Чиңіс кӱніне тимненіс, чурт пӱдірии, суғлар паза ӧрттер
29.04.2026
Хабарлар
Ӱлгӱ. Киҷее Хакасия пазы Валентин Коновалов республика правительствозының чыылиин иртірген
Чыылығның пастағы сурии Хакасияда чурт пӱдіриинің салтарларынаңар полған.
– Хакасия чурт пӱдірии сферазында ізестіг ӧзісті хайраллапча, – искірген Валентин Коновалов. – 2025 чылның салтарларынҷа, пістің республикада 516 муңа чағын квадраттығ метр чурт тузаланысха кирілген. Ол, 2024 чылнаң тиңнестірзе, 41 процентке артиинаң кӧп.
Тоғыстың салтарларынаңар Хакасияның пӱдіріг министрі Виталий Пестриков чарыда чоох тутхан. Аның искіриинең, ирткен чылда республикада тиксі синінҷе 515,6 муң квадраттығ метр чурт пӱдірілген. Ол чурттың 302,9 муң квадраттығ метрi пос тураларына килісче, 212 муң квадраттығ метр – кӧп квартиралығ тураларға. Кӧп квартиралығ тураларны пӱдірерінҷе иң алнында Ағбан город парча.
– Іди 2025 чылда пӱдірілчеткен кӧп квартиралығ 52 тураның 39-ы Ағбанда пӱдірілген, – чоохтаан министр. – Пӱӱнгі кӱнде кӧп квартиралығ 48 тура пӱдірілче, оларның 35-і – Ағбанда.
Че 2026 чылда чурт пӱдірии сала хызырылчаттыр, Росстаттың искіриинең, андағ ниме тиксі Россияда таныхталча. Ортымахти 30 процентке хызырылча осхас, кӧп квартиралығ тураларҷа даа, пос тураларынҷа даа.
– Ӧӧн сылтағ ипотеканың проценттіг ставказы пӧзік пол парғаны, – таныхтаан Виталий Пестриков. – Паза ипотекаҷа пастағы кирҷең ахча пӧзік.
Че, іди дее полза, Хакасия чурт пӱдірии хаалағларын ам даа пӧзік синде тутча. 2026 чылда республика 325 муң квадраттығ метрдең ас нимес чуртты тузаланысха кирерге пӧгінче.
Хакасия ідӧк «Чирлернің тиксі тилізі» федеральнай программада ӧткін араласча, аның полызиинаң чуртағҷылар иргі туралардаң нааларзар кӧзірілче. Паза наа чирлер тузаланысха кирілче, оларда кирек инфраструктура пӱдірілче тіп таныхтаан Виталий Пестриков.
Хакасия пазы Валентин Коновалов пӱдіріг хаалағларын тут халарға кӧстег турғысхан.
– Иң асхынах – турғызылған пӧгіннерге чидері, – таныхтаан ол. – Че улам чахсы полар, пӱдірілген чурт сині ирткен чылдағызынинаң тӧбін полбаза.
Пазағы сурығ – республикада «Коммунальнай инфраструктураны чахсыландырары» федеральнай проект хайди чуртасха кирілчеткені.
2025 чылда пу проектче 23 коммунальнай объект тыхталған, – искірген Валентин Коновалов. – Пӱӱл республикаа ол пӧгіннерге федеральнай бюджеттең 170 миллион салковай позыдылар.
Хакасияның ЖКХ паза энергетика министрінің пастағы орынҷызы Анатолий Безлепкиннің искіриинең, 2025 чылда пу проектче тоғыстарны толдырарына 160,7 миллион салковай позыдылған, ол санда 157,5 миллион салковай – федеральнай бюджеттең. Ахча 100 процентке тузаланылтыр. Тыхталған объекттернің аразында Сорығ городтағы котельнай, город-аймахтардағы чылығ пирҷең читi объект паза суғ пирҷең 15 объект.
– 2026 чылға 182,3 миллион салковай кӧріл парған, ол санда – 178,6 миллион салковай федеральнай ахча, – чарытхан ол. – Ол ахчаа хайдағ объекттерні тыхтиры кӧріл парған.
Оларның санында чылығ пирҷең iкi сеть, суғ пирҷең пис объект паза аал-городта суғ ағыстырҷаң алты объект. Амғы тусха контракттар иткені 62,5 процент полча.
2027 чылға коммунальнай инфраструктураны чахсыландырарына федеральнай бюджеттең 254 миллион салковай позыдылар тіп сахталча. Республика 1 отха теере айланыстығ пічiктi, тимнеп, ызыбызарға кирек.
Валентин Коновалов чылығ пирҷең объекттерҷе тоғыстарны тоос саларға киректелчеткеніне хайығ айландырған. Иң улуғ сидіксіністіглернің пірсі Сорығ город полча.
– Город ӱлгӱлерінең пірге тоғынып, ол сурығны пӧгібізерге кирек, – теен Хакасия пазы.
Чылығ паза суғ пирҷең сетьтерні алза, Валентин Коновалов чылда оларның 5 процентін нааҷылап турарға пӧгін турғысхан.
Теестегі сурығ – суғлар тазарынаң паза ӧрттер сығызарынаң хорғыстығ тус хайди иртчеткені.
– Саайлар пар полған, – таныхтаан Валентин Коновалов. – 11 хосхарда Ағбан суғда пус тығылыс парған сылтаанда Абаза городтың устағ-пастаа сағыбаан саай режимін кирген. Ікі дача пірігізінің участоктары суға кір парғаннар. Пӱӱнгі кӱнге кирек оңдайлан парған, суғ дачаларда чоғыл. Ӧрттерні алза, олар кӱннiң сай сығысчалар. Мин хати искірерге сағынчам, пістің республикада ӧрттең тоғыр режим тоғынча. Азых отнаң тузаланарға чарабас, сайбағ ӱчӱн административнай паза уголовнай нандырығ тудары кӧріл парған.
Гражданскай арачыланысча, сағыбаан саайларҷа паза ӧрттер полдыртпазынҷа хазна комитедінің кнезі Владимир Карамашевтің искіриинең, республикада суғлар тазарынаң паза ӧрттер сығызарынаң хорғыстығ тусха тимненерінҷе тоғыс иртірілген. Ӧӧн пӧгіннер турғызылған, прай кирек тоғыстар толдырылған.
– Пус тығылызын синдірер ӱчӱн, 26 кӧрікте Хубачар хыринда чара чачырастар иділген, – чоохтаан ол. – 27 кӧрікте – Абаза хыринда.
Республиканың резерв чыындызынаң ол кӧстеглерге 12 миллион 577 муң салковай позыдылтыр: Абазаға, Алтай паза Таштып аймахтарына.
Ӧрттер сығызарынаң хорғыстығ тусха тимненіс хоостыра орындағы пос устаныс органнары кӱскӱдӧк прай аал-городтарда минераллығ полосаларны тартханнар паза иргілерні нааҷылааннар, хости чирлерні арығлааннар. Часхыда ол тоғыс узарадылған.
Муниципалитеттерге аал-городтарда ӧрттең арачыланыс оңдайларын тӧстиріне республика бюджедінең субсидия позыдылған – тиксі 10 миллион 100 муң салковай. Ідӧк пос кӧңнінең тоғынчатхан ӧрт ӱзірҷеңнерге хабазарына 15 миллион салковай.
11 хосхарда Абаза хыринда пус читi километр тығылыс парған, аның сылтаанда «Лесник» паза «Черемушки» СНТ-ларзар суғ кір парған, тиксі 241 участоксар. Абаза город суға кірбеен. Пус тығылызы позы изел парғанда, дача участоктарынаң суғ парыбысхан.
Владимир Карамашевтің искіриинең, сілкер айының ортызынаң от айының пастағы декадазы тоозыларына теере суғ кӧдірілерінің ӱзінҷі чардығы сахталча. Ол туста тағлардағы паза тайғалардағы хар хайыл сығар.
– Тиксі суғлар тазарынаң паза ӧрттер сығызарынаң хорғыстығ тусты алза, ол амыр иртче, – салтарлар иткен Владимир Карамашев. – Киректі тӧреміл сыныхтағда тутчабыс, прай кӱcтер тимде.
Чыылығның халғанҷы сурии – Илбек Чиңістің 81 чылына чарыдылған мероприятиелерні иртіреріне тимненіс. Хакасия Чиңіс кӱніне хайди тимненчеткенінеңер республиканың чииттер политиказы паза халыхтар тилізі министрінің тоғызын толдырчатхан Лилия Боргоякова искірген.
– 2026 чыл пасталғаннаң Хакасияда чааҷы-патриот кӧстегліг 150 мероприятие ирткен, – таныхтаан ол. – Оларда 14 – 35 частығ 650 кізі араласхан.
23 азығдаң сығара «Зарница 2.0» тиксі Россиядағы чааҷы-патриот ойыны иртче, чииттер ол ойында хынып араласчалар. Ідӧк «Чиңіс волонтёрлары» тиксі Россиядағы халых чӧрімінің региондағы пӧлии паза «Юнармия» араласханынаң кибірліг мероприятиелер иртчелер. Оларның аразында аймах-пасха квесттер паза «Хызыл гвоздика», «Хумартхылас свечізі», «Георгиевскай лента» осхас чӧрiмнер.
«Хайраллалған хумартхылас» патриотизм проектін чуртасха кирері хоостыра волонтёрлар кӱзінең хумартхы орыннар паза чааҷыларның сыыраттары иптелче, ветераннарға адрестіг алғыстастар тимнелче. Алынҷа хайығ ветераннар паза СВО чааҷылары араласчатхан мероприятиелерге салылча.
Чиңіс кӱні алнында ол пайрамға чарыдылған мероприятиелер иртерлер. 6 сілкерде Чиңіс паркында «Пабаларның махачылары – оолларының ханаттары» региондағы чӧрiм хоостыра Хумартхылас стенезі пайрамни азылар.
9 сілкерде Чиңіс паркында 1941 – 1945 чылларда Илбек Ада чаадағы чаалазығларда чат халған чааҷыларға хумартхы тас хыринзар веноктар паза чахайахтар кибірли салылар. Пастағы Май ачығында Илбек Ада чаадағы Чиңістің 81 чылына чарыдылған пайрамнығ марш иртер. Андох Москвадағы Хызыл площадьта иртчеткен Чиңіс парады кӧні трансляциянаң кӧзіділер. Iдӧк чуртағҷыларны паза аалҷыларны артисттер улуғ концерт программазынаң ӧріндірерлер.
– «Ӧлімi чох полк» пӱӱл онлайн иртірілер, – хосхан Хакасияның культура министрі Светлана Окольникова, – чуртағҷыларға хорғыс полбас ӱчӱн.
Республиканың право хайраллаҷаң органнары ӱлӱкӱннерде тоғыстарын тыыдыбызарлар, кізілерні мероприятиелер иртчеткен орыннарзар сыныхтағ-иртчең пункттар пастыра ла иртір турарлар.
Сом r-19.ru сайттаң
Автор :
Альберт Толмашов
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
