Чайаачы ус паза паарсах іҷе
13.03.2026
Хабарлар
Кӧп палалығ іҷе Татьяна Сагатаева
Сӧбiре – чуртас ӧзенi. Асхыс аймааның Асхыс аалында Татьяна паза Иван Сагатаевтернiң ынағ паза улуғ сӧбiрезi чуртапча
Часкалығ паза ынағ хоных тӧстирге оой нимес. Уламох, турыстығ палалар ӧcкiрiп, пос киреенең айғазарға. Удаа иреннер пос киреенең айғасчалар, оларның ипчiлерi, тiзең, палаларнаң ибде одырып, сӧбiре часказын хайраллапчалар. Че пӱӱнгi кӱнде ипчiлер иреннернең тиңнең тиңе тоғынып алай идiнҷек полып iстен парчалар. Олох туста маң чох тоғыс ипчiлерге паарсах iҷе поларға паза сӧбiре часказын хайраллирға пiр дее харығ полбинча. Андағ iҷелернiң пiрсi Татьяна Николаевна полча.
Пӱӱнгi кӱнде абахай Татьяна Сагатаеваны республикада таныбинчатхан кiзi чох таа полар, неке. Ус холлығ ипчi аймах кӧзiдiглерде паза хакас чонның ӱлӱкӱннерiнде сыбыра араласча. Ағаа хоза, ол халых чуртаста ӧткiн араласчатхан кiзi. Пiстiң газетада аннаңар пiр ле хати пазылбаан, хығырығҷылар аны ус холлығ паза чайаачы кiзiнi чiли чахсы таныпчалар. Татьяна идiнҷек полча, Асхыс аалда ателье тутча. Пастап шторалар, чорғаннар тiгерiнең айғасхан, соонаң хоза кӧклӧлер, сувенирлер ит сыххан. Амғы туста ӧӧнiнде, хакас чонның кип-азаан тiгiп, чiбекнең хоостапча паза чииттернiң кӧңнiне кiрчеткен хоосталған кӧгенектер, свитшоттар паза пасха даа ниме-ноо тiкче. Че Татьяна Николаевна, ус холлығ чайаачы кiзi полчатханынаң пасха, iдӧк пис паланың паарсах iҷезi паза хонғаны Иван Николаевичке чӱрее чылиин читiрчеткен ипчi полча. Пiс Татьяна Сагатаеванаң ол саринаң таныстырчабыс.
– Мин Асхыс аймаандағы Пилтiр аалда тӧреем. Ӱгренiзiм хоостыра ӱгретчi полчам. Специальнозым хоостыра iстенгем, тоғызым кӧңнiме кiрген, че чуртаста iди килiс парған, пос киреенең айғазып пастаам. Амды Асхыс аймааның идiнҷегi полчам. Пiс пос ла киреенең айғасчатхан кiзiлер нимеспiс, iдӧк хакас культуразын тилiдерiнең айғасчабыс. Чоныбыстың орнаменттерiн тирең ӱгренiп, оларны тiкчеткен кип-азахта, пасха даа тимнелчеткен ниме-ноода амғы тӧлге читiрерге кӱстенчебiс, – позынаңар чоохтаан Татьяна Сагатаева.
Пӧзiк ӱгредiг алған соонаң ол Таймыр автоном округынзар тоғынарға парыбысхан, амды Хызылчар крайының Таймыр аймаа пол парған. Анда тоғынып, Хакасиязар тынанарға кил парҷаң, мында Иваннаң танызып алған. Чииттернiң кӧӧленiс оды тӧреен, Татьянанаң Иван хоных хонғаннар.
– Мин Иван Николаевичке ирге парыбысханда, Асхыстағы лицей-интернатсар тоғынарға килiбiскем. Хонғаным ол туста полицияда iстенген, амды МВД-ның тынаға сығыбысхан тоғынҷызы полча.
Иваннаң пiлiзiп, ынағлазып чуртапчабыс, пис пала ӧскiрчебiс. Тун хызыбыс Татьяна 23 час толдыр салған, Новосибирскте имнег колледжiн медсестраға тоозыбызып, андох чуртирға, тоғынарға халған. Специальнозы хоостыра Новосибирсктегi сурдологическай кiнде iстен парча, тоғызы кӧңнiне кiрче. Татьяна – чайаачы кiзi, школада ӱгренчеткенде, теелбек салҷаң кружокка хынып чӧрген, уғаа чахсы теелбектенче. Мин ол чуртазын хореографиянаң палғалыстырар тiп сағынғам, че ол пасха кӧстег таллап алған.
Анаң Лариса хызыбыс парча, ол 18 частығ. Омсктағы тимiр чол хазна университедiнде журналист специальнозын алча. Пастағы курстың студентi полча. Школада ӱгренчеткенде, хоосчылар школазын тоос салған.
Дарья Асхыстағы лицей-интернатта 8-ҷi класстың ӱгренҷiзi полча, 15 час толдыр салған. Ол iдӧк Асхыстағы хоосчылар школазын тоосхан, хоостирға уғаа хынча. Чуртазын чайаачы тоғыснаң палғалыстырарға пӧгiнче.
Анаң Алиса хызыбыс парча, ол 11 частығ. Асхыстағы лицей-интернатта 5-ҷi класстың ӱгренҷiзi полча. Алиса iдӧк Асхыстағы хоосчылар школазынзар чӧрче. Пiстiң прай палалар чайаачылар, анзы пiстең пирiлген полар, мин дее, пабалары даа чахсы хоостапчабыс, аннаңар хыстарыбыс андағ чайаачылар, неке.
Кiчии Cофия 6 частығ, «Чахайах» олған садынзар чӧрче. Ӧткiн тудыныстығ хызыҷах, чахсы теелбек салча, аннаңар теелбек кружогына чӧрче. Пiс хонғанымнаң палаларыбыстың чайаачыларын тилiдерге кӱстенчебic паза пiлiстерiне хайығ салчабыс. Олар прайзы даа англия тiлiн хоза ӱгренерге хынып чӧрчелер, – сӧбiрезiнеңер хысхаҷахти чоохтаан Татьяна Сагатаева.
Иван Сагатаев тынаға сых парғанда, сӧбiрезiне толдыразынаң хайығ cалча. Амды иб аразындағы хайынысха паза палаларынаң айғазарына читкiҷе тус табылча. Мының алнында ол ӧӧнiнде Татьянаның иңнiне артыл парҷаң, че Иван хонғанына хаҷан даа хабазарға кӱстенҷең. Ол, маң чох тоғыста iстенген дее полза, хызыҷахтарын чазырхадарға тус хаҷан даа тапчаң. Полицияда тоғынчатханда, пос тус асхынах полҷаң, амды абахайларына хайығ салар чахсы оңдай пар. Сагатаевтернiң прай пис хыс «пабазының хыстары» тирге чарир. Олар пабаларына чазырхирға, аннаң хада чоох-чаахнаң одырып аларға алай чазыттығ сағыстарынаң ӱлезерге хынадырлар тiп чарытхан кӧп палалығ iҷе.
– Пос киреен апарарында даа хонғаным чахсы хабасча. Ис садызарға пiс хада чӧрчебiс, ательеде хай пiрее тыхтағ тоғыстары алай андағы тирiглернi чылдырарға киректелзе, ол полысча. Чахығлар тимге сых парза, оларны таратча паза даа пасха тоғыстарда хабасча. Пiрееде пол парча, чахығ тимнирiне асхынах тус полча, андада хыстарыбыс таа тоғысха хозылчалар. Пiрсiнде кӧклӧлер идерге хабасханнар, iдӧк чабалдаң арачылаҷаң нимелер (оберег) идерге прай сӧбiрем полысхан, – чоохтаан идiнҷек ипчi.
Татьяна Сагатаева ӱгредии хоостыра тархын ӱгретчiзi полча, Асхыстағы лицей-интернатта ол тархын паза обществознание ӱгретчiзi полып iстенген. Хакасияның тархынын чахсы пiлче. Чылығлар пасталыбысса, олар сӧбiренең Асхыс паза Таштып аймахтарынзар чорыхха чӧр килчелер. Тынанған хоостыра Татьяна Николаевна палаларына аймахтардағы аалларның паза андағы тағ-суғлар тархынынаңар чоохтапча. Андағ чорыхтарға чӧрiп, сӧбiре уғаа кӧп тус чоох-чаахнаң иртiрче. Чир-сууның тархынынаң таныстырчатханы палаларның сағыс-кӧрiзiн чахсы тилiтче, олар постары даа интернет пастыра чапсых танығлар таап, чоохтапчалар. Iдӧк cӧбiре чир-суубыстың музейлерiнҷе паза танығлығ орыннарынҷа чорыхтарға чӧрче. Чайғызын республикадағы кӧллерзер сомарға хынып пар килчелер.
– Пiстiң сӧбiреде прайзы даа хада чорыхтарға чӧрерге хынча. Хысхы тынағ кӱннерiнде стол ойыннарын ойнапчабыс. Хысхызын харасхы табырах пол парча, аннаңар тасхар ӱр чӧр полбассың. Стол ойыннарын ойназа, тусты хынығ иртiрчебiс, – теен Татьяна Николаевна.
Сагатаевтер сӧбiрезi спортнаң айғазарға хынча. Татьяна мының алнында волейбол ойнап турҷаң, Асхыстағы лицей-интернаттағы ӱгретчiлернiң волейбол ӧмезiнзер кiрген. Хонғаны Иван футболнаң айғасча. Амғы туста олар прай сӧбiренең иртен тоғысха паза ӱгредiге парар алнында ибдегi тренажёрларда айғасчалар.
– Минiң, хыймыранмин, одырчатхан тоғыс. Ағаа хоза пiс чазағ асхынах чӧрчебiс, тоғысха машиналығ, аннаң ибзер пазох машиналығ парыбысчабыс. Аннаңар иирде тренажёрда чӱгӱр чӧрчебiс, – чоохтаан пис палалығ ипчi.
Ынағ Сагатаевтер сӧбiрезi полған на тынағ кӱнiнде татхыннығ чиис хада тимнепче. Ӧӧнi – ол прайзы хада тус иртiрерi, андада сӧбiре пик паза ынағ полар тiп санапча Сагатаевтер ирепчi. Олаңай кӱннерде, хада чыылызып, чоох-чаахнаң тус иртiрерге килiспинче, маң чох ла полча. Тынағ кӱннерi андағ оңдай пирчелер. Iдӧк тынанчатса, прай сӧбiренең чапсых кино кӧрiп алчалар, кино ӱчӱн Алиса нандырча. Ол прайзының кӧңнiне кiрчеткен киноны таап саларға кӱстенче.
– Минiң кӧрiзiмнең, iҷе палаларына хынызын, паарсазын читiрче. Ол иркеҷектерiн ибiркiлернең орта тудынарға паза оларға хайарға ӱгретче. Паба, тiзең, сӧбiрее хаҷан даа арачыланыс паза чуртастағы сидiксiнiстернi тобырарға полысчатхан кiзi. Пiс хонғанымнаң палаларыбысты чир-суубысха хынарға паза чир-чайаанны хайраллирға ӱгретчебiс. Хакас чон хаҷаннаң анзына орта паза чахсы хайҷаң, аннаңар чиит тӧлге ол хынысты паза улуғласты читiрерге кирек, – сағыстарынаң ӱлескен Татьяна Сагатаева.
Сом Дмитрий Сунчугашевти
Автор :
Наталья Тюкпеева
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
