Идiнҷектерге хабазары – ӧӧн кӧстег
16.01.2026
Хабарлар
Тегілек стол араласчылары
Тегiлек стол. «Мой бизнес» кiнде 2025 чылда апарылған тоғыстың салтарларына паза 2026 чылға турғызылчатхан кӧстеглерге чарыдылған тегiлек стол ирткен
Чыылығда Хакасияның тилiс фондының директоры Валерий Евлахов, аның орынҷызы Татьяна Бизюк, республиканың идiнҷектер праволарын арачылирынҷа уполномоченнайы Василий Кудашкин, пос киреенең айғасчатханнар араласханнар. Иң пастап Татьяна Ивановна чыл салтарларынаңар чоохтаан.
– 2025 чыл аймах, ол санда пос киреенең айғасчатханнарға тузалығ чӧптер пирерiнең палғалыстығ, мероприятиелерге пай полған. Таныхтирға кирек, чылдаң чылға оларның саны хозылып одырча. Пу кӱнге фондтың прай структура пӧлiктерiнең 3,7 муң азыра полызығ пирiл парған. Пӧлiктер санына идiнҷектерге хабазар кiн, инжинирингтiң региондағы кiнi паза экспорт кӧстеенҷе тоғынчатхан кiн кiрчелер. Пӱӱл тоғынҷыларыбыстың кӱстенгенiнең 50 азыра идiнҷек паза азых акционер пiрiгiзi азыл парған. 1,3 муң консультация, 40 азыра ӱгредiг мероприятиезi иртiрiлген, – искiрген ол.
Iдӧк директор орынҷызы «Мой бизнес» кiн тоғызының ӧӧн кӧстеглерiнеңер алынҷа чоохтаан. Оларның пiрсi – «Идiнҷек iҷе» программа. Хакасияда ол ӱс чыл тоғын парир, пӱӱл анда аралазарына iҷелердең 50 азыра сурыныс пiчии кiрген. Пу чылда программаа наа ниме кирiлген – алында анда 18 час толдырғалах палалығ, пiр чылдаң артых нимес идiнҷек полчатханнарға алай посха тоғыс таапчатханнарға ла аралазарға чарир полған полза, пу чылдаң анда пiр чылдаң азыра пос киреенең айғасчатханнарға аралазарға чарадылған. Программа араласчыларына, ӱгредiг иртiбiсселер, хабазығ пирер мероприятиелер иртiрерi аннаң андар узарадылча. Татьяна Бизюк нинҷе-де iҷе «Хакасияның идiнҷегi» пайрамнығ марығда араласхан тiп поғдархаснаң чоохтаан. Салтарында оларның пiрсi промышленностьча иң артых пис араласчының санына кiр парған. Пу проект килчеткен чылда iдӧк узарадылар тiп таныхтапчалар кiнде.
Паза пiр кӧстег – ол чииттернең палғалыстығ тоғыс. Пу кӧстег хаҷан даа кӧп хайығ тартчаттыр. Анда 14 частаң улуғ олғаннар, улуғларнаң тиңе марығлазып, пос киреен пастиры хоостыра сағыстарын тилiтчелер.
– Нимезi мында иң хынығ? Олғаннарның пастағларын тоғынчатхан идiнҷектер паалапчалар. Сағынчам, оларның кӧбiзi чииттернiң сағыстарынаң соонаң позы даа тузаланча полар. Марығ соонаң идiнҷектер олғаннарны алғыстапчалар, сыйыхтар читiрчелер. Палалар андағ оңдайнаң чахсы тилiпчелер, – ӱлескен сағыстарынаң Татьяна Бизюк.
Паза фонд тоғызының танығлығ кӧстеглерiнiң санына экспортнаң палғалыстығ тоғыс кiрче. Пӱӱл улуғ хайығ Хыдатха айландырылча. Пу хазна пiске чағын, андар ниме-нооны тартар чахсы оңдайлар пар тiп таныхтапчалар тилiс фондында. Пӱӱнгi кӱнде пу хазназар Хакасиядаң чиис ӧткiн ызылча, пiстiң ас-тамаабыс хыдаттағыларның кӧңнiне уғаа тың кiрче осхас. Идiнҷектерiбiс андағы чоннар аразындағы кӧзiдiгде араласханнар. Пiлдiстiг, Хыдаттың чииске позының кирексiнiстерi пар, фондта пос киреенең айғасчатханнарға оларның узы-пазына сығып аларға хабасчалар. Iдӧк оларға конкуренцияны иртерге полызарға кӱстенчелер. Хыдатсар садығнаң пiстiң не республикабыс сыхпинча нооза, прай Россиядаң андар ниме-ноо ызылча.
– Аннаңар, пiстiң сығарығҷылар оларнаң тиңнең тиңе тоғын ползыннар тiп, идiнҷектерiбiске товарларын сертифицировать поларға полысчабыс. Товарларны Хыдаттың хырығларына читiре тартарында полызарға, садығны оларға парыстығ идерге кӱстенчебiс, – таныхтапча Татьяна Ивановна.
Паза тилiс фондында уғаа кирек кӧстег чуртасха кирiлче – ол ӧнетiн чаа операциязы араласчыларынаң, оларның сӧбiре кiзiлерiнең паза чаалазығлар ветераннарынаң тоғынары. Пу проект хоостыра оларға сағыстарын чуртасха кирерге, кiзi нименең айғазарын пiлбинчетсе, киректi таллирға полысчалар. Пос киреен азып алзалар даа, оларға хабазығ пирерi тохтадылбинча. Пастағы чыл аразына кӧп предприятие, ол-пу сидiксiнiстерге тоғазып, чабыл парча осхас. Пiстiң пӧгiнiбiс кiзiлерге пос киреен тилiдер чолда хабас пирерi паза соонаң оларға сығарчатхан ниме-нооны экспортха сығарарға полыс пирерi полча тiп таныхтапчалар фондта.
– Тоғызыбыстың салтарларын кӧрiп, пiс консультацияларны пасха-пасха кӧстеглерҷе ал-алынҷа кӱннерде иртiрерге кирек полчатханын сизiнгебiс. Амды пiс, кӧзiдiмге, экспортнаң айғасчатхан алай пу кӧстегҷе тоғысты апарарға наа ла сағынчатхан кiзiлерге неделяда пiр кӱн чарыдарбыс. Кӧбiзi пасха хазналарзар садығнаң сығары уғаа сидiк ниме тiп санапча. Сынында анзы андағ нимес. Пiс полған на хаалағны хайди иртерiн чоохтап пирерге тимдебiс. Пу кӧстегҷе пiс ӧнетiн ӱгредiг ирткебiс, тӧремiл пiлiстерiбiстi тилiтчебiс. Экспортнаң айғазарына чарыдылған тоғазығлар средаларда 15.00 – 18.00 частарда ирт турарлар.
СВО араласчыларына чӧптернi вторниктерде олох частарда пир турарбыс. Паза пiр кӧстег – ол креатив индустриялары. Ағаа iдӧк амғы туста улуғ хайығ салылча, анда сурығ тӧремiл кӧп полча. Таныхтирға кирек, чыл сай креатив индустрияларынҷа марығда аралазарына иң кӧп сурыныс пiчии кiрче. Пу кӧстегҷе чӧптер четвергтерде пирiл турар, – таныхтаан Т.И.Бизюк.
Сертификация иртерге полызары инжинирингтiң регион кiнiнде пирiлчеткен иң кирексiнiсте полчатхан хабазығларның пiрсi полчаттыр. Тегiлек столда сертификация алған идiнҷектер араласханнарох. Оларның пiрсi – полистиролбетон сығарчатхан идiнҷек Альберт Иптышев.
Альберт Михайлович «Бетэкс» ООО-ның устағҷызы полча. Ол полистиролбетонны сығарарынаң 2019 чылдаң сығара айғас сыххан. Андада аның пӱдiрiг организациязы полған. Соонаң полистиролбетонны сығарарынаң айғазар алынҷа компанияны тӧстирге чарадығ алылған. Iди 2023 чылда «Бетэкс» ООО тӧстелген.
Амғы туста предприятие сығарчатхан материаллар ӧӧнiнде Хакасия iстiнде садылча. Мының алнында ол полистиролбетонны блоктар чiли сығарған полза, пу чылдаң сығара аны пораланды чiли садып пастаан. «Бетэкстiң» продукциязынаң федеральнай ахчаа апарылчатхан пӱдiрiглерде дее тузаланчалар. Кӧзiдiмге, ол Алтай аймааның Хубачар аалында пӱдiрiлчеткен Культура туразында тузаланылған. Iдӧк нааҷылалчатхан иргi тураларда урылча. Альберт Михайлович, иргi тураларны нааҷылапчатса, бетон пӱдiрiглерiне хоза аар ниме урарға чочыныстығ поладыр тiпче. Полистиролбетон, тiзең, ниик, аннаңар аннаң тузаланчатса, хайдағ-да ӱрег хоза сығыс килерiнең палғалыстығ хорғыс чох поладыр. Iдӧк ол прай пӱдiрiг нормативтерiне килiстiре полча.
– Ноғадаңар кiзi хайдағ-да наа ниме сағын таапча? Сизiнгенiмде, ол позының кирексiнiстерiне килiстiре ниме идiп аларға сiренче. Кӧзiдiмге, мин чуртапчатхан квартира сӧрӧн. Читпестер, тура проектiн тимнепчеткенде, хайдағ-да нимелер санға алылбаан сылтаанда пол парған поларлар даа. Мин, пiссер ноға чылығ читкiҷе читпинче тiп, инженер сетьтерiн сыныхтирға тыыныбысхам. Подвалзар кiргенде, системаларның тың иргiлен парғаны iлезiне сығысхан. Андағы краннарға теңерге дее хорғыстығ полған, сала ла хыймырадыбыссаң, саңай суғ-чылығ чох халарға чарир. Андағ оңдайнаң, тураны чылығлир панельлернi сығарар сағыс тӧреен. Полистиролбетоннаң тураны чылығлап салза, аның тузаланар тузы даа узун арах пол парар, – пос киреен пастаанынаңар чоохтапча идiнҷек.
Ол паза компаниязы «Мой бизнес» кiннiң, ӧӧнiнде инжиниринг кiнiнiң, полызығларынаң тӧремiл тузаланча. Пос киреен тилiдерiнде пу сервис уғаа чахсы полысхан тiп таныхтапча ол. Пӱӱл Альберт Иптышев кiнзер пастағызын на пӱдiрiг материалларына патент iстезiглерiн тимнирiнде хабазыға айланған. Ирен ХГУ-наң, СГК-наң хада туралар чылығ тутчатханынаң палғалыстығ улуғ iстезiглер иртiрерге пӧгiнче. Сананыстар иртiрерге полызыға Ағбан городтың устағ-пастаанзар айланарға пӧгiнче. Альберт Михайловичтi иргi тураларда чылығны хайраллирынаң, оларға энергия кӧп хорадылчатханынаң палғалыстығ сурығ хаҷаннаңох сағыссыратча. Аннаңар ол чылығны хайраллирға полызар, паазы ниик полар пӱдiрiг материалын, аннаң оой тузаланар технологияны табарға пӧгiнче. Сағыстарын чуртасха кирерiнде ол «Мой бизнес» кiн хабас пирерiне iзенче.
Наа 2026 чылға пӧгiннердеңер Хакасияның тилiс фондының директоры Валерий Евлахов чоохтаан:
– Хакасия пазы Валентин Коновалов пiске пос киреен тилiдер кiнде пасха-пасха кӧстеглерҷе бизнес-клубтар тӧстирге чахығ пирген. Валентин Олегович кварталда пiр хати хазна хабазиин аларға сағынчатхан кiзiлернең паза тиксi идiнҷектернең чоох алызар тоғазығлар иртiрерге пӧгiнче. Алныбыста ол нинҷе-де пӧгiн турғысхан. Иң пастағызы – ол ӧнетiн чаа операциязы араласчыларына тоғыс табарында паза пос киреен азарында хабазары. СВО тоозылза, пiс арачылағҷыларыбысха айғазар киректі табарға полыс пирерге кирекпiс. Пу пӧгiннi толдырар ӱчӱн пiс Россияның андағ кӧстегҷе тоғынчатхан кiннерінде пол килгебiс. Кӧзiдiмге, Хызылчарда, Москвада андағы специалисттернең опытнаң алысхабыс. Пiс программа тӧстирге пӧгiнчебiс. Анда кiзi, оой нимедең пастап, аар кӧстеглерге чидер. Ӧнетiн биржа тӧстелер, анда тоғыс кирексiпчеткен СВО араласчылары санға алылар, идiнҷектерге, предприятиелерге анда постарына тоғынҷыларны табарға оңдай полар. Пу проект «Минiң киреем» тiп адалар. 2026 чылдаң ол чуртасха кирiлiп пастир тiп сағынчабыс, аннаң iдӧк СВО араласчызы устир.
Iкiнҷi танығлығ пӧгiн – ол импортнаң паза экспортнаң тоғынары. Пу кӧстегҷе улуғ тоғыс апарылған паза кӧбiзi идiнҷектернiң ӧӧн сидiксiнiзi iлезiне сығарылған. Олар килкiм ниместер, аннаңар оларға сығарчатхан ниме-ноонаң пiр алай нинҷе-де фураны толдырып аларға алай Хыдатта позының кӧзiдiг залын тимнирге оой нимес. Мында пiске арғыстарыбыс полысчалар, олар улуғ нимес пос киреенең айғасчатханнарның «Дух Хакасии» кооперативiн тӧстепчелер. Кiзiлерге оларзар айланарға, кооперативсер кiрерге чарир. Анаң, сығарчатхан ниме-нооны хада чыып, пiр саңай Хыдатсар ызарға чарир. Таныхтирға кирек, оларның кӧзiдiглер тимнир ачыхтары, сығарылчатхан ниме-нооны читiрер чоллар, оңдайлар тимнел парғаннар. Аны ызарына хорадылчатхан ахчаның чардығын хазна айландырар тiп кӧрiлче. Iдӧк ниме-нооны хайраллир орыннар, чӧптер пирҷең кiннер кӧрiл парғаннар. Аннаңар Хыдатнаң паза пасха даа хазналарнаң садығ апарарға сағынчатхан идiнҷектернi пiстiң кiнзер хығырчабыс. Оларға аймах чӧптер, лекциялар паза пасха даа тузалығ искiрiглер тимнеп салғабыс.
Iдӧк пiс идiнҷектер аразындағы палғалыстарны пиктирге сағыс тутчабыс. Оларзар чӧрiп, орында ағырсымнығ сурығларнаң, сидiксiнiстернең чағын танызарға пӧгiнчебiс. Андағ чорыхтарға муниципалитеттернiң пастары хада чӧрерлер. Идiнҷектернiң кӧбiзiне Ағбанзар кил парарға ырах, аннаңар пiс позыбыс республикаҷа чӧрербiс, чӧптер пирербiс. Iди идiнҷектернi пiр улуғ сӧбiрее чығарға сағынчабыс.
Тегiлек столны тоосчадып, тилiс фондының устағ-пастаа «Мой бизнес» кiнзер чолларын наа ла пастапчатхан идiнҷектерге дее, килкiм сығарығҷыларға даа хабазыға айланарға чарир полчатханын таныхтаан.
Сом Хакасияның «Мой бизнес» кiнiнiң архивiнең
Автор :
Татьяна Кыштымова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 1 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
