Чуртағҷыларға хабазары тыыдылып одырча
04.03.2026
Хабарлар
Татьяна Раменская
Сан пирiс. Хакасияның iстенiс паза социальнай арачыланыс министрi Татьяна Раменская республика пазы Валентин Коноваловха ведомствоның 2025 чылдағы тоғызының салтарларынаңар паза пу чылға пӧгiннердеңер чоохтаан
Татьяна Николаевна министерство алнында чуртағҷыларның чуртас синiн чахсыландырар паза чуртастың сидiк оңдайларына кiр парған кiзiлерге хабазар пӧгiннер турчалар тiп таныхтаан.
Iстенiс паза социальнай арачыланыс министерствозы ӱс ӧӧн хазна программазын чуртасха кирер ӱчӱн нандырча, ол санда чуртағҷыларға социальнай хабазығ пирерi, чонға тоғыс табарға полызары паза «Доступная среда» хазна программазы. Iдӧк ол читi хазна программазын толдырарының араласчызы полча. Ирткен чылда мероприятиелернi иртiрерiне тиксi 8 млрд азыра салковай хорадылған.
Чонға социальнай хабазығ пирерi
Пу хазна программазында льготалығ чуртағҷыларға хабазары кӧрiл парған. Хакасияда аймах социальнай тӧлеглернi 200 муңа чағын кiзi алча. Оларның санына I, II, III группа кинектерi, iстенiс ветераннары, Илбек Ада чаа, чаалазығлар араласчылары паза кинектерi, чат халғаннарның сӧбiре кiзiлерi, кӧп палалығ, кинек палалығ паза пiр кiзее айда чуртап парыбызар синнең тӧбiн парыстығ сӧбiрелер.
Оларға чурт-коммунальнай полызығлар, телефон палғалызы, топливо, тiстер турғыстырған, халых транспортынаң паза тимiр чол транспортынаң тузаланған ӱчӱн компенсация, ахчалығ полызығ, палаларға ай сай тӧлелчеткен пособиелер пирiлчелер.
Алынҷа хайығ Илбек Ада чаа ветераннарына паза кинектерiне айландырылча. Хомзынысха, оларның саны чылдаң чылға хызырылып ла одырча. Хакасия пазының пастаанаң 2023 чылдаң сығара «чаа палаларының» пенсияларына хоза 500 салковай тӧлелче. Ирткен чылда пу тӧлегнi 11 муң азыра кiзi алған. Пу пӧгiнге республика бюджедiнең 70 млн азыра салковай позыдылған.
70 час ас парған тӧбін парыстығ тынағдағы кiзiлерге чурттарын тыхтирына ахчалығ хабазығ пирерiне 8 млн салковайҷа хорадылған. Iдӧк 50, 60 паза 70 чыл хада чуртап салған ирепчiлерге тӧлег пирiлерi узарадылча. Ирткен чылда онар муң салковай 756 сӧбiре алған, 2024 чылда оларның саны 751-ге тиңнелген. Республикабыста улуғ частығларның саны асхынах нимес. 2025 чылда 90, 95 паза 100 чазын 117 чуртағҷы таныхтаан, мындағ танығлығ, пайрамнығ тӧреен кӱнiн таныхтапчатхан полған на аға-ууҷаны Хакасия пазы позы алғыстирға кӱстенче.
Республикабыста «Чуртағҷы картазы» проект тоғынча, ол льготанаң тузаланып, чӧрген чорыхтарның санын санирға чахсы полысча. 2025 чылда льготниктер, картанаң тузаланып, халых транспортынаң 6,5 млн хати чӧр салғаннар тiп таныхталча. Чонны тартчатхан организацияларға компенсация тӧлирiне 280 млн азыра салковай хорадылған.
Министерство «Сӧбiре» нацпроект хоостыра палалығ сӧбiрелерге хабазарынҷа улуғ тоғыс апарча. Чуртағҷылар парызының синiн кӧдiрер пӧгiннең чонға социальнай чӧптезiгҷе хазна хабазии пирiлче. 2025 чылда федеральнай бюджеттең паза республика бюджедiнең ахча позыдылған сылтаанда 418 млн салковайға (414 млн салковай федеральнай бюджеттең пирiлген, 4 млн салковай – республика бюджедiнең) 1670 чӧптезiг идiлген. Республика бюджедiнең не позыдылған ахчаа – 2,7 млн азыра салковай – 60 социальнай чӧптезiг тимнелген.
Палалығ сӧбiрелерге хабазығлар
Республикабыста чуртаста сидiксiнiстерге урунған паза кӧп палалығ сӧбiрелерге кӧп хайығ салылча. Сӧбiрелерге тӧлелчеткен хазна пособиелерiнiң пiрге системазына кiрiбiскенi хоостыра пала тӧреенiнең паза аны ӧскiрерiнең палғалыстығ ай сай тӧлелчеткен пособие кирiлген. 2025 чылда аны тӧлирiне Россияның пенсионнай паза социальнай страхование фонды 9,1 млрд салковай позытхан, республика бюджедiнең 91,5 млн салковай хорадылған.
Амғы туста Хакасияда 12381 кӧп палалығ сӧбiре саналча, 10883-i социальнай хабазығларнаң тузаланча. Оларда 36 284 пала ӧскiрiлче. Татьяна Николаевна халғанҷы он чыл аразына республикабыста кӧп палалығ сӧбiрелернiң саны 60 %-ке ӧс парған тiп таныхтаан. Оларға пирiлчеткен хабазығлар санына кiрчелер: коммунальнай полызығлар ӱчӱн тӧлег, школада ӱгренчеткеннерге городтағы транспортнаң тикке чӧрерi, 6 часха читкелек палаларға имҷi пирген рецептче имнер пирерi, школаа тимненерiне пособие, республиканың iҷе (сӧбiре) капиталынаң ортын профессиональнай ӱгредiг программаларынҷа ӱгренiс ӱчӱн тӧлеен ахчаның чардығын айландырары. Iдӧк сӧбiрелерге хабазар пӧгiннең, пала тӧрiзе, сыйыхтығ сертификат читiрiлче. Ирткен чылда аннаң 2626 сӧбiре тузаланған.
Читi паза аннаң кӧп палалығ сӧбiрелерге автотранспорт пирiлче. 2025 чылда 52 млн салковайға 24 сӧбiрее микроавтобустар читiрiлген. Пӱӱл олох синҷе транспорт алылар тiп кӧрiлче.
Чахсы хабарлар санына 2025 чылда iкi сӧбiреде пiр саңай ӱс пала тӧреенiн кирерге чарир. Пiр сӧбiрезi пiр миллион салковай тӧлегнi ирткен чылда алған, пiрсi, пiчiктерiн прай тимнебiссе, пӱӱл алар.
Президенттiң чахии хоостыра 2025 чылдаң сығара Хакасияда кӧп палалығ сӧбiрелерге наа тӧлег пирiлче. Чуртап парыбызар иң тӧбін синнең (Хакасияда ол 18088 салковайға тиңнелче) асхынах парыстығ сӧбiрелерге тиксi ӱгредiг организациязында ӱгренчеткен палаларға школа кип-азаан паза спорт формазын аларына чыл сай пирiлчеткен тӧлег кӧрiл парған. Ирткен чылда пу хабазығ 54,2 млн салковайға 2551 сӧбiрее пирiлген. Сӧбiренiң парызы кӧрiлген синнең пӧзiк полза, кӧп палалығ сӧбiрелерге палаларны школаа тимнирiне пiр палаа 2500 салковай тӧлелген. Аны читi муң азыра сӧбiре алған, пу кӧстеге 54 млн азыра салковай хорадылған.
2025 чылда олғаннарны тынандырар паза оларның хазыхтарын пиктир полномочиелер Хакасияның ӱгредiг паза наука министерствозына пирiл парғаннар, че социальнай хабазығ пирерi iстенiс паза социальнай арачыланыс министерствозының нандыриинда халған.
«Доступная среда»
Хакасияда 21 муң азыра кинек чуртапча тiп саналча, оларның санында 2,4 муң пала. 2023 чылдаң кирі, кинек чуртағҷыларның паза кинек СВО араласчыларының соонҷа ӱр тус кӧрер мероприятиелер Ағбан паза Харатас городтарда, Ағбан пилтiрi аймаанда чуртасха кирiлче. Пу категориялығ чуртағҷыларға полызар паза оларның соонҷа кӧрер 68 кiзi ӱгредiг ирткен. Оларны кӧрерге ӱгретчеткен школа паза реабилитация техниказын прокатха пирер орын тоғынча. 2025 чылда оларның полызығларынаң 400-че кiзi тузаланған.
Iстенiс рыногы
Мында кирек хомай нимес парча тiп таныхталған. Тоғыс чохтарның саны хызырылча, 2025 чылның соонзар санға алылған тоғыс чохтарның саны 1974-ке тиңнелген. «Кадры» нацпроектче 2025 чылда 22 ӱгредiг программазынҷа 258 кiзi ӱгредiг иртiбiскен, iдӧк республиканың чонға тоғыс табар хазна программазынҷа 43 кiзi ӱгренiп алған.
Iдӧк Хакасияның хазна программазынҷа республиканың кiчiг аалларында мал тутчатханнарға ахчалығ компенсация тӧлелче. Амғы туста пу хабазығны 157 аалда 3180 чурт хонии алча.
СВО араласчыларына хабазығ
Хакасияда «Ӧнетiн чаа операциязы араласчыларына паза оларның сӧбiре кiзiлерiне хабазығ» регион программазы тоғынча. Ирткен чылда аны чуртасха кирерiне 1,13 млрд салковай хорадылған. Коммунальнай полызығлар тӧлирiне хабазығ 1791 СВО араласчызына пирiлген, хатығ топливо аларына – 1705 чааҷаа, тиксi тыхтағ ӱчӱн тӧлеглернi тӧлирiне – 397 кiзее.
Республика бюджедiнең Россияның арачыланыс министерствозынаң чӧптезiг иткен ӱчӱн пiр хати пирiлчеткен тӧлеге 970 млн азыра салковай позыдылған. Аның синi 400 муң салковайға тиңнелген, 2025 чылның от айы соонаң чӧптезiг иткеннерге 650 муң салковай тӧлееннер.
СВО араласчыларының палаларына Наа чылға сыйыхтар читiрiлген, оларны 4148 олған алған. Чааҷылар сӧбiрелерiнiң кiзiлерiне iдӧк аймах хабазығлар тикке пирiлгеннер.
2026 чылға кӧстеглер
Пӱӱл «Сӧбiре», «Кадры» нацпроекттерде паза оларның федеральнай проекттерiнде аралазары узарадылар. Палалығ сӧбiрелерге, улуғ частығ чуртағҷыларға, СВО араласчыларына паза пасха даа арачылирын кирексiпчеткен кiзiлерге iдӧк улуғ хайығ салылар тiп таныхтаан министр.
Валентин Коновалов президент паза хазна правительствозы республика паза iстенiс паза социальнай арачыланыс министерствозы алнында турғысчатхан пӧгiннернi прай толдырарға кирек тiп таныхтаан. Иң танығлығ кӧстеглер санында СВО араласчыларына паза оларның туған-чағыннарына хабазары халча теен ол.
Хакасия пазы Татьяна Раменскаяа паза министерствоның, аның устаанынаң тоғынчатхан организацияларның тоғынҷыларына алғыс сӧстерiн читiрген, мыннаң мындар уламох тӱзiмнiг тоғынарға алғаан.
Сом r-19.ru сайттаң
Автор :
Татьяна Кыштымова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 28 | 29 | 30 | 31 | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
