Аар парза – чол уйан, пеер парза – андағох
13.02.2026
Хабарлар
Алахтайлар аал чӧбінің чуртағҷылары
Тоғазығ. Хакасия пазы Валентин Коновалов чоннаң тоғазарын тохтатпинча. Кӧнi эфирлердең пасха, регион устағҷызы аалларзар тоғыс чорыхтарынаң удаа сыхча. Пу неделяда ол Пии аймаандағы Алахтайлар аалынзар чол тутхан
Алахтайлар аал чӧбiнзер пис аал кiрче. Оларның хай пiреезi кiчiг аал полча. Алахтайлар аалы, тiзең, кiчiг нимес. Анда улуғ школа-интернат, Культура туразы, ФАП, олған сады паза даа пасха социальнай учреждениелер пар. Че полған на аалның алынҷа паза прай аал чӧбiне теелчеткен ағырсымнығ сурығлар пар, хайзыларынаң олар регион пазынаң тоғазыға килгеннер.
Клубсар чон азынада тартыл сыххан. Тоғазығ пасталар тусха анда пос орын халбаан даа тирге чарир. Орындағылардаң пасха, залның пастағы рядында республика правительствозының кiзiлерi толдыразынаң одырыбысханнар. Ол ӱгредiг, культура, iстенiс, транспорт, аал хонии, чир-чайаан ис-пайы министрлерi алай ба оларның пастағы орынҷылары. Паза хаҷан регионның аймах кӧстеглерiнiң устағ-пастаан прай кӧрерзiң? Мындағ ла тоғазығларда. Азынада таныхтирға кирек, оларны регион пазы Алахтайларзар тиктең не ағылбиндыр, тоғазығда министрлерге чуртағҷыларның кӧп суриина нандырарға килiскен. Амды олардаңар алғыда.
Тоғазыға аймах кӧстеглерде iстенчеткеннер, тынағдағылар паза пасхазы даа килген ползалар, хай пiрее туста ол ӱгретчiлернiң чыылиина тӧӧй пiлдiр парыбысчаң. Пастағызынаң пасти тоозылғанҷа теере сурығлар ӱгредiг киреензер ле парыбысчаңнар. Аннаңар Хакасияның ӱгредiг паза наука министрi Анатолий Бутенкоға одырчығынаң удаа турарға килiскен.
Хайдағ сурығлар сағыссыратча ӱгредiг киреенде iстенчеткеннернi? Пирiлген айланыстардаң иң ағырсымнығ сурығ – ол чал ахчазы. МРОТ ӧс парғанда, тӧбiн чал ахчазын алчатхан тоғыcчыларның чал ахчазы ӧс парған, амды олар квалификациялығ специалисттернең тиң арах алчалар. Чал ахчазы кӧдiрiлгенi – хаҷан даа чахсы, че ӱгредiглiг cпециалисттернiң чал ахчазы кӧдiрiлбинчеткенi – ачырғастығ. Ӱгретчiлер, имҷiлер институттарда нинҷе-нинҷе чыл ӱгренгеннер, диплом тоғыстарын арачылааннар, ам даа сыбыра квалификацияларын кӧдiрчелер, тоғыста кiзi хазии паза палалар ӱчӱн нандырчалар, че тоғыс ӱчӱн чал ахчалары специалист нимес пасха тоғысчыларнинаң пір тиң, теедег. Хайди олар ачырғанмаcтар? Улам мындағ тӧбiн чал ахчазын ирен ӱгретчi алчатса.
Ӱгретчi Игорь Кыстояков ачырғазын прай искiрген. Хайди ол теен, школада тӧбiн чал ахчазын алчатханнаңар, ағаа iкiнҷi тоғысха кiрерге килiскен. Ибзер ахча ағылар ӱчӱн ол школада паза ортын профессиональнай ӱгредiг организациязында тоғынча.
Мындағ сурығлар кӧдiрiлчеткенi удаа истiлче. Аны регион пазына кӧнi эфирлерде дее пирчелер. Че, хайди таныхтаан нандыриинда Хакасия пазы Валентин Коновалов, чал ахчазын хайди тӧлирi федеральнай синде хаҷанох алыл парған. Пу системаны регионнарға сайбирға чарабас.
Хакасия пазы Валентин Коновалов чонның сурығларына нандырча
Чал ахчазы тӧбiн тӧлелчеткенде, чииттер школада тоғынарға хынминчалар, улуғ частығ ӱгретчiлерге, тiзең, тынаға парбин, iстенерге килiсче. Ӱгретчi Ольга Чаптыкова Алахтайлардағы школада илееде чыл тоғын парир, аның директоры даа полған.
– Мағаа 70 азыра час. Мин осхас ӱгретчiлер школада пар. Нимее пiске, улуғ частығларға, школада тоғынарға? Тӧбiн чал ахчазы ӱчӱн чииттер килбинчелер, аннаңар пiске палаларнаң тоғынарға килiсче. Айда 60 муң салковай алар ӱчӱн, ӱгретчее школада чуртирға кирек. Кӱстенмезе, тiзең, ол сторожнаң тиң алар, – теен Ольга Алексеевна.
Чал ахчазынаң ӱгретчiлернiң сидiксiнiстерi тоозылбинча. Специалисттернi чурт сурии iдӧк cағыссыратча. Нинҷе-де чыл мының алнында школазар ӧткiн тоғынҷы килген. Людмила Ачитаева пу аалда ӧскен, школада ӱгренген. Чиит ӱгретчi школада аймах мероприятиелер иртiрче, олғаннарнаң хынып айғасча. Прай ниме чахсы поларҷых, чурт сурии пӧгiл парған полза. Ӱгретчiнiң позының сӧбiрезi. Паба-iҷезiнең хайди чуртир за? Пос чуртына чидiнiп аларға кирек.
– Аалда чуртир кӧңнiбiс пар, школада тоғынарға хынчам, че хайди чииттерге аалда тудыл халарға, хаҷан чуртаҷаң орын чоғыл, – айланған ол регион пазынзар.
Ӱгредiг министрi Анатолий Бутенко чиит ӱгретчiнi федеральнай алай ба республика программаларына кир кӧрерге молҷаан. Пу сурығ пӧгiлгенҷе, тiзең, Пии аймаа устағ-пастаа ӱгретчiнiң аренда ахчазын айландыр турар тiп молҷағ пирген.
Амды чыылығда кӧдiрiлген пасха сурығлардаңар. Разрезтер чағын полчатханы маңат ни? Сағысха кiрче Аршаннар аал хыринда разрез азылар алнындағы таластар. Нинҷе чыылығ, чоох-чаах полғаны саны чоғыл, неке. Разрезтiң устағ-пастаа орындағы чонға тоғыс, тикке хара тас пирербiс тiп кӧп молҷағ пирчеткен. Ам, сизiнгенде, кӧп тее кiзi андар алылбиндыр. Итсе-де, хара тас пирiлче, че хайдағ ол? Тынағдағы ипчiнiң искiриинең, нинҷе-де чыл изере чуртағҷылар льготалығ хара тасты Пиидегi разрезтең алчалар. Пӱӱл хара тас уйан. Пирiлген тӧрт тоннадаң чарымызын алай ба аннаң даа кӧбiзiн тастирға килiсче. Пу «тастарны» разрезтең Алахтайлар аалына теере ағылар ӱчӱн, чуртағҷылар тӧртче муң салковай тӧлепчелер.
Регион пазы Валентин Коновалов разрезтер чонны хыйыхтапчатханын пастағызын на исчем паза андағ ниме полбас ӱчӱн оларнаң хатығ чоох апарарбын тiп iзендiрген.
Чонға уйан хара тас ағылчатханынаң пасха, разрезтер пасха даа саринаң чонны иреелепчелер. Пасха сӧстернең, олар Алахтайлар аал чӧбiн iкi саринаң туйухтабысханнар тирге чарир. Пии саринзар парчатсалар, пис хадыллығ тура синiнҷе тӱдӱнҷе иртерге килiсче. Ол чолҷа килкiм машиналар ПГС тартчалар. Аршаннар саринзар парчатхан чолҷа парарға итчетселер, Аршандағы разрез чолны прай сайбап салған. Аар даа, пеер дее чӧрер оңдай чоғыл. Аннаңар Алахтайлар чуртағҷыларының ӧкпеленчеткенi пiлдiстiг.
Чиит ипчi чоохтапча: «Азахха аар чӧрчеткенде, имнег туразынзар «сохранениее» парчатхам. Пiстiң чолларҷа iстiм сiлiгiлген. Палам кӧрiл парған тустаң иртеезiнӧк тӧреен». Хакасияның транспорт паза чол хонии министрi Михаил Евтушенконың чооғынаң, Аршаннар аалзар парчатхан чир прай андағы разрезти. Ол аның ээзi полча. Андар кiрерге чарабас.
– Пiс, оларның чирлерiнде хайынып, чол идiбiссебiс, олар аны прай оот саларлар. Пасха сӧстернең, миллионар салковайны чирде чыып саларбыс. Ағаа хоза, олар пiстi уголовнай нандырыға даа тартарға айабастар. Оларның андағ право пар полар.
Пии саринда, тiзең, улуғ машиналар асфальтты iдӧк сайбап салғаннар. Олар пӱдiрiг киреене киректелчеткен материаллар тартчалар. Пiс изел парған орыннарны прай санап салғабыс. Чылығлар турыбысса, оймахтарны иптеп пастирбыс, – нандырған Михаил Вадимович.
Чол темазын Хойбал аал чуртағҷызы узаратхан. Ольга Кыжинаеваның искiриинең, 10-ҷа чыл мының алнында аалдағы чарытхы столбаларын паза эмектерiн нааҷылабысханнар, че 20-ҷе тура хыринда алыстырбааннар. Чил кӧдiрiлзӧк, чарытхы ус парча паза ибдегi техника кӧй парча. «Ноға пiс ам даа Совет Союзында чуртапчабыс?» – сурған Ольга Ивановна.
Ипчiнiң айланызы протоколға кирiлген паза регион пазы сетевой организацияа столбаларны алыстырыбызарға чӧптирге молҷаан, че оларның аны алыстырарға оңдай чох полза, чарытхы ӱчӱн тарифтi хызырарға кӱстирбiс теен.
Чарытхы суриинаң пасха, аал чуртағҷызы Хойбалда хаҷан наа Культура туразы пӱдiрiлерiн сурған. Амғы клуб хаҷанох иргiлен парған. Че мында прай кирек ахчанаң палғалыстығ. Хайди нандырған аал чӧбi пазы Леонид Чаптыков, чир пар, че анда археология iстезiглерiн иртiрерге кирек. Ағаа, тiзең, ахча чоғыл.
Алахтайлар аалында чон кӧп чуртапча. Улуғлар даа, ортын частығлар даа пар. Iдӧк школада 100 азыра пала ӱгренче. Оларға прайзына наа фельдшер-акушер пункты паза школа кирек. Амғылары илееде иргiлен парғаннар. Хайди таныхтаан Хакасия пазы Валентин Коновалов, Алахтайлар аалында наа ФАП пӱдiрiлер, школа, тiзең, нааҷылалар. Амды пiчiктер тимнир тоғыстар пасталар, олар тимде ползалар, федеральнай программаларға кiрерге кӱстенербic. Че пiлерге кирек, пу табырах идiлчеткен тоғыс нимес.
Сомнар Дмитрий Сунчугашевти
Автор :
Оксана Котюбеева
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
