Пiр дее матырның ады ундулбазын
20.05.2026
Хабарлар
СВО ветераны Андрей Парилов (ортызында) «Ада чир-суубыс арачылағҷылары» чыындынаң чӧрімде араласхан
Ынағ чон – кӱстiг хазна. Ағбан пилтiрi аймааның Сапогов аалында «Хумартхылас сады» чоннар аразындағы чӧрiм ирттi
Мероприятие Хакасияның ағас хонии министерствозы устаанынаң иртiрiлген. Аның пӧгiннерi – Илбек Ада чаада чат халған матырларның аттарын хумартхылиры, регионның арығ чыындызын нааҷылиры паза аны хайраллирға кирек полчатханына хайығ айландырары.
Хакасия «Хумартхылас сады» чӧрiмде 2020 чылдаң сығара, ол иртiрiлiп пастааннаң, араласча. Пу тусха волонтёрлар, ағас хонии тоғынҷылары, орындағы чуртағҷылар харағайның, хузух ағазының, тiгеннiң паза пӱрлiг ағастарның муңарлап хорбызын одырт салғаннар. Ирткен чылда Алтай аймаанда «Победа-80» геоглиф тӧстелген, андада 1300 ағас одыртылған.
Пӱӱл наа «тiрiг» арт-объект Ағбан пилтiрi аймаанда тимнел парды. Ол кӱннi, пiрге полчатханыбысты паза чуртасты таныхтапчатхан танығ. «Солярный знак» геоглифтi «хоостир» ӱчӱн Новосибирсктегi питомниктең ағылған 6000 харағай хорбызы одыртыл парған. Аның улии 100*100 метр.
Тиксi мероприятиеде 350 азыра кiзi араласхан. Олар Хакасияның аймах министерстволарының, ведомстволарының паза халых пiрiгiстерiнiң кiзiлерi. Чыылысхан чонны Хакасия пазы Валентин Коновалов, республиканың ағас хонии министрi Олег Матвиенко, Сапогов аал чӧбiнiң пазы Екатерина Лапина удурлааннар.
– Пу чӧрiмнi иртiрерi кибiрге кiр парған, аны чыл сай иртiрчебiс. Ол пiстi паза Россияның прай чоннарын пiрiктiрче. 2026 чылны хазнабыстың президентi Россияның чоннары пiрiкчеткен чыл тiп чарлаан, Хакасияда пiс аны Хакасия чоннарының ынархазы чылы тiп адап салғабыс. Пӱӱн пеер республикабыста чуртапчатхан чоннарның диаспораларының кiзiлерi килгеннер. Пiстiң прайзыбыстың, хайдағ даа национальностьтығ ползабыс, тархыныбыс пiр, хумартхыбыс пiр. Пурунғыларыбыс ол тархынны, культурабысты тӧстееннер, пiстiң алныбыста, тiзең, аны ӧсчеткен тӧллерге хайраллап халар паза читiрер пӧгiн турча. Пӱӱн одыртылған ағастар Илбек Ада чаа матырларын, оларның махачызын сағыста саңайға артызарға полыссыннар. Олар, постарына айабин, ыырҷыдаң тоғыр хазыр кӱрезiг апарған сылтаанда, пӱӱн пiстiң мында хада турар, тынар паза ағастар одыртар оңдай пар. Арғыстар, чӧрiмнiң полған на араласчызына тархынны пiлчеткен, хумартхыны хайраллапчатхан паза оортах турбинчатхан ӱчӱн алғызым читiрчем, – айланған чыылысхан чонзар Валентин Олегович.
«Хумартхылас садын» одыртар орынға Сапогов аал чӧбi тиктең не алылбаан. Ирткен чылдаң сығара ағас хонии министерствозы, Ағбандағы аэропорттың кiзiлерi паза аал чӧбiнiң устағ-пастаа орынны таллааннар. Самолёттар, одырчатсалар алай кӧдiрiлiп пастапчатсалар, пу чирнiң ӱстӱнҷе учухчалар. Нинҷе-де чыл пазынаң, ағастар чоон арах ӧс парзалар, самолёттың иллюминаторынаң кӱн тании чахсы кӧрiн турар. Мындағ оңдайнаң пу орын республикабыстың паза пiр танығлығ чирi пол парар.
Чӧрiмде Хакасияның аймах-пасха организацияларының ӧмелерi араласханнар. Оларның санында С.П.Кадышевтiң адынаң чон чайаачызы кiнiнiң тоғынҷылары полғаннар. Директоры Анна Шаламова пу чӧрiмде чыл сай араласчабыс тiп чоохтапча.
– Чӧрiм иртiрiлерiнеңер пiс пастағылар санында пiлiп алғабыс. Пiстiң организациябыс аны иртiрерге полысчатханнарның санына кiрче. С.П.Кадышевтiң адынаң чон чайаачызының национальнай кiнiне ағастар кӱн тании чiли одыртылчатханы уғаа танығлығ полча. Пiс хакас чонның культуразын, кибiрлерiн хайраллапчабыс, тилiтчебiс. Кiзiлер самолёттардаң аны кӧрзелер, уғаа чахсы полар. Паза ибiркi чир-чайаанны хайраллиры – уғаа кирек тоғыс. Ағастар чирiбiстiң «ӧкпелерi» полчалар нооза, – чоохтапча ол.
«Хакас чирi» газета редакциязының ӧмезi, ӧӧн редактор Радион Сунчугашевнең хада, iдӧк чӧрiмге хозылған. Хорбыҷахтарны одыртарға полған на пӧлiктiң кiзiлерi кил парғаннар тирге чарир. Мындағ оңдайнаң пiс тархыннаңар сын хумартхыны хайраллирына хозым иткебiс.
Паза чӧрiмде халых пiрiгiстерінiң, чӧрiмнернiң кiзiлерi полғаннар. Кӱн танииның ортызында ағастарны «Ада чир-суубыс арачылағҷылары» чыындының араласчылары одыртханнар. Оларның санында СВО ветераны Андрей Парилов хада хонғаны Людмила Парилованаң (хыс фамилиязы – Кирбижекова) полған. Андрей Борисович чардыхти мобилизация чарлалар алнындох ӧнетiн чаа операциязына пос кӧңнiнең парған, «Барс» отрядта служба ирткен. Аар палығлатхан соонаң чааҷы службазынаң позыдылған. Пӱӱнгi кӱнде ол вахтаа чӧрiп тоғынча. Ирепчi, оңдай полза, чыынды иртiрчеткен прай чӧрiмнерде аралазарға кӱстенче тiп чоохтапча.
«Хумартхылас сады» чӧрiмде пӱӱл тиксi 52 хазна араласхан, амғы тусха 19 миллион азыра ағас одыртыл парған. Чӧрiм пасталчатханда, прай 27 миллион ағас одыртылар тiп чарлалған. Полған на ағас Илбек Ада чааның паза аның соонда полған кизек чаалазығларның матырларын хумартхылир.
Сом Дмитрий Сунчугашевти
Автор :
Татьяна Кыштымова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
