Валентин Коновалов: «Піске арығ кии кирек!»
06.05.2026
Хабарлар
Хакасияның чир-чайаан ис-пайы паза экология министрі Владимир Лебедев ӧӧн искірігнең чоох тутхан
Чыылығ. Хакасия пазы Валентин Коноваловтың устаанынаң «Экологическое благополучие» нацпроекттің «Арығ кии» федеральнай проектін чуртасха кирер сурығларҷа штаб чыылии ирткен
Штаб чыылииның ӱзӱриине ӱс сурығ сығарылған: «Арығ кии» федеральнай проектче кӧрілген тоғыстарның толдырылчатхан сині, регионның «Арығ киині таллапчам» чӧрімге хозылары паза алынҷа тураларны чарытхы кӱзінең чылыдар оңдайға кирері. Полған на сурығҷа ӧӧн искірігнең Хакасияның чир-чайаан ис-пайы паза экология министрі Владимир Лебедев, проекттерде араласчатхан муниципальнай пӱдістернің пастары чоох тутханнар.
Владимир Юрьевичтің искіриинең, Хакасияда ікінҷі чылы «Экологическое благополучие» нацпроекттің «Арығ кии» федеральнай проектi чуртасха кирілче. Аны хоостыра республикаа иргі пестер орнына наа, экологияа ӱрег итпинчеткен пестер турғызарға федеральнай бюджеттең субсидия пирілче. 2025 чылда Ағбанда паза Харатаста тиксі 325 наа пес турғызылған. Салтарында киизер оолығ ниме-ноо сығарызы чылда 285 тоннаа хызырылған.
2026 чылның пастағы субсидия сині 518,6 миллион салковайға тиңнелче, ол санда Ағбанға – 378,5 миллион салковай паза Харатасха – 140 миллион салковай. Ол ахчаа Ағбанда 607 турада наа пес турғызылар, Харатаста – 223 турада. Салтарында киизер оолығ ниме-ноо сығарыс сині чылда 724 тоннаа хызырылар. Пӱӱнгі кӱнде Харатаста тоғыстар пасталыбысханнар, пис пес турғызыл парған. Ағбан, тізең, хазна чахиинҷа садығлар салтарларын сағыпча. Садығлар салтарларынҷа Хакасияҷа УФАС-сар ікі хоп кіргеннеңер, салтарлар идері сӧӧ тартыла халған.
Ідӧк министрнің искіриинең, пес турғызылған соонаң ол хазна сыныхтаан иртче. Аннаңар тоғыстар полған на сай хайығда тудыларға кирек: толдырылчатхан сині паза тузы хоостыра. Аннаң пасха, федеральнай кін проектті 2027 чылда чуртасха киреріне тимненісті пастабысхан. Тиксі план амғы тусха килістіре тӱзеділче. Аны хоостыра пу чылның читпестерін чох идерінҷе тоғыныбызарға киректелче. Ӧӧн читпестернің пірсі – турада наа песті турғызарға килістіре пӧлік кӧрілбеені. Аннаңар андағ чурт ээлеріне пуох чылда андағ пӧлікті тимнеп саларға кирек.
Ағбан город пазы Алексей Лёминнің искіриинең, садығлар салтарларына Хакасияның УФАС-зынзар кірген хоптар ағаа пір дее хати теелбестер. Садығлар городха тоғыстар ӱчӱн хорадығларны 30%-ке хызырып аларға полысханнар. Ол ахчаа город устағ-пастаа хоза пестер, алып, турғызарға пӧгінче. Азынада сананыстарҷа, кӧрілген пес санына хоза 100-че пес турғыс саларға чарир. Тиксі Ағбанда наа пес турғызып аларға 856 тура ээзі айланған, оларның 10 %-інде песке килістіре пӧлік чоғыл. Андағ даа полза, пу чылға айланыстар чидер тіпче Алексей Викторович.
Харатас город пазы Елена Гопинаның искіриинең, устағ-пастағ тоғынҷылары прай айланыстарҷа сыныхтағ иртірчелер. Тураларҷа чӧріп, пічіктерні паза пес турғызар оңдайларны сыныхтапчалар. 1 сілкерге пис пес турғызылған, олар пуох айда тузаланысха кирілерлер. Ӱртӱн айына теере прай пестерні турғыс салары кӧрілче.
Чоохтирға кирек, пу кӧстеге федеральнай бюджеттең субсидия пір ле хати позыдылбас. Тиксі 2026 чылда Ағбанда паза Харатаста 1400 азыра турада наа пес турғызылары паза киизер оолығ ниме-ноо сығарызы чылда 1250 тоннаа хызырылар тіп кӧрілче. «Арығ кии» федеральнай проекттің ӧӧн пӧгіні, тізең, 2036 чылға теере киизер оолығ ниме-ноо сығарызын ікі хати хызырары полча.
– Регионда арығ кии – ол пістің пірге пӧгінібіс, аны пӧгерінде регионның паза муниципалитеттернің не ӱлгӱлері араласпинчалар, че ідӧк предприятиелер, пірігістер паза олаңай чуртағҷылар. Чӧптіг паза тіспен тоғынзабыс, чахсы паза тӱзімніг салтарларға чидербіс, – таныхтаан республика пазы.
Россия синінде иртірілчеткен экология чӧрімiнің ӧӧн сағызы – киизер оолығ ниме-ноо сығарызын хызырары. Аның ӱчӱн автомобиль транспорты орнына экологияа ӱрег итпинчеткен транспортнаң тузаланары, велосипедтіг чӧрерінҷе чӧрімнер паза марығлар иртірері, ағастар одыртары паза пасха даа экология чӧрімнерін иртірері кӧрілче. Ағбан город пу чӧрімге ағас одыртарынҷа улуғ проекттерні чарадарға пӧгінче. Пу чағында Арбан микрорайондағы паркта ағастар одыртары кӧрілче, Тынағ паза культура паркында, садты нааҷылап, яблоко ағастары одыртылар.
Харатаста ідӧк иргі тиректерні узурары кӧрілче, оларның орнына тігеннер паза харағайлар одыртылар, прай 2000 хорбы тимнелче.
Хакасия пазы Валентин Коновалов пу чӧрімге пасха город-аймахтарны хозыларға хығырған, уламох Ағбан-Харатас агломерацияа кірчеткен аалларны.
Штаб чыылииның ӱзінҷі сурии – алынҷа тураларны чарытхы кӱзінең чылыдарына кирері. Владимир Лебедевтің искіриинең, проект Хакасияда 2022 чылдаң республиканың паза муниципалитеттернің ахчазына чуртасха кирілче. Пастағы чылларда проектте Ағбан паза Алтай аймаа араласханнар, 2024 чылда Харатас город хозылған, 2026 чылда – Ағбан пилтірі аймаа. Проект араласчыларына чарытхы ӱчӱн хорадығларның чардығы айландырылча: олаңай тарифче килоВатт/час ӱчӱн 1 салковай, ікі-ӱс тусха кӧрілген тарифче – 50 ахча. 2025 чыл тоозыларына пу проектте Ағбан городта 922 тура араласхан, Харатаста – 476, Алтай аймаанда – 1064. Проект сылтаанда киизер оолығ ниме-ноо сығарызы чылда 5,5 муң тоннаа хызырылған. Пу чылда хозылар тураларнаң хада ол кӧзідіг чылда 7,1 муң тоннаа читірілер.
Муниципальнай пӱдіcтер пу проектте хынып араласчалар. Аның салтарлары кӧріндіре, уламох Ағбан городта. Читпестер аразында чарытхы кӱзі чидіспинчеткені паза чарытхы паазы ӧсчеткен сылтаанда чуртағҷылар проектте аралазарға ынабинчатханы полча. Хакасия пазы Валентин Коновалов хайди даа энергетиктернең хада-пірге тоғынарға кирек теен, уламох Ағбан пилтірі аймаана, хайда пу сурығ иң не ағырсымнығ. Город-аймахтар пастары ідӧк республика пу проектті федеральнай программаа киріп аларына ізенчелер. Валентин Коновалов андағ пӧгін турча, сурығны пӧгерінҷе тоғысты правительство узарадар теен.
Тиксі алза, 2036 чылға читіре Хакасияда 22 муң азыра алынҷа турада кииге ӱрег ағылбинчатхан пестер турғызары, чарытхы кӱзінең чылыдарын кирері паза ӧӧн чылығ пирҷең сетьтерге хозары кӧрілче.
Сом Илона Каковани
Автор :
Наталья Сюптерекова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
