Оларның тоғызының ӧӧнi – кiзi чуртазын ал халары
24.04.2026
Хабарлар
Фельдшер Валентина Карамашева
28 хосхарда – Табырах имнег полызии тоғынҷызы кӱнi. Чыл сай хосхар айында пу ӱлӱкӱн тиксi Россияда таныхталча. Табырах имнег полызиин пирҷең пастағы станциялар 1898 чылдох тӧстелгеннер, че ол кӱн 2020 чылда ла ӱлӱкӱннер санына кирiлген
Пӱӱнгi сығарыста Асхыстағы табырах имнег полызии пӧлиинде илееде чыллар iстен салған паза тоғызын тӱзiмнiг толдырчатхан ӧӧн фельдшер Валентина Карамашеванаң таныстырчабыс.
Асхыс аймаанда табырах имнег полызиин пирҷең тӧрт пӧлiк тоғынча, полғанының на позының тоғынҷаң участогы кӧрiл парған. Асхыстағы пӧлiкте прай 30 тоғынҷы iстенче, ол санда 16 фельдшер, пис диспетчер паза тоғыс водитель. Табырах имнег полызиин пирҷең ӧмедегi полған на кiзiнiң позының нандырығлығ тоғызы. Диспетчер искiрiгнi орта паза пiлдiстiг искiр пирерге, водитель, адрестi орта таап, имҷiлернi пациентсер табырах читiрерге кирек.
Имҷiлернiң тоғызында ӧӧнi – полған на кiзiнiң чуртазын ал халары. Че прай имнег специальностьтары аразында табырах имнег полызиин пирчеткен службаның тоғызын иң не сидiкке санирға чарир. Оларға кiзее полызығ пирерге хаҷан даа тимде поларға кирек. Хығыртығ идiлген чирзер читсе, чiдiрiнмин, орта сағынып, чiтiг тудынып, кiзее полызығ пирерге киректелче. Хысхаҷах тус аразына, пiр дее анализтер чох диагноз турғызып, кiзi чуртазын хайраллап халарына прай кӱстерiн саларға килiсче.
Кӧп чыл табырах имнег полызии пӧлиинде фельдшер тоғызын толдырчатхан Валентина Карамашеванаң позынаңар паза тоғызынаңар чоохтасхабыс.
– Валентина Юрьевна, пастап постарыңнаңар чоохтап пирiңер.
– Мин Таштып аймаандағы Таштып аалда тӧреем. Ӧскем Харой аалда, пасталығ класстарны анда тоосхам. Анаң Катановтың адынаң национальнай гимназиязар ӱгренерге кiргем, че ол чылларда аны национальнай школа адаҷаң полғаннар. Школаны тоозыбызып, Ағбандағы имнег колледжiнзер фельдшерге кiргем. Ӱс чыл ӱгренiбiзiп, пiр чыл Таштып аймаандағы Харой аалдағы ФАП-та iстенгем, анаң Асхыссар кӧзiбiскем. Асхыстағы табырах имнег полызии пӧлиинде 1993 чылдаң сығара тоғын парирбын, пӱӱл 33-ҷi чылы пол парча.
– Ноғадаңар имнег специальнозын таллап алғазар?
– Мин имнег киреене олған тустаң сығара тартылҷаңмын. Кiзiлернi имнирiм килҷең, оларға полызарға сағынҷаң полғам. Имҷiлернiң профессиязы иң тузалығ тiп пiлдiрҷең. Сала ӧзiбiскенде, чағын туғаным Галина Майнагашева мағаа турыстығ кӧзiдiм полған. Ол Асхыстағы аймахтар аразындағы имнег туразында терапевт полған, ағаа морсынҷаң полғам, аннаңар даа имнег киреен таллап алған поларбын тiп сағынчам.
– Имҷi специальнозына алай пiр кӧстеглiг специалистке ӱгренерге сағыс полған ма?
– Кӧңнiм полғанох, че 90 чылларда пiстiң хазнада уғаа сидiк тус полған. Тiс имҷiзi специальнозы кӧңнiме кiрҷең, аннаңар школа соонаң Иркутсктағы институттың стоматология пӧлиинзер кiргем. Мының алнында сыныхтағлар тударға киректелҷең, амғы чiли ЕГЭ балларынаң кiрҷең оңдай чох полған. Иркутсксар парып, ӱс предметче сыныхтағлар тудыбысхам, минi алып алғаннар, че ӱгренерге анда килiспеен. Аннаңар Ағбандағы имнег колледжiнде ӱгренгем. Аны тоозыбызып, ӱгредиим узарадарға итсе, пасха городсар парарға килiзерҷiк, анзына ахча кирек. Аалдағылар совхозта тоғынҷаңнар нооза, чал ахчазын чылларнаң кӧрбин турғаннар, аннаңар пiр дее чирзер кiрбинiбiскем. Ағаа хоза, ӱгредиим пар полған, тоғысха кiрiп алғам.
– Студент чылларын сағысха кирiп, хайди ӱгренгенiн чоохтап пирiңер. Арса, моргта пастағы практика ирткенiн сағысха кирерзер?
– Моргта пастағы практика ӱзiнҷi курста полған. Пiс аны Ағбан городтағы имнег туразының моргында ирткебiс. Ағаа хоза, пiстiң куратор патологоанатом полған, аннаңар моргсар удаа чӧрҷеңмiс. Пастағызын парчатханда, хорғыстығ паза изi чох полған. Моргсар кiргенде, столларда ӧлiг кiзiлер чатчатханнар, андағы тоғынҷылар, тiзең, олох кабинетте одырып азыранчатханнар. Оларны кӧрiп, изi чохтаныбысхам паза чиркестiг полған. Анаң, кiзi ӱреп парза, аны ӱдезерге парчазың, анда стол кистiне одырчазыңох нооза тiп сағыс кiрген.
Хада ӱгренген хыс, пiр дее туртухпин паза хорыхпин, столзар пастырып, ӱреен кiзiнiң iстiндегi органнарында хасхланып пастаан. Ол icтiндегi органнарны паза ниме чеенiн кӧрген.(Кӱлiмзiрепче. – Авт.) Мин хорыххам, итсе, ам даа чӱректе хайдағ-да хорғыс пар паза изi чох пiлдiрче.
Пiстiң группа табырах имнег полызиин пирҷең фельдшер специальнозын ӧнетiн алған, пасха группалар ФАП-тарда тоғынҷаң фельдшерлерге ӱгренгеннер. Студент чылларында тӧртер ай табырах имнег полызиин пирҷең станцияда практика иртчең полғабыс. Андағ практикалар улуғ туза ағылчалар, анда чахсы опыт алынчазың.
– Тоғыста пастағы кӱн хайди ирткен, чочыныстығ пiлдiрген ме?
– Мин «скорайда» пастағы кӱн тоғынғанымда, ФАП-та фельдшер полып тоғынған опыдым пар полған. Арса, аннаңар тоғысха килгенiмде, пiр дее туртухпаам, чочынмаам. Минiң чахсы пiлiстер полғаннар паза позыма iзенгем, аннаңар киртiстiг тудынғам.
Пастағы хығыртығ Горькийнiң орамазынзар полған, ипчiнiң идi iзии най пӧзiк кӧдiрiлген, ол аны тӱзiр полбинчатхан. Пастағы тоғынған кӱн амыр ирткен, пiр дее хорғыстығ киректер полбаан.
– Хайдағ-да хығыртыға парар кӧңнiңер чох полча ба?
– Мағаа иң хорғыстығ полча, чол саайларына хығыртығ полза. Андағ хығыртығларда ниме поларын азынада чоохтап полбас, аннаңар ниме пiстi сағыпчатханы пiлдiзi чоғыл. Саайланғаннарның хайди пиртiнгенi, нинҷе кiзi имнег полызиин кирексiпче. Хығыртығ итчеткеннер нинҷе кiзее полызығ киректелчеткенiн паза хайди пиртiнгеннерiн чоохтазалар даа, килзең – саңай пасха пол парча. Удаа саай соонаң прай орта паза чахсы чоохтап пирерге сидiк полча, кiзi табырах полызығ хығыртарға маңзырапча, ӱрӱккенiне пiрее ниме сизiнмин халча.
– Хайдағ хығыртығ Ciрернiң сағызыңарда хаҷанға даа хал парған?
– Чолдағы саайлар кiзi сағызында паза чӱреенде iс артысчалар. Хаҷан cаайға кiрген автомобиль iстiнең пиртiнген кiзiнi сығар полбинчазың, ағаа имнег полызиин пир полбинчазың. Аннаң кiзiнi сығарып алар ӱчӱн, автомобиль iзiктерiн кизерге килiсче. Iдӧк криминальнай хығыртығларға чӧрерге килiсче, анда аар палығлатханнар полча.
Пiрсiнде оразар тӱс парған ууҷазар хығыртыға чӧргебiс. Ӱртӱн айы полған, ууҷа, имнег туразынзар пар килiп, туразар кiрген. Сӧбiредегiлер, яблах хазып, аны кирчеткеннер, аннаңар ора азых турған. Ууҷа, сизiнмин, андар тӱс парған. Ора пiрее ӱс метр тирең полған, улуғ частығ кiзiнiң «компрессионный перелом позвоночника» полған. Килгенде, ағырбас ӱчӱн укол турғызыбысхабыс, аны орадаң сығар полбин ирееленгебiс. Ууҷа пiр чӱс азыра килограмм кӧдiрiмнiг полған, аны олаңай ла сығар полбассың. Ораны улуғ иде кизерге килiскен, анаң аал чӧбiнең кiзiлер паза хонҷыхтар килiп, сығарарға полыс пиргеннер. Ууҷа хирургияда чатхан, ӧрiнiске, азахха турып алған. Пу хығыртығ минiң сағызымда халған.
– Дежурство тузында ортымахти нинҷе хығыртығ полча?
– Хығыртығларның санын ортымахти чоохтап полбас, полған на сменада пасха-пасха полча. Анзы iдӧк чыл тузынаң палғалыстығ, соохтар пасталыбысса, кискек алай чуғынҷах ағырығлар тың тарапчатса, кӧп хығыртығ полча. Тымо ағырығлары син чӧрiбiссе, амыр пол парча. Асхыста ортымахти 17 – 20 хығыртығ полча полар, тиксi аймахтағызын алза – 40-ча алай аннаң даа кӧп хығыртығ.
– Табырах имнег полызиин пирҷең тоғынҷы хайдағ тоғыс толдырча?
– Табырах полызығ пирҷең служба хараа-кӱнӧрте тоғынча. Кiзее кинетiн хомай полыбысса, имнег полызиин пирерi кӧрiлче алай чолда хомай полыбысса, хығыртығ идiлче. Таныхтирға кирек, имнег полызии кинетiн киректелчетсе, аны табырах имнег полызии тоғынҷылары пирчелер, iдӧк кӱнӧрте соона салдырбас служба, хығыртығларға чӧрiп, пациенттернi имнепче. Пiстiң ӧӧн тоғызыбыс ол табырах имнег полызиин пирерi полча, че соона салдырбас полызығ пирчебiзӧк.
– Сiрерге соона салдырбас полызығ киректелчеткен хығыртыға парбасха чарир ба?
– Чох, полған на хығыртыға парарға киректелче. Че, кӧзiдiмге, чолда саай пол парған орынзар паза ит iзии пӧзiк кӧдiрiлген кiзiзер хығыртығ полза, пiс иң пастағызын саайға кiр парғаннарға полызығ пирерге парарбыс. Хығыртығ иткен кiзее диспетчер чарытча, пациентке сахтап аларға килiзер тiп.
– Хығыртығ хоостыра килзеңер, кiзiнiң инсульт пасталчатханын сизiнчезер, че ол имнег туразынзар парарға ынабинча. Сiрер аны кӱснең апарчазар ба?
– Пiстiң пациенттернi ибдең кӱснең апарар правобыс чоғыл. Олар имнег туразынзар парарға ынабинчатсалар, пiчiкте аннаңар пасчалар, ол пiчiк пiсте полча. Кӧзiдiмге, улуғ частығ кiзi чалғызан чуртапча, аның инсульт пол парған. Хонҷығы пiстi хығыртыбысхан, пic аның туғаннарынаң палғалызарға кӱстенчебiс. Инсульттығ пациенттернi пiс регионның чӱрек-тамырлар кiнiнзер апарчабыс. Пастағызын кiнзер сығдыратчабыс, ағырии хоостыра чӧптесчебiс, киректелзе, апарчабыс. Че пациенттiң ағырии улғаат парған полза, аны «скорайнаң» апарарға чарадылбинчатса, андада санавиация хығыртчабыс. Олар экстреннай пациенттернi регионның чӱрек-тамырлар кiнiнзер читiрчелер.
– Сiрернiң профессияда ниме иң сидiк пiлдiрче?
– Табырах имнег полызии тоғынҷыларының дежурстволарында, изiрiк кiзiлернең тоғынарға килiсчетсе, сидiксiнiстер полыбысча. Олар ай-пораан тудынчалар, тартысчалар, сайланчалар, имҷiлерге тудысха сегiрчелер. Пiрееде хығыртыға килзең, ағырчатхан кiзее имнег полызиин пирчетсең, амзалых туғаннары харығ полчалар. Олар имҷiнi орта имнирге ӱгрет сыхчалар алай сығара сӱр сыхчалар. Пiстiң ӧмеде иреннер илееде тоғынчатханы ӧрiндiрче, аннаңар дежурстволарға ипчiлернең хада иреннернi турғызарға кӱстенчебiс. (Кӱлiмзiрепче. – Авт.).
– Чиит специалисттерге, фельдшер специальнозын таллап алғаннарға хайдағ чӧптер пирерҷiкcер?
– Табырах имнег полызиинда уғаа нандырығлығ тоғынарға киректелче. Полған на пациентке чахсы хайығ саларға кирек, сыдамах хылыхтығ поларға. Кiзi, ағырчатса, ыдырым даа, хылыхтығ даа полча, аннаңар имҷее хаҷан даа профессионал чiли тудынарға кӱстенерге кирек. Пiстiң тоғыста ӱр сағынарға тус чоғыл, табырах сағынып, орта имнег полызиин пирерге киректелче. Аннаңар пiске пiр хаалаға алнынзар кӧрерге, сизiнерге килiсче. Хығыртыға парчатса, посха киртiнерге паза посты iзестiг тудынарға кирек. Ағаа хоза, сағыста хаҷан даа пiлiнiңер: турғызылған пӧгiннi сiрер толдыр поларзар.
Амғы туста тиксi хазнада имҷiлер чидiспинче, аннаңар специалистке улуғ аар чӱк артылча. Ол майыхча, тоғыс таа кӧңнiне кiрбинiбiсче, саназыбызарға даа айабас. Чииттернi, имнег специальностьтарын алып, чир-суубыста iстенерге хығырчам. Пiстiң тоғызыбыс чахсы, кiзiнiң чуртазын ал халза, чӱрекке истiг полча, сизiнчезiң ибiркiлерге улуғ туза ағылчатханыңны. Ағырчатхан кiзее кӧрiндiре чахсы полыбысса, олар алғыстарын читiрчелер. Андада орта профессия алып алғанын сизiнчезiң.
– Валентина Юрьевна, чағдапчатхан профессия ӱлӱкӱнiнең хада тоғынчатханнарны алғыстап, хайдағ сӧстер читiр пирерҷiксер?
– Аарлығ хада тоғынчатханнар паза пасха даа табырах имнег полызииның имҷiлерi паза фельдшерлерi, прайзыңарны чағдапчатхан профессия ӱлӱкӱнiнең алғыстапчам! Пiстiң тоғызыбыс ол хазых хайраллир сферадағы сидiк тоғыстарның пiрсi полча. Аннаңар прайзына пик хазых, часкалығ чуртас, наа паза пӧзiк чидiглер алғапчам. Хығыртығлар хаҷан даа амыр паза саайлар чох иртсiн. Ӧӧнi – сiрернiң хаҷан даа амыр паза алғыстарын читiрчеткен пациенттер ползын.
Сом Илона Каковани
Автор :
Чоохтасхан Наталья Тюкпеева
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
