Пiс прайзыбыс, ынағлазып, пик чуртирға кирекпiс
04.03.2026
Хабарлар
«Голос кочевника» фестивальның араласчылары
Фестиваль. Хакас чирiнде «Голос кочевника» фестиваль ӱс кӱн изере алғым ирттi
Улуғ пайрам Россияның чоннары пiрiкчеткен чылға паза Хакасиядағы чоннарның ынархазы чылына чарыдылған. Аны С.П.Кадышевтiң адынаң чон чайаачызының национальнай кiнiнiң хойнындағы «АРОН» Арт-резиденция иртiрген. Фестивальда ӱс республикадаң – Хакасия, Тыва, Алтай – чӱске чағын кiзi араласхан.
26 азығда ӱлӱкӱн Асхыстағы Культура туразында пайрамни азылған. Ӧӧн сценадаң аймах тiллiг сарыннар чайылғаннар, сiлiг теелбектер толдырылғаннар, кӧг тирiглерiнiң хайхастығ кӧглерi истiлген. Iди Асхыс аймааның чуртағҷылары паза аалҷылары ӱс чонның пай культуразынаң танызып алғаннар.
Фестивальның iкiнҷi кӱнi ӱгредiг-чарыдығлығ полған тирге чарир. Артисттер Ағбандағы Н.Г.Булакиннiң адынаң лицейде паза 24 № школада ӱгренҷiлерге пос чонынаңар, кiчiг чир-суунаңар паза кибiр-чозахтарынаңар чоохтааннар. Сарынҷылар сiлiг ырлар толдырғаннар, кӧг тирiглерiнең таныстырғаннар. Олғаннар чапсых аалҷыларға сурығлар пиргеннер. Олох кӱнде С.П.Кадышевтiң адынаң чон чайаачызының национальнай кiнiнде чон теелбегiнҷе паза вокалҷа мастер-класстар ирткен. Iди хакас, алтай паза тува чоннарының артисттерi чайаачы тоғыста хоза пiлiстер алғаннар. Ағаа хоза, фестивальның тӧстегҷiлерi хонҷых регионнардаң килген аалҷыларға республиканың ӧӧн музейiн кӧзiт пиргеннер. Анда олар Хакасияның культура ис-пайынаң танысханнар.
28 азығда иртенӧк С.П.Кадышевтiң адынаң чон чайаачызының национальнай кiнiнде улуғ хайыныс парған. «Голос кочевника» фестивальның иң «тадии» ол кӱнде полған нооза. Ағбан городтың чуртағҷылары паза ыраххыдаң килген аалҷылар Хакасияның чон узы Пётр Топоевтiң паза Хакасия культуразының саблығ тоғынҷызы, хоосчы Георгий Сагалаковтың чапсых кӧзiдiглерiнең танызып алғаннар. Чон алнына Пётр Яковлевич иткен хакас кӧг тирiглерi паза Георгий Николаевич чайаан хоостар сығарылған.
Тимненiс аразында саблығ хоосчынаң чоох-чаахнаң тӱрче турыбысхабыс. Георгий Николаевич 1955 чылда 23 хосхарда Таштып аймаандағы Харой аалда кӧп палалығ сӧбiреде тӧреен. Ол, чир-сууның сiлиине ӧкерсiнiп, кiчiгдӧк хоосчы поларын пiлiнген. Аннаңар чиит оол школа соонаң, Хызылчардағы В.И.Суриковтың адынаң хоос училищезiнзер кiрер алнында, Ағбандағы олған хоос школазында кӱстiг ӱгретчi Виктор Сергеевич Остриковтың холында ӱс ай ӱгренген. Аннаң хада аны харындазы, гимнастикаҷа спорт узы Леонид Николаевич Сагалаков таныстыр салған.
– Хызылчарда театрда тоғынҷаң хоосчы-постановщикке ӱгренгем. Чыл сай практиканы городтың аймах театрларында иртчеңмiс. Пiрсiнде нанҷым Олег Тиниковнаң хада Улан-Удэ городсар ыстырыбысхабыс. Бурятиядағы опера паза балет театрында практиканы iкi неделя ирткебiс. Москвазар театрларны кӧрерге чӧргебiзӧк. Чуртаста iди килiс парған, училищенi тоосхан соонаң Пии аймаандағы культура пӧлиинде тоғынғам, – позынаңар чоохтаан хоосчы.
Пiр чыл пазынаң Георгий Николаевич Ағбанзар килiбiскен. Городта Хакас книга издательствозынзар тоғынарға кiрiбiскен. Анда кӧп чыл хоос редактор полған, iдӧк книга графиказынаң айғасхан. Соонаң Георгий Николаевич ӱгредiг киреензер килген. Ол Ағбандағы прикладной информатика техникумында алты чыл тоғынған. Анаң 13 чыл Д.И.Каратановтың адынаң олған хоос школазында iстенген. Анда «Станковая графика» предметтi апарған.
– Георгий Николаевич, Сiрер айаачы алай хазыр ӱгретчi полғазар? – амыр чоохтығ хоосчының иптiг чооғын истiп, сурғабыс.
– Мин пiрсiнде олғаннардаң сурғам: «Сiрерге хайдағ паалағ турғыс пирим?» Прайзы «пис» тiпче. Анаң мин оларға пiди чоохтаам: «Пис – ол олаңай ла сан. Сiрер нимее ӱгренiп алғазар, аны рюкзаксар сал салғазар. Алып алған пiлiстерiң – ол сын ис-пайыңар». Iди группаа «пис» турғыс пиргем, – нандырған саблығ хоосчы.
Таныхтирға кирек, Георгий Николаевичтiң холында ӱгренген палалар чоннар аразындағы даа марығларда ӧткiн араласчаңнар, пӧзiк орыннар алҷаңнар.
Амғы туста саблығ хоосчы тынағда, че чайаачынаң айғазарын тохтатпинча. Аның кӧп тоғызы Санкт-Петербургта, Москвада паза хазнаның пасха даа городтарында пар. Хырығ озаринаңар чоохтаза, саблығ хакас хоосчының хайхастығ тоғыстарынаң Германияда, Финляндияда, Италияда ӧкерсiнчелер.
«Голос кочевника» фестивальда саблығ устарыбыстың хайхастығ кӧзiдiглерi азылған соонаң олох фойеде тобит ойын-марығ пасталыбысхан. Тобит хайди ойналчатханын Н.Г.Доможаковтың адынаң национальнай библиотеканың тоғынҷызы Олеся Сунчугашева чарыт пирген. Тувадаң паза Тағлығ Алтайдаң килген аалҷылар хакас чонның ойынын хынып ойнааннар.
Ол арада пiс делегацияларның устағҷыларынаң, танызып, чоохтазып алғабыс. Алтай Республиканың чайаачыларын Онгудай аймаандағы культура кiнiнiң режиссёры Айана Малчиева ағылған.
– Хакасияда «Голос кочевника» фестиваль поларын пiл салғаныбыста, хайди даа аралазарға чарат салғабыс. Айланыс пiчиин ызыбысхабыс. Iди Тағлығ Алтайдаң чибiргi кiзi килген, олар – «Урсул» теелбек ансамбльы, ырҷылар паза кӧгҷiлер.
Онгудайдаң Барнаулға теере автобустығ читкебiс, анаң Ағбанға теере поездтiг килгебiс. Хакасияда пастағызын на ааллапчабыс. Пiстi мында чылығ удурлааннар, анаң Асхыссар апарғаннар. Анда фестиваль пайрамни азылған. Пазағы кӱнiнде музейзер чӧргебiс. Мастер-класстарда аралазып, алтай хайы хайди толдырылчатханын кӧзiткебiс. Пӧзiк устығ хореограф Азамат Константинович Малчиев алтай чонның теелбегiне ӱгреткен. Ағбандағы школаларда ӱгренҷiлерге Алтай Республикадаңар чоохтаабыс. Фестивальның халғанҷы кӱнiнде чапсых кӧзiдiглер азылғаннар. Iдӧк хакас чонның тобит ойынын кӧрiп аларға хынығ пiлдiрче. Гала-концертке пiстiң делегация сарын-теелбектер тимнеп салған, – чоохтаан режиссёр.
– Айана, Сiрер постарың хайди культуразар килгезер? – сурғабыс абахай хыстаң.
– Мин Онгудай аалда тӧреем-ӧскем, пӧзiк ӱгредiгнi Казахстанда алғам. Тағлығ Алтайзар нандыра айланғанда, чайаачы сӧбiредең сыххан Азамат Малчиевнең сӧбiре тӧстеем. Минiң хастым Константин Фёдорович Россия культуразының саблығ тоғынҷызы паза кӱстiг хореограф полған. Ол алтай теелбегiнең иң пурнада айғазып пастаан. Хазинем паза ӱс палазы iдӧк хореограф полчалар. Мин чуртазымны чайаачы сӧбiренең палғалыстыр салғанымда, iдӧк культуразар килгем. Пастап методист полғам. Соонаң чайаачы иирлер иртiр сыххам, ам режиссёр полчам. Онгудай аймаандағы прай пайрамнарны хонғаным Азамат Константиновичнең хада иртiрчебiс, – нандырған ол.
Онгудай аалда К.Ф.Малчиевтiң адынаң олған искусство школазы пар. Ол школадағы «Урсул» теелбек ансамбльының ӱгренҷiлерi «Голос кочевника» фестивальға килгеннер.
– Пiстiң олғаннарның кӧбiзi пастағызын на поездтiг ыраххы чорыхха сыххан. Анзы оларға уғаа чапсых пiлдiрген. Ӧӧнiнде фестивальларға самолёттығ аар-пеер учух чӧрчебiс. Ағаа хоза Хакасияны кӧрiп аларға тың хынғаннар. Россияның чоннары пiрiкчеткен чыл мындағ чахсы чорыхнаң пасталғанына тың ӧрiнчебiс. Пiс чағын нанҷыларыбыссар ааллап килгебiс, – таныхтаан режиссёр Айана Малчиева.
Тува Республиканың делегациязын культура министрiнiң полысчызы Дойур Сайын ағылған.
– «Голос кочевника» фестивальның тӧстегҷiлерiнiң хығыртиинаң пiс Хызылдағы А.Б.Чыгал-оолның адынаң искусство колледжiнiң студенттерiнең хада килгебiс. Олар «Азас» теелбек ансамбльының араласчылары полчалар. Iдӧк фестивальға «Саяны» кӧг паза теелбек театрының артизi Долгармаа Хуужан килген. Фестивальда пiстiң регионнаң прай отысха чағын кiзi араласча. Пiс Хакасиядағы фестивальларға, пайрамнарға сыбыра чӧрчебiс.
Мин позым «Голос кочевника» фестивальда 2012 чылдаң сығара араласчам. Режиссёр Тимур Тюкпеевнең хаҷанох тоғынчабыс. Хакасияның артисттерi iдӧк пiстiң чонның пайрамнарына кил парчалар, – таныхтаан Туваның культура министрiнiң полысчызы Дойур Борисович.
Дойур Сайын, Хызылдағы искусство колледжiн тоозып, «Саяны» кӧг паза теелбек ансамбльында 15 чыл iстенген. Ол чахсы сарнапча паза хайлапча. Анаң аны Тувадағы культура министерствозынзар тоғынарға хығырғаннар. Амды анда iкiнҷi чылы iстен парча.
Фестиваль хыызында парчатханда, позының кӧңнiнең «АРОН» Арт-резиденцияның устағҷызы Хусхун Торбастаев ӱлескен:
– Хығырған кiзiлер килдiлер, чӱреем тол парды. Iкi кӧзiдiг азыбысхабыс. Ам пiстiң чир-суғҷыларыбыс паза килген аалҷыларыбыс, пiр стол кистiнде одырып, тобит ойнапчалар, анзы уғаа чахсы. Кӧп тоғыс идiл парды. Пiс ӱгредiг учреждениелерiнҷе чӧргебiс. Анда, палаларнаң тоғазып, ынағластаңар чоохтасхабыс, полған на чонның культуразынаң, кибiр-чозахтарынаң таныстырғабыс. «Голос кочевника» фестиваль прайзының чӱреенде халзын. Аалҷылар аннаң андар пiссер кил турарға кӱстензiннер. Пiс оларны iдӧк турыстыра удурлап турарбыс. Пiс прайзыбыс, ынағлазып, пик чуртирға кирекпiс. Iдӧк иң ӧӧнi – ол пiстiң аарлығ кӧрiгҷiлер. Олар концерттерге ӧткiн чӧрзелер, пiстiң улам махалығ чайаачы иирлер иртiрҷең кӧңнiбiс полча.
Иирде С.П.Кадышевтiң адынаң чон чайаачызының национальнай кiнiнiң улуғ залында чон илееде полған. Ағбан городтың чуртағҷылары паза аалҷылары пос чонының паза хонҷыхтарыбыстың ыр-сарыннарын истерге, сiлiг теелбектерiн кӧрерге чахсы чыылысханнар.
Сом «АРОН» Арт-резиденцияни
Автор :
Татьяна Тютюбеева
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
