Саарбахтар сайбаға тартылчатханы сағыссыратча
04.03.2026
Хабарлар
Чыылығ тузында
Чыылығ. Киҷее Хакасия пазы Валентин Коновалов Ӧӧркі Чӧп кнезі Сергей Соколнаң хада дроперствонаң кӱресчең оңдайлар табарынҷа чыылығ иртірген
Чиит улус пу сайбаға тартылчатханын тохтадарына чарыдылған чыылығда ідӧк Хакасияҷа МВД-ның, республиканың ӱгредіг министерствозының паза Ӧӧркі Чӧптің кізілері араласханнар.
– Хомзынысха, пу сайбағ кӧріміне чииттер кӧптең кӧп тартылчалар, – таныхтаан Валентин Коновалов, чыылығны азып. – Прокуратура искіриинең, пістің республикада мындағ киректерҷе ӧзіс таныхталча.
Ӧӧнінде 14 – 17 частығ ӱгренҷілер, ниик ахча тоғынып аларға сағынып, уголовнай сайбағ итчеткеннерін чахсы оңарбин, кӱҷӱрлернің хахпанына хаап парча осхастар. Валентин Коновалов пу сидіксіністі пӧгеріне прай синдегі ӱлгӱлернің пірге тоғынары киректелчеткенін таныхтаан. Аннаңар сидіксіністі пӧкчең оңдайлар табар ӱчӱн мындағ чыылығны иртірерге чарадығ алылтыр.
Ӧӧркі Чӧп кнезі Сергей Сокол республикада пу сайбаға саарбахтар кӧптең кӧп тартылчатханы тың сағыссыратча тіп таныхтаан.
– Ирткен чылда пістің республикада пу кӧрімҷе тӧрт ле уголовнай кирек азылған полза, пу чыл пасталғаннаң сығара ла 18 уголовнай кирек азыл парған, – искірген ол. – Иң хорғыстығ, чоох парча пістің чииттерібістеңер.
Хорғыстығ кӧзідімнер аразында – кӱҷӱрлер саарбахтарнаң курьер чіли тузаланчатханы, оларны хаңыртып алған чуртағҷылардаң ахча аларға ызыбысчалар. Пу оңдайнаң саарбах сайбағ араласчызы пол парча. Сергей Соколның кӧрізінең, пу сурығны пӧкчең оңдайларның пірсі – чарыдығлығ тоғыс апарары (сӧбірелерде, школаларда, муниципальнай пӱдістерде паза СМИ-лар пастыра). Ікінҷі оңдайы – законодательствоны чахсыландырары.
Хакасия пазы Валентин Коновалов пу сурығны пӧгерінде іҷе-пабаларнаң ӧткін тоғынарға киректелче тіп таныхтаан:
– Іҷе-пабалар палалар хайдағ-да пілдістіг нимес нименең айғасчатханын сизінчелер, че хайығ салбинчалар.
Хакасияҷа МВД-ның киберсайбағларнаң кӱрезерінҷе пӧлиинің пастығы Александр Мерзляков дроперлернең палғалыстығ прай сайбағлар ыраххыдаң иділчелер тіп искірген.
– Ирткен чылда Хакасияда ІT-технологиялар полызиинаң иділген 2058 оғырлас санға алылған, – чоохтаан ол. – Ӱрег 420 миллион артиинаң салковайға тиңнелген. 2026 чылның ирткен тузына ла ӱрег сині 61 миллион салковайға чит парған.
Александр Мерзляков ідӧк дроперство ниме полчатханын чарыт пирген. Ол кӱҷӱрлес кӧрімі, хаҷан кӱҷӱрлер кізілерні «дропер» (английскай «drop» сӧстең – хыйа тастабызарға) поларға чӧптеп алчалар, анаң оларның счёттары, банк карталары пастыра оғырлалған ахчаны сығарып алчалар. Дроперге ол саннығ істі чазырыбысчатхан «полызығ» ӱчӱн улуғ нимес ахча тӧлелче, че іди ол позы сайбағ араласчызы пол парча.
Мының алнында дроперлер Гражданскай кодексче ле нандырыға тартылҷаңнар паза штраф ла тӧлеҷең ползалар, 2025 чылның от айында федеральнай законзар алызығлар киріліп, оларға хатығлас тыыдыл парған – ӱс чылдаң сығара алты чылға теере харибде одырары паза пiр миллион салковай штраф тӧлирі. Хайди таныхтаан Мерзляков, пу закон алылар алнында Россияда iкi миллионҷа чуртағҷы дропер полған. Аннаңар хатығласты тыыдыбызары киректелген.
Хакасияҷа МВД тоғынҷылары пу сайбағнаң кӱрезер ӱчӱн пу чағында, кӧрік айында, республиканың прай школаларында лекциялар иртірерге пӧгінчелер. Александр Мерзляков наа технологиялар кирілчеткені пір саринаң чахсы, че олох туста аның хомай сари пар – чииттерні наркотиктерге, терроризмге, «ӧлім ӧмелерінзер» кірерге кӧӧктірчеткен контенттер кӧптелче.
Хакасияның ӱгредіг министрінің орынҷызы Александр Ехлаков пу кӧстегҷе лекциялар прай даа ӱгредіг учреждениелерінде апарыл сыхханынаңар искірген. Че хайзы школаларда тирең сағыснаң нимес, олаңай ла иртірібізер оңдайнаң апарылчатханын таныхтаан.
Республика пазы Валентин Коновалов пу сидіксіністі пӧгіп пастирына пастап улуғ конференция иртірібізерге чӧпнең сыххан: андар республиканың ӱгредіг учреждениелері устағҷыларын, депутаттарны, аймах-город пастарын, МВД паза ФСБ кізілерін хығырарға. Конференцияны Ӧӧркі Чӧпте иртірерге чӧптеен.
– Сидіксіністі читір пирерге кирек, – таныхтаан Хакасия пазы. – Республика конференциязы соонаң андағох конференцияларны прай городтарда паза аймахтарда иртірерге.
Ӱгредіг министерствозына, тізең, ӧӧн пӧгін турғысхан – «формализмнең» хыйа парары. Методика чӧптері пар ӧнетін лекция тимнеп саларға, ФСБ пирген материалларны ла хығырбасха.
– Ӱгретчілернің прай устарынаң тузаланыңар, палалар паза іҷе-пабалар прай хорғысты оңарып аларға киректер, – кӧстег турғысхан Валентин Коновалов.
Сергей Сокол андағ конференция иртіреріне хабасхан. Олох туста чуртағҷылар аразында чарыдығлығ тоғысты тыыдыбызарға хығырған, ол санда СМИ-лар полызиинаң. Паза Ӧӧркі Чӧп позы саринаң, пасха регионнарның опыдын кӧріп, законодательствоҷа хайдағ тоғыс апарарға чарирын ӱзӱрібізер.
– Сурығның паазы – ол пістің палаларыбыстың чуртазы, – таныхтаан Ӧӧркі Чӧп кнезі.
Хакасия пазы Валентин Коновалов чарыдығлығ тоғысха СМИ-ларны тартарға киректелчеткенінең чарасхан.
– Піс прайзыбыс пірге тоғынарға кирекпіс, – таныхтаан ол. – Право хайраллаҷаң органнар, ӱлгӱ органнары, министерстволар, Ӧӧркі Чӧп депутаттары, орындағы пос устаныс органнарының пастары паза депутаттары. Киртінчем, тоғыс ынағ паза пірге апарылза, чазы читкелектер мындағ сайбаға тартылчатханынаң палғалыстығ хорғыстар пілдірте хызырыл парар.
Сом Хакасия правительствозының пресс-службазыни
Автор :
Альберт Толмашов
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
