылда тренер тоғызына кірген. Хакасиядағы футболны хайығда тутчатхан улус чиит ипчіні чахсы таныпча. 2000 чылларда ол пістің республикада хыстарның аразында иң чахсы ойынҷаа саналған. Наталья Васильевна чоохтапча:
– Мин Томыҷахтар аалдаңмын, тоң чуваш cӧбірезінде тӧреем. Футбол ойнирға аҷаларым кӧӧктіргеннер. Оларны хоостыра пу ойынға саңай аптаттыр салғам. Физкультура ӱгретчізі Дмитрий Константинович Потылицын футболға хынызымны уламох тыытхан. Ол школада оолағастарның командазын тӧстеен, анаң хызыҷахтарны пу кирекке тартхан. Ӧмені «Пчёлки» адап салғаннар. Команда 1999 чылда тӧстелген, неке. Мағаа андада 10-11 час полған.
Футболист-хызыҷахтарның саны кӧп полбааннаңар, оларға алынҷа марығлар иртiрілбеҷең. Че 2002 чылда кирек чахсы саринзар алысхан. Кічіг абахайларға «Футбол наркотиктердең тоғыр» спорт фестивальында кӱс сынирға чаратханнар. Пастағы чыл ӱс ле команда араластыр: «Пчёлки» (Томыҷахтар), «Читі хыс» (Асхыс чоғархы) паза хубачардағыларның ӧмезі. Марығ пӧзік синде ирткен паза киречілеен: хызыҷахтар футбол ойнап полчалар. Тиктең нимес арға-мӧрій соонда хызыҷахтар командаларын пасха муниципалитеттерде тӧстеп сыхханнар. Наа спорт чӧрімін спорт министрінің орынҷызы Пётр Кульша (1954 – 2008) сизін cалған. Хысхаҷах тус аразына Пётр Алексеевичтің кӱстенізінең Хакасияда хыстарның піріктірілген командазы тӧстелген паза 2005 чылда футболҷа Cибирь чемпионады ирткен. Наталья Платонова таныхтапча:
– Арға-мӧрійдең 20 артиинаң чыл ирт парған полза даа, киҷее ле полған чiли пілдірче. Турнир Ағбанда «Саяны» стадионда ирткен. Пис регион – Новосибирск, Кемеров областьтары, Хызылчар крайы, Тува паза Хакасия – командаларын сығарған. Пістің ӧмезер Ағбан пилтірі, Асхыс, Шира паза Алтай аймахтарының футболисттері кіргеннер. Футбол чазызында прай кӱстерібісті салып ойнаабыс. Алтын медальны холға киргенде, ӧрінізібіс пу чир полбаан. Марығ соонда СФО-ның піріктірілген командазы тӧстелген. Мағаа ӧӧрелерімнең хада анда ойнирға киліскен. Піс Челябинсксер Россия мариина чӧргебіс. Команданаң пизінҷі орынға сыххабыс.
Ағбанда ирткен Сибирь чемпионадынзар айланза, ол уғаа танығлығ марығ. Ноғадаңар? Аның соонда ипчілер футболына чол азылған, тиксі Сибирьде ол тиліп сыххан. Пӱӱнгі кӱнде полған на футбол клубында ипчілер ӧмезі пар. Санапчам, мында Пётр Алексеевич Кульшаның хозымы улуғ.
Чемпионат соонда Наталья Платонова чуртазын спортнаң палғалыстырарға чаратхан. Чуваш чонның хызы Ағбандағы Олимп резерві училищезiнзер (техникумынзар) ӱгренерге кірген. Анда ол тренер Александр Владимирович Хохловтың холында узын таптаан. Наташа 4-ҷі курста ӱгренчеткенде, аны Ағбан городтың Комплекснай спорт школазынзар (КСШ) футболҷа тренер поларға хығырғаннар. Чиит ипчі амға теере анда істенче. Ол хызыҷахтарнаң на хада тоғынча. У(Т)ОР-ны тоосхан соонда Наталья Платонова ХГУ-да пілістерін алғытхан.
Хоосчы Милана
Наталья Платонова ӧӧрезі Милана Литвинованаң хада школада секцияны апарча. Милана Вячеславовна Ағбаннаң, ол кічігдӧк тыс пілбес хызыҷах полтыр. Тренер чоохтапча:
– Олған тузымда хайдағ ла секцияларға паза кружоктарға чӧрбеем. Пастап ниик атлетикаа пазын салғам, анаң каратенең айғасхам. Iҷем мині Ағбанның 2 № олған искусство школазынзар ызыбысхан. Анда хоостирға ӱгренгем. Школа кистінде футбол чазызы орныххан. Кӧрчем, оолағастар футбол ойнапчалар. Оларға хозылғам. Іди чӱреемде футболға хыныс оды тамызылған.
Милана Литвинова, ӧӧрелерін чӧптеп алып, оларнаң хада Ағбанның микрорайоннарының аразындағы футболҷа марығларда араласчаң. Хызыҷахтарның тренер чох полған. Андағ оңдайларда даа кічіг абахайлар «Футбол наркотиктердең тоғыр» турнирде кӱстерін сынааннар.
Милана Литвинова 11-ҷі класста ӱгренчеткенде, Ағбанда хыстар ӧмезін тӧстирге чаратханнар. Секцияны апарған тренер Александр Алексеевич Зотов. Сылағай хыс пастағыох турнирде позын турыстыра кӧзіткен. Аны Хакасияның піріктірілген командазынзар алып алғаннар. 2007 чылда Нымырттығ посёлокта Сибирь первенствозы ирткен. Пiстің хыстар арға-мӧрійде кӱмӱс медаль холға киргеннер.
Милана школа тоосханҷа футбол секциязынзар паза хоосчылар школазынзар чӧрген. Чиит хыс чуртас чолын таллап полбин матап иреелентiр: пір саринаң футбол ойнирға кӧңні пар, олох туста искусство позынзар тартча. Салтарында, спортсменні сборларға ызыбысханнар. Ол ХГУ-зар «Физкультура ӱгретчізі» специальностьха сыныхтағлар тудыбысхан. Литвинова вузты тоозарға чит париғанда, аны Наталья Платонова хада тоғынарға хығырған. Абахайлар 2012 чылдаң хада іcтен парирлар. Ікізі дее пӧзік категориялығ тренер, ікінҷі категориялығ чарғыҷы полча. Ағаа хоза Милана Вячеславовна футболҷа Хакасияның федерациязының президиумынзар кірче, ол ипчілер футболы ӱчӱн нандырча.
Тренер тоғызы
Амғы туста Комплекснай спорт школазында тренерлер тӧрт спорт кӧрімiнҷе тоғыс апарчалар: шахмат, футбол, ухтығ атыс паза теелбек спорты. Олғаннар секцияларға тикке чӧрчелер. Паланы школаа 7 частаң пазындыр саларға чарир. Наталья Васильевна тоғысха наа ла кіргенде, хызыҷахтарны секцияа хығырып, чаҷын искіріглер чардыларында хыс чӧрҷең. Амды паба-іҷелер кирек ниме-нооны школаның сайты паза социальнай сетьтер пастыра піліп алчалар. Тренерлернің чооғынаң, секцияда пала читкiҷе. Тренировкалар хысхызын Ағбанның 22 паза 2 №№ школаларның спортзалларында иртче. Часхыдаң пасти кӱскее теере кічіг футболисттер «Саянының» паза Н.Г.Булакиннің адынаң спорткомплекстің стадионнарында ойнапчалар.
Наталья Платонованаң Милана Литвинова ипчілер футболынҷа прай марығларны иртірчелер. Пӱӱнгі кӱнде иң ағырсымнығ сурығ – чарғыҷылар чидіспинчеткені. Аны пӧгіп, тренерлер пу тоғысха саарбахтарны тартчалар. Милана Вячеславовна таныхтапча:
– Чарғыҷының тоғызы оой нимес. Прай даа спорт кӧрімнерінде пу кирекке олғаннарны тартарға кӱстенчелер. Санапчам, анзы орта. Пістің Cемён Ахпашев ӱгренҷі пар. Ол футболға хынча, че чахсы ойнирға узы читпинче. Хайдағ-да марығда чарғыҷаа турғысханда, кирее киліc cыххан. Амды Сибирь синіндегі турнирлерде чарғыҷы полча.
Сибирь марығлары
Платонованаң Литвинова тиксі Хакасиядағы ипчілер футболының тилізі ӱчӱн нандырчалар. Абахайларға хайди даа футболисттерні аймах-пасха синде иртчеткен марығларға ал чӧрерге кирек. Анзы улуғ тоғыс. Наталья Васильевна чоохтапча:
– 2023 чылда азығ айында Хызылчарда футзалҷа Сибирьдегі паза Ыраххы Востоктағы федеральнай округтарның первенствозы ирткен. Ол 14 часха читкелек хызыҷахтарға кӧрілген. Піс марыға 2022 чылда чарыс айында тимненерге пастаабыс. Аймахтарда тоғынчатхан тренерлерге улуғ алғыс. Олар, пістің чахығларыбысха тудынып, хызыҷахтарнаң хада тоғынғаннар. Сборлар ирткен 2023 чылда кӱрген айында. Кӱннің cай, ікі тренировка иртіріп, артыхтарының артығын таллаабыс. Салтарында, турнирде республика ӱчӱн Ағбандағы, Абазадағы, Асхыс, Алтай, Ағбан пилтірі аймахтарындағы спорт школаларының ӱгренҷілері турысханнар. Первенствода 8 ӧме араласхан: «Астра» (Прокопьевск), «Сибиряк-Триумф» (Новосибирск), «17 № ДЮСШ» (Томск), «1 № СШ» (Лесосибирск), «Енисей» (Хызылчар), «Енисей-2» (Хызылчар), «Рассвет» (Хызылчар) паза «Хакасия». Пістің хызыҷахтар, пис ойын иртiрібізіп, прайзын утханнар.
Хығырығҷыларның піреезі «Мини-футбол школазар» проектті сағысха кирер, неке. Орындағы палалар пу турнирде чахсы ойнапчалар. Че ол марығ тиксі Россия синінде иртiрілчетсе дее, кӧп чон араласчатхан мероприятиелер санына кірче. Аның ӧӧн пӧгіні – чонны хазых чуртасха тартары, олған cпортын тилідері. Секцияа чӧрчеткен палаларға кӧрілген марығлар пасхалалчалар. Оларның сині хай-хай пӧзік, аннаңар хакасиядағылар Сибирь первенствозында чиңіc тутханы прайзын таңнатхан.
Пӱӱл, тізең, Хакасияның піріктірілген командазы футзалҷа Cибирьнің паза Ыраххы Востоктың чемпионадында араласхан. Арға-мӧрій Пастағы лиганың ӧмелеріне кӧрілген. Анда 15 частаң пасти кӱс сынирға чарир. Тренерлернің чооғынаң, алында олар палаларнаң на хада тоғынғаннар, аннаңар кирек киліспес тіп чочыныс полтыр. Наталья Васильевна таныхтапча:
– Хомзынысха, Хакасияда улуғлар ӧмезі чоғыл. Хыстарның марығлазары килче. Оларға удур парып, чемпионатта аралазарға чаратхабыс.
Турнир Кемеровта 11 – 13 азығда ирткен. 6 команда араласхан: «БГУ» (Улан-Удэ), «Кузбасс-СШОР» (Кемеров), «Рассвет» (Хызылчар), «Эне-Сай» (Кызыл), «Астра» (Прокопьевск) паза «Хакасия-КСШ». Марығ оңдайларынҷа прай ӧмелер удур-тӧдір ойнааннар. Полған на команда пизер ойын иртірген. Платонова чооғын узаратча:
– Пастап бурятиядағыларнаң ойнаабыс. Ӱгренҷілерібіс, алаң ас парып, «ыырҷаа» 0:6 саннаң утыр салғаннар. Че олох кӱн «Астраны» 4:1 саннаң чиңіп алғаннар. Ікінҷі кӱнінде піcке оң полған. Хызылчардағыларнаң даа, тувадағыларнаң даа хада тоғазығлар 3:1 саннаң тоозылғаннар. 13 азығда ойында пазох утыр салғабыс. Салтарында, хола медаль холға киргебіс. Ол піске улуғ чидіг. Чарғыҷылар «Хакасия-КСШ» командадаң ікі футболистті таныхтааннар. Юлия Чаптыкова «Иң чахсы хаалха хадағҷызы» атха турысхан, Валерия Иванкина – «Команданың иң чахсы ойынҷызы» атха.
Милана Литвинованың чооғынаң, халғанҷы туста футбол Хакасияда хомай нимес тиліпче. Мында ойнирға пастаан спортсменнер пасха клубтарзар таллағ иртчелер. Спорт «чылтыстарына» Виктория Козлованаң Татьяна Петрованы санирға кирек. Ікізі дее ипчілер футболынҷа Россияның піріктірілген командазынзар кірче. Козлованың тӧреен-ӧскен чирі – Харатас, Петрова Абазада футбол ойнирға пастаан. Саарбахтардаң Сергей Сагалаковты таныхтирға чарир. Ол пылтыр Нижний Новгородсар «Торпедо» командазар ойнирға парыбысхан. 14 частығ Валерия Жердева Солнечнай аалдаң. Лера Москва облазындағы «Мастер-Сатурн» футболҷа академияда узын таптапча. Андарох таллағны иртiбіскен хаалха хадағҷызы Марика Мамуладзе. Пір сӧснең, Хакасиядағы палаларға улуғ футболзар чол азылча. Чооғының халғанҷызында Милана Вячеславовна теен:
– Хакасиядағы футболда сидіксіністер читкiҷе, че піс таңдағызынзар ізеніснең кӧрчебіс. Пӱӱлгі чидіг піске кӱс хосхан, аннаңар марығларда аралазар оңдай тілирбіс.
Сом тренерлернiң архивiнең
Автор :
Майя Кильчичакова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
