Тӧреен тiл улуғ сӧбiрелерде хайраллалча
03.04.2026
Хабарлар
Марығ араласчылары диктант пасчалар
Тiл марии. Хакасияның национальнай паза территориальнай политика министерствозы устаанынаң республикада 5-ҷi класстағы ӱгренҷiлер аразында хакас тiлi марии ирт парған
Тӧреен тiлнең чахсы чоохтас полчатханын паза алҷаас чох пас полчатханын прай 100-ке чағын олған кӧзiткен. Марығның пастағы чардығы Асхыста ирткен. Асхыстағы М.И.Чебодаевтің адынаң лицей-интернатсар Асхыс, Таштып паза Пии аймахтарының ӱгренҷiлерi чыылысханнар, iкiнҷi чардығы, тiзең, Хакас национальнай гимназияда ирткен. Андар Ағбандағы школаларның ӱгренҷiлерi килгеннер.
Хайди таныхтапчалар эксперт комиссиязының араласчылары, олғаннарның хакас тiлiнең чоохтасчатхан синнерi тӧӧй полбинча. Пiрее туста марыға пос тiлiнең уйан чоохтасчатхан олғаннар килчелер, пiрее чылда, тiзең, маңат.
Пӱӱл Пии аймаандағы Улуғ Нонып аалдаң килген палалар пос тiлiнең чахсы чоохтасханнар. Андартын пiр оолах паза пiр хызыҷах килген. Сизiнгенде, оолах пос тiлiн маңат пiлче. Ол улуғ сӧбiредең.
– Оолах, пастағы класста ӱгренчеткенде, Пии аймаа iстiнде ирткен тiл мариинда чиңiс тутхан, соонаң республика синiндегi марығда араласхан, анда даа артыхтарның санында полыбысхан. Амды, пизiнҷi класста ӱгренчеткенде, пазох марығда араласты. Ам даа позын чахсы кӧзiт пиргенiне iзенчем. Марыға азынада тимненерге кӱстенгебiс, школада пос тiлiнең кӧп чоохтас турғабыс, iҷелер, тiзең, палаларнаң ибде хоза диктант пас турғаннар, – чоохтап пирген хакас тiлi ӱгретчiзi Эльза Чебодаева.
Iдӧк Асхыс аймаандағы Ӱc чул аалдаң килгеннернi таныхтирға кирек. Пастағызын, пу аалдағы олғаннар тiл мариинда чыл сай араласчалар. Iкiнҷiзiн, оолах-хызыҷахтар хаҷан даа хакас кип-азаана чазанып килчелер паза, халғанҷызын, олар пос тiлiнең чоохтас полчатханын сыбыра киречiлеп пирчелер.
Пӱӱл пу школада пизiнҷi класста 20 пала ӱгренче, оларның 12-зi марыға килген. Кӧбiзi оолахтар. Палаларны класс устағҷызы Альбина Туниекова ағылған.
– Школада хакас тiлiне улуғ хайығ айландырчабыс. Уроктар алнында, аразында, соонда палалар орыстапчатсалар, оларны пос тiлiнең чоохтазарға сизiндiрчебiс, пiрееде хырызарға даа килiс парча. Олар телефоннар хоостыра орыстирға сiренчелер нооза, – ӱлескен математика ӱгретчiзi Альбина Ивановна.
Ӱс чулдағы ӱгренҷiлернiң чоохтарын истерге чапсых таа полған. Олар пос тiлiнең паба-iҷелерге иб аразында хайынарға полысчатханын, мал-хусты азырапчатханын, палыхтап чӧрчеткенiн, футбол ойнапчатханын прай чоохтап пиргеннер.
– Пӱӱл марыға чӱгӱрiк чоохтығ олғаннар килгеннер. Оларның кӧбiзi Ӱс чул, Таштып, Пыдырах, Улуғ Нонып, Хызыл хара суғ ааллардаңнар. Саңай даа чоохтан полбинчатхан пала полбады. Тиксi кӧргенде, палаларның тiллерi хомай нимес. Олар кiчiг туста тiл тадиин хаап халған поларлар.
Сизiнгенде, пос тiлiнең чахсы чоохтасчатханнарның кӧбiзi улуғ сӧбiреде ӧсчеткен олғаннар, хайда пис паза аннаң даа кӧп пала ӧсче. Олар ибде пос тiлiнең чоохтасчатханы iле пiлдiрче, – таныхтаан эксперт комиссиязының кнезi, филология наукаларының кандидады Лариса Чебодаева.
Чоохтазығдаң пасха, олғаннар iдӧк диктант пасханнар. Хайди чарытхан Лариса Ильинична, тiл пiлчеткен олғаннарох сӧстернi оңнапчалар, тiлнi уйан пiлчеткеннер, тiзең, сӧстернiң оңдайын оңар полбинчалар, диктантты уйан пасчалар.
Марығның тиксi салтары 15 хосхарға теере пiлдiстiг пол парар. Иң кӧп балл чыып алған ӱгренҷi (ӱгренҷiлер) 25 муң салковай ахчалығ сыйых алар, iкiнҷi орында полыбысхан олған (олғаннар) – 23 муң салковай, ӱзiнҷi орындағылар – 21 муң салковай. «Иң артых диктант» номинацияда чиңiс тутхан палаа (палаларға) хоза 10 муң салковай аларға оңдай пар.
Тiл марии Хакасия пазы Валентин Коноваловтың чарадиинаң «Хакас тiлiн хайраллиры паза тилiдерi» хазна программазы хоостыра иртiрiлче.
Сом Асхыс аймааның ӱгредіг устанызыни
Автор :
Оксана Котюбеева
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
