Тыс пілбес ӱгретчі, хынған тоғыста iстенiп, олғаннарға тирең пiлiстер пирче
08.04.2026
Хабарлар
Элеонора Тюмерекова
Ӱгредіг. Элеонора Эдуардовна Тюмерекова 10 чыл азыра Апчанай аалдағы школада тоғын парир. Аның холында пасталығ класстарның ӱгренҷілері хығырарға, санирға, ынағлазарға ӱгренчелер
Элеонора Тюмерекованың (хыс фамилиязы Боргоякова) прай олған тузы Асхыс аймаандағы Индіркі Тӧӧ аалда ирткен. Анда ол пастағы классха парған. Тӧреен аалындағы школаны тоозып, соонаң ХГУ-ның Сойан-Алтай тюркология паза iскеркi тiллер институдынзар ӱгренерге кірібіскен.
Студент тузында Элеонора ӱгреніске прай кӱзін салған. Ӧткін хыс институттың халых чуртазында сыбыра араласхан. Іди ол ӱгретчілерінең хада Тағлығ Алтайда иртiрілген наука-практикалығ конференцияа чӧр килген.
– Мин Тағлығ Алтайдағы конференцияда, пасха чоннарнаң танызып, пос тілін пілерге кирек полчатханын чахсы сизінгем. Піс, тӱрк чоннарының палалары, анда удур-тӧдір пос тілінең чоохтазып, танысхлаабыс. Прайзы пос тілінең чоохтасхан даа полза, кем нимедеңер чоох апарчатханын чахсы оңарып ал турғабыс, – студент тузын сағысха кирген Элеонора.
Ӱгредігдең пос туста студент, іҷе-пабазына полызарға кӱстеніп, аймах тоғыстарға хабынҷаң.
– Студент тузында мин пол чууп турғам, официант тоғызын толдырғам. Хайдағ тоғыс мағаа пирерлер, ағаа хабын турғам. Аннаң мин пір дее уйатпинчам. Ол мағаа чуртаста улуғ опыт пирген. Паза полған на профессияны аарлирға ӱгреткен, – чоохтаан Элеонора Эдуардовна.
Институтты маңнаныстығ тоозыбызып, Элеонора ирге парыбысхан. Олох туста істеніс чолын пастаан.
– Ӱгретчі чолын Тӧрт тас аалда пастаам. Мин анда ӱс чыл істенгем. Хада хонғаным, тізең, ол туста Ағбанда тоғынған. Іди, наа ла хон салып, піс пір чыл алынҷа чуртаабыс. Анаң чуртас іди киліс парған, мин ирімнең хада Апчанайзар чуртирға кӧскем, – ирткен чылларны сағысха киріп, чоохтаан Элеонора.
Чоохтирға кирек, наа ла хон салған ирепчi тиктең нимес Апчанайзар кӧзерге чаратхан. Матырыбыстың хада хонғанының улуғ пиҷезі ол туста ах чарыхтаң парыбысхан. Аның ӱс палазы ӧкіс халтыр. Палаларны азахха кӧдіріп алар ӱчӱн, чиит сӧбiрее чуртастарын алыстырарға килiскен. Чиит ипчі андағ алызығлардаң хорыхпаан. Ол позы кӧп палалығ сӧбіреде ӧскен, аннаңар чахсы пілген – іҷезі чох халған палаларға хайди даа полызарға кирек.
Ирінің тӧреен чирінзер кӧзіп, Элеонора Эдуардовна ікі чыл, кӱннің сай, Тӧрт тассар олғаннарны ӱгредерге чӧр турған. Опекаа алып алған палалар, тізең, Апчанайда орныхчатхан школада ӱгренгеннер.
– Ол туста иң улуғ палабысха сигіс час полған, ікінҷізіне – алты час, иң кічиине – тӧрт час. Оларны кӧрерге, ӧскірерге хазинем чахсы хабасхан, – теен ӱгретчі.
2014 чылда чиит ӱгретчіні Пилтірдегі школазар тоғынарға хығырғаннар. Элеонора, ӱр дее сағынмин, тоғыс орнын алыстырыбысхан. Чуртапчатхан аалда тоғынарға пастаанда, тыс пілбес ӱгретчінiң пос тус таа кӧп арах пол парған. Олох арада Элеонора пастағы палазынаң декретке парыбысхан. Че тыс пілбес ӱгретчі, декретте ӱр одырбин, тоғысха сығыбысхан.
Чиит ӱгретчі таллап алған профессиязына хаҷан даа аарласнаң хайған. Аннаңар тоғызы ағаа хаҷан даа ӧрініс ағылча. Чонда тиктең нимес кізі хайдағ тоғысха чайалғаны кічігдӧк кӧрінче тіп чоохтапчалар. Элеонора ӱгретчі профессиязын кічігдӧк таллап алған тирге чарир. Ол іҷе-пабазының иң улуғ палазы полча. Аннаңар ағаа туңмаҷахтарын кӧрерге килiсчең. Хызыҷах ойын тузында туңмаларын, ипти одыртып алып, пазарға, хығырарға ӱгретчең. Ол, ӱгретчі полып, кічіглерін пірее наа нимее ӱгредерге хынҷаң. Элеонора, ол тусты сағысха киріп, андадох профессиямны таллап алтырбын тіп кӱлінче.
Чиит ӱгретчі іҷе-пабазы пӧзік ӱгредіг албаан тіп таныхтапча. Аннаңар іҷезі палаларына пӧзік ӱгредіг пирерге матап кӱстентір. Амды пизӧлең прайзы чуртаста пос орнын таап алғабыс тіп таныхтапча.
– Мин ӱгретчі полчам. Алтындағы оол туңмам, ХТИ-ны тоозып, Асхыстағы военкоматта істенче. Аның алтындағы хыс туңмам имнег кирее кӧстегҷе пӧзік ӱгредіг алып алған. Ӱзінҷі туңмам, чааҷы поларға сағыныбызып, амды Омскта чаа киреенҷе профессия алча. Иң кічіг туңмаҷаам ХГУ-да пастағы курста ӱгренче. Прай чахсы полза, ол ӱгредиин ипти тоозар. Амды іҷем, иң улуғ сағызы толды тіп, пістің ӱчӱн ӧрінче, – туңмаларын ундутпин, таныхтаан ӱгретчі.
Элеонора Тюмерекова 14 чыл школада тоғын парир. Ол тус аразына тыс пілбес ӱгретчі ӱгредіг киреенде аймах чидіглерге читкен. Ол, Пилтiрдегi школазар наа ла тоғынарға киліп, сах андох «Хакас тілінің иң артых ӱгретчізі» аймах синіндегі марығда араласхан. Ӱр ниместе ле істеніс чолын пастаан ӱгретчі сыйыхтығ орынға сыххан. Че пастағы орынға ағаа сығарға оң полбаан. Элеонора Эдуардовна марығда араласхан опыт тоғызында тузалығ полған тіп таныхтапча. Пӱӱл ол хатабох марығда узын сынап кӧрерге чараттыр.
Мин тоғыс чорыхтарында Элеонора Эдуардовнаа удаа тоғас турҷаңмын. Че чоох алызарға оң полбин турған. Тыс пілбес ӱгретчі тӧрт хати «Этнова» чииттер форумында араласхан.
– Мин «Этнова» форумда аралазарға уғаа хынчам. «Ӱгретчі» площадкада аймах чирлердең килген ӱгретчілер постың опыдынаң ӱлесчелер, – кӱлініп ала, сағысха кирче ӱгретчі. – Ідӧк анда устарның хынығ кӧзідіглері иртірілчелер. Кураторлар тузалығ лекциялар хығырчалар. Пістің республиканың ӱгредіг министерствозының специалисттері дее форумның араласчыларына тузалығ чӧптер пирчелер. Анда, ибдең ырах парыбызып, ӱсче кӱн палаткада чуртап, кізі тынанып, кӱс алынып алча. Анзынаң форум уғаа тузалығ.
Пилтiрдегi школада асхынах олған ӱгренче. Аннаңар ол амды Калининдегі школаның пӧлии полча. Пір класста 3 – 8 пала ӱгренче. Аның сылтаанда ӱгретчі пір саңай ікі классха уроктар апарча. Андағ оңдайнаң олғаннарға тирең пілістер пирер ӱчӱн ӱгретчінің пілізі паза узы пӧзік синде поларға кирек. Элеонора Эдуардовна андағ оңдайнаң тоғынарға кӧнік парған нооза. Істеніс чолын наа ла пастаанда, ағаа ідӧк пір саңай ікі классха пілістер пирерге кирек полған нооза.
Іди тоғынып, пола-пола ӱгретчі хай пірее предметтерҷе пос методиказынаң тузаланып пастаан. Ол опыдынаң математика предмедінҷе пасталығ класстарның ӱгретчілеріне кӧрілген методика материалларында ӱлескен. Элеонора Эдуардовна ӱр ниместе чарыхха сыххан методика материалларының соавторы полыбысхан. Ідӧк ол пасталығ класстарның ӱгретчілеріне паза олған садтарының воспитательлеріне сығарылған чыындыда «Чилбіген» нымах-ойынның авторы полча.
Прайзы пілче, ӱгретчінің тоғызы школада ла тоозыл парбинча. Ӱгретчі ибде дее тоғызы хоостыра маң чохха тӱсче. Пістің матырыбысты даа тоғызы ибде позытпинча. Че тыс пілбес кізі, ӧӧн тоғызынаң пасха, ідӧк пос туста пасха тоғыстарға хабынча. Аның хонғаны Рустам Тюмереков, идiнҷек полып, Асхыста такси, садығ туразын паза пилорама тутча. Паза ӧткін сӧбіре аал хониинаң айғасча. Элеонора хада хонғанына полған на кӧстегде хабасча, прай пічіктерні апарча, киректер хайди парчатханын хайығда тутча. Пірееде хараазын даа ирепчінің хайзына-да тоғысха сығарға килiс парча. Че ӱгретчі андағ сидіксіністердең хорыхпинча. Ол чуртазының андағ ағынына кӧнік парған.
Ідӧк кӧп палалығ іҷе сӧбірезiнең хада тынанарға хынча. Ол Россияның чылығ чирлерінде сӧбірезінең пол пар килтір. Тағлығ Алтайның сіліг чир-чайаанын пос хараанаң кӧртір.
– Хырығ озаринзар пар килерге сағыс полғанох, че, наа ла загранпаспорт идіп алғанда, пандемия пасталыбысхан. Пӱӱнгi кӱнде тилекейде амыр нимес чуртас парча, аннаңар хонғаным сағам хырығ озаринзар тибірирге кирек чоғыл теен. Мин аның сағызынаң чарасчам.
Хонғаным мағаа чуртаста уғаа чахсы чӧлег полча. Ол хости полбаан полза, мин тоғыста даа паза пасха кӧстеглерде дее іди тӱзімніг, ӧткiн хайын полбасчыхпын. Ирткен чылда пістің школаның пайрамнығ 100 чылын таныхтаабыс. Хонғаным Рустам Алексеевич, аны чахсы иртiрібізер ӱчӱн, пістің ӧмее матап хабасхан, – таныхтаан Элеонора Тюмерекова.
Элеонора Эдуардовна ӱгренҷілерін дее, позының палаларын даа аймах марығларда аралазарға кӧӧктірче. Ол олғаннарнаң наа нименең айғазарға хынча. Ӱгренҷілерінің іҷе-пабалары даа ӱгретчiнiң ӧткiн хылиина кӧнік парғаннар. Аның олғаннары даа андағох чапчаң поларға кӱстенчелер.
– Мин пірее ниме сағынып аларға паза аймах марығларда аралазарға хынчам. Пу кӱннерде олғаннарым, хоостар чайап, «Россия чоннарының нымахтары» аймах мариинда ӱзінҷі орынға сыхханнар. Амды ол грамота соонҷа Асхыссар пар килерге кирек.
Мин декретте дее, пір дее ниме итпин, сым одыр полбаам. Минің кічіг палама пір час ла полғанда, аймах синінде «Тӧреен тіл – чонның худы» марығ ирткен. Анда сӧбіремнең аралазарға чаратхам. Че, анда аралазар ӱчӱн, сӧбіренең видео суур саларға кирек полған. Хонғаным, тізең, андағ нимелерге хынминчатхан кізі. Мин чон алнында сӧс тударға ӱгрен парғам. Ирімні анда аралазарға чадап ла чӧптеп алғам. Ол марығда пастағы орынға сыххабыс, – хатхырып ала, сағысха кирче наа танызым.
Таныхтирға кирек, «Тӧреен тіл – чонның худы» марығда Элеонора Тюмерекова сӧбірезінең хада ікі номинацияда сыйыхтығ орынға сыххан. Паза 2024 чылда аның сӧбірезі, чонның халых чуртазында ӧткін араласчатхан ӱчӱн, Асхыс аймаа пазының холынаң алғыстас пічиин алған.
Сынны чоохтаза, Элеонора Эдуардовнанаң танызып алып, аның ӧткін хылиина, чуртасха кӧрізіне хайхаам паза морсынғам. Хынған тоғыста істеніп, олғаннарға тирең пілістер пирерге кӱстенче. Ӱгретчі позының пастағларынаң олғаннарны даа ӧткін поларға кӧӧктірче нооза. Сағынчам, андағ ӱгретчіні ӱгренҷілері соонаң чылығ сӧстернең удаа сағысха кир турарлар паза, чыллар ирт парза, чахсы кӧзідім полған ӱчӱн алғызын читірерлер.
Сом Илона Каковани
Автор :
Ольга Томочакова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 30 | 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
