Тоғынҷаң кізілер чидіспинчетсе дее, пӧгіннер толдырылған
27.02.2026
Хабарлар
Хакасияҷа МВД министрі Владимир Генералов депутаттарға ирткен чылда полиция хайди тоғыныбысханынаңар искір пирген
Сессия. 25 азығда Хакасияның Ӧӧркі Чӧбі теестегі сессияа чыылысхан
Аны Ӧӧркі Чӧп кнезі Сергей Сокол апарған. Сессия тоғызында Хакасия пазы Валентин Коновалов, республика пазының орынҷылары, хайзы министрлер, аймах-пасха ведомстволарның устағҷылары, город-аймахтарның пастары паза депутаттары араласханнар.
Кӱн суриинҷа тоғынып пастир алнында кибірли фракцияларға сӧс пирілген.
ЛДПР фракцияның устағҷызы Михаил Молчанов Таштып аймааның устағ-пастаан хомайлап пастаан. Аның искіриинең, Арбыт аалдағы наа школа сайбағлығ пӱдірілген. Ол Таштып аймаа пазы Николай Чебодаевті хомай пӱдіріл парған объектті тузаланысха киргенінде пыролаан.
– Сурығлар кӧп, нандырығларны істезіг пирер, – тіп, Михаил Молчанов Хакасия прокурорынзар ол киректі сыныхтаға алып аларға сурыныснаң айланған.
ЛДПР депутадын ідӧк хакастарның демография сурии сағыссырат сыхтыр. Михаил Молчанов, хакастарның кӧбізі Асхыс паза Таштып аймахтарында чуртапчатханын таныхтап, ноға-да пазох ла Таштып аймаа пазына хадылған.
– Минің Таштып аймаа пазына сурығ: сірер толдырығлығ ӱлгӱ, орындағы ахча паза тиріглер сірернің холыңда, – теен депутат. – Хакастарның саны паза тиксі аймах чуртағҷыларының саны ӧс парарына сірер ниме ит салғазар? Арса, ал полар чурт тӧстеезер? Арса, хайдағ-да наа тоғыс орыннарын? Арса, тынағ оңдайларын, инфраструктураны? Чох!
Олох туста Ӧӧркі Чӧп депутады Василий Шулбаевсер (хаҷан-да Таштып аймаа пазы полған. – Ред.) айланып, демография суриин национальнай сурыға айландырбасха сурынған. Нимедеңер чоох парчатханы пілдістіг нимес, че ЛДПР фракцияның устағҷызы паза Таштып аймааның устағ-пастаа аразында хара хоосха чӱгӱр парыбысханға тӧӧй.
КПРФ фракцияның устағҷызы Валерий Старостин туризм суриина теелген. Пістің республиказар чайғызын уғаа кӧп кізі ааллап килчеткенін таныхтаан.
– Пістің кӧллер прайзының кӧңніне кірче, – теен ол. – Иркутск облазынаң, Хызылчар крайынаң паза Томсктаң пасти – прайзы килче. Че, сӧп-сапты сығара тартарынаң пасха, ниме пістің анда пар?
Валерий Старостин туризм сферазында тоғынчатханнарның чир участоктарынаң, оларның объекттерінең, тынағ базаларынаң палғалыстығ киректі оңдайлап саларға хығырған.
– Прай тынағ базаларында касса аппараттары пар поларға кирек, – таныхтаан ол. – Андада туризм республика бюджедінзер парыстар ағылар.
КПРФ фракцияның устағҷызы туризм киреендегі сурығларны пӧгеріне ӧнетін тоғысчы ӧме тӧстирге чӧпнең сыххан.
«Единая Россия» фракциядаң депутат Ольга Городкова чоох тутхан. Ол экологияҷа, чир-чайаан ис-пайынҷа паза чир-чайааннаң тузаланарынҷа комитеттің кнезі полча, аннаңар аның чооғы экологиядаңар парған.
Хакасиядағы кии кірліг полғанынаңар, анда хайдағ оолығ ниме-ноо пар полғанынаңар паза олар кізі хазиина ӱрег ағылчатханынаңар ӱр чоох апарған. Че пу сидіксіністі прайзы даа пілче, ниме ол тирге иткені пілдістіг нимес халған. Таң тус читпеен, фракцияларға пис минута чоох тударға оңдай пирілче – микрофонны ӱзірібіскеннер.
Анаң сессияның кӱн суриинҷа тоғыс пасталған. Пастағы сурығларның санында Хакасияҷа МВД министрі Владимир Генераловтың полиция 2025 чылда хайди тоғыныбысханынаңар сан пирізі паза Ағбандағы ЛОВД пастығы Ренат Нафиковтың транспорт инфраструктуразы объекттерінҷе 2025 чылдағы тоғыстың салтарларынаңар искірии полған.
МВД министрі искіриинең, 2025 чылда полицияда кадрлар чидіспинчеткен полза даа, прай пӧгіннер толдырылған – республикада сайбағлар саны 7%-ке хызырылған. Иң ағырсымнығ сурығ – тоғынҷылар чидіспинчеткені.
– Тиксі 367 тоғынҷы, ол 14 процент, чидіспинче, – таныхтаан Владимир Генералов. – Полған на тӧртінҷі участковай, полған на ӱзінҷі ППС паза конвой службазы тоғынҷызы чидiспинче. Копьёвта дознавательлер чоғыл, Боградта – ДПС инспекторлары, Ағбан пилтірінде – участковайларның чарымы ла.
Че полиция тоғынҷылары пос тоғызын турыстығ апарчалар, прай пӧгіннерін толдырчалар. Хаҷанғох сайбағлар ілезіне сығарылча. Кӧзідімге, 20 чыл мының алнында 22 частығ хысты ӧдірген сайбағҷы ілезіне сығарылған паза тутырған. Кӱҷӱрлес сайбағларынҷа курьерлер ілезіне сығарылчалар, дропперлерҷе 14 уголовнай кирек азылған. ІТ-сайбағлар саны 7 %-ке хызырылған. Хыдаттаң вейптер ағыларынҷа канал чабылған.
Олох туста Владимир Генералов сидіксіністер парын таныхтаан. Пӧгілбеен сурығлар санында: «Хорғыс чох город» АПК-ны тилідері, тутырған транспортты тударына муниципальнай орыннар тӧстирі, маллар хайығ чох оттап чӧрчеткенін пӧгері, участковай полиция пункттарын тыхтиры.
– Тиксі, салтарлар идіп, чуртағҷылар киртінізі синінҷе піс 21-ҷі орынға кӧдіріліп алғабыс, тоғыстың тӱзімінҷе – 15-ҷі орынға, – таныхтаан министр.
Ағбандағы ЛОВД пастығы Ренат Нафиков транспорттағы сайбағлар ілезіне сығарылчатханы ӧсчеткенінеңер искірген. 2025 чылда мобильнай ӧме тоғызы тимнелген, ол пір муң артиинаң километр тимір чол участоктарын сыныхтағда тутхан. Ирткен чылда ол ӧме тиксі 307 хати чолға сыхтыр, 23 сайбағны ілезіне сығартыр.
– Орғах айында реле шкавы ӧртелгені ілезіне сығарылған, РФ УК-зының 205 статьязынҷа (терроризм акты) уголовнай кирек азылған, – чоохтаан Ағбандағы ЛОВД пастығы. – Сайбағҷы 15 частығ саарбах.
Ідӧк поезд чара чачыразынаңар тайма искіріг пиргенінеңер сайбағ ілезіне сығарылтыр. Сайбағҷы – СВО араласчызы полған кізі. Пылтыр 240 сайбағ санға алылтыр. Сайбағларны ілезіне сығарғаны 72 %-ке теере ӧс партыр.
ЛОВД-да ӧӧн сидіксініс андағох – кадрлар чидіспинчеткені. 2025 чыл тоозыларына 41 тоғынҷы (22,7 %) чидіспиндiр.
Ӧӧркі Чӧп депутаттары республиканың право хайраллаҷаң органнарының сан пирістері салтарларынҷа чарадығ алыбысханнар. Ол чарадығзар Ӧӧркі Чӧптің чӧптері кирілгеннер. Кӧзідімге, Хакасияҷа МВД полициязына палалардаң паза саарбахтардаң тоғыр иділчеткен сайбағларны ілезіне сығарар паза тохтадар тоғысты тыыдыбызарға чӧп пирілген. Ағбандағы ЛОВД-ға – чуртағҷылар аразында тимір чолда иптіг тудынар профилактика тоғызын апарардаңар.
Депутаттар пу сессияда нинҷе-де закон проектін ӱзӱрібіcкеннер паза чарадыға алыбысханнар. Ӧӧннерінің аразында – «Политика репрессияларына тартылған паза ахталған кізілерге социальнай хабазығ оңдайларынаңар» законзар алызығлар кирчеткен закон проекті. Аны хоостыра ол категорияа кірчеткеннерге хазна істіндегі чорых ӱчӱн (чылда пір хати) хорадығлар айландырылча. Мының алнында тимір чол транспортынаң (плацкарт вагонында) парған ӱчӱн хорадығлар ла айландырылған полза, амды самолеттығ учухханы хозылча. Че олох туста компенсация поездтегі паа синінең пӧзік полбас. Депутаттар закон проектін пӱкӱлее алыбысханнар.
Сессия «правительство чазынаң» тоозылған, депутаттар Хакасия правительствозы 2025 чылда ӧрттең арачыланарынҷа хайдағ тоғыс апарғанынаң танызып алғаннар. Сан пиріc ГО, ЧС паза ПБ хазна комитедінің кнезі Владимир Карамашев иткен.
Аның искіриинең, 2025 чылда республикада 1535 ӧрт (2024 чылда – 1610) сығысхан, оларда 15 кізі (2024 чылда – 32) чуртазын чідірген, 33 кізі (2024 чылда – 25) палығлатхан, ол санда 5 пала. Ӧрттернің ӧӧн сылтағлары – чарытхы оборудованиезінең, песнең тузаланар правилоларны сайбааны, азых отнаң сизіктіг нимес тузаланғаны. Ӱреен кізілернің 60 %-і (9 кізі) изірік полтыр.
2025 чылда чир-чайаандағы 258 ӧрт (2024 чылда – 229) ӱзірілтір. Ирткен чылда 254 аал-город ибіре ӧрттең тоғыр минераллығ полосалар нааҷылалтыр, оларның тиксі узуны 1010 километр. Чир-чайаандағы ӧрттер сығысчатхан орыннарны табарынҷа паза оларны ӱзірерінҷе тоғыста 350 патруль ӧмезі араластыр.
Хазна программазының ӧӧн ахчазы республикада ӧрттең хорғыс чох поларына ызылған. 2025 чылда ол кӧстеглерге республика бюджедінең 542 миллион 249 муң салковай позыдылтыр. Республиканың ӧрт ӱзірҷең службазын тиріндіреріне ирткен чылда 39 миллион артиинаң салковай ызылтыр.
Депутаттар саринаң Владимир Карамашевке сурығлар ас полбаан. Кӧзідімге, ӧрт ӱзірҷеңнернің чал ахчазы тӧбін (МРОТ синінҷе ле) полғанынаңар, кӧп аалда ӧрт ӱзіреріне суғ алҷаң орыннар (гидранттар) чох полғанынаңар сурығлар пирілген. Владимир Карамашев тӧбін чал ахчазы хоостыра сидіксініс парынаң чарасхан, аннаңар кадрлар чидіспинчеткенін таныхтаан. Ӱлгӱлер ол сурығны пӧгерге кӱстенчелер, че сағам киліспинче – республика бюджедінде сидіксініcтер.
Суғ алҷаң орыннар тимнирі муниципалитеттернің полномочиелері, ол тоғыстарға ахча позыдарға айланыстарҷа субсидиялар пирілче тіп чарытхан Карамашев. Ирткен чылда 5 миллион салковай позыдылтыр, пӱӱл ол кӧстеге субсидия 6 миллионға теере ӧскірілер осхас.
Валерий Старостин ӧрт ӱзірҷеңнернің чал ахчазы тӧбін полған сурығ хоостыра сессияда полған сенаторларзар (Александр Жуковнаң Олег Земцовсар) айланған, федеральнай синде тоғыныбызып, полыс пирзіннер тіп.
– Піcтің федеральнай служба Ағбанда, Харатаста паза Саяногорскта орныхча, – таныхтаан ол. – Аймах кіннерінде дее ӧрт ӱзірҷеңнерні федеральнай службазар кирібіссе, сурығ пӧгіл парарҷых.
Владимир Карамашев 2008-2009 чылларда ӧрт ӱзірҷең службаны субъекттегі паза федеральнайға чарғаннарында, Хакасия хыйыхтал парғанын таныхтаан – МЧС ӱс ле городты холға алған. Тиңнестіріге, Тувада прай ӧрт ӱзірҷең служба – федеральнай.
Депутаттар сан пиріc искірілген тіп санирға чарадығ алыбысханнар. Ол чарадығзар ідӧк чӧптер кирілгеннер.
Сом Дмитрий Сунчугашевти
Автор :
Альберт Толмашов
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
