Полған на араласчы – чиңісчі
14.01.2026
Хабарлар
Людмила Кызласова-Толмашова
«Минің матыр ағам». «Хакас чирі» республика газетазы 2025 чылда хығырығҷылар аразында Илбек Ада чаада араласхан туған-чағыннарының матыр тудынызынаңар чоохтар мариин иртірген
Ирткен чыл тиксі хазнабысха танығлығ полған. Илбек Ада чаада совет чоны чиңеннең 80 чыл толған. Пу улуғ пайрам тиксі хазнада алғым таныхталған. Ағаа хоза, Россия президенті Владимир Путиннің чахиинҷа 2025 чыл Ада чир-суубыс арачылағҷызы чылы тіп чарлалған. Пӱӱнгі кӱнде Ада чир-суубыс арачылағҷылары санына Илбек Ада чааның араласчылары даа, кизек чаалазығларның паза ӧнетін чаа операциязының даа араласчылары кирілчелер. Піс амыр чуртас ӱчӱн кӱрескен аға-ууҷаларыбысты даа, оларның киреен узаратчатхан амғы тӧлні дее улуғлапчабыс паза оларның махачызына поғдархапчабыс. Чааҷы полары полған на кізее пирілбинче нооза.
Хакас газетазының редакциязы, пу танығлығ киректерге чарыдып, хығырығҷылар аразында марығ чарлаан. «Минің матыр ағам» хығырығҷылар чоохтарының мариин піс 2025 чыл пасталғандох чарлабысхабыс. Азығ айынаң пасти улуғ хырластың ортызына теере редакция адына Хакасия чуртағҷыларынаң туған-чағыннары Илбек Ада чаада матыр тудынғаннарынаңар, махачы чааласханнарынаңар пічіктер кіргеннер. Хығырығҷыларыбыстың пірее туған-чағыннары, азымахчы фашистті хыза пазып, Чиңіс кӱніне читіре чааласханнар, анаң, тізең, хазнаны кӧдірерінде араласханнар. Сӧбіре поғдархапчатхан матырларынаңар чоох пазып, хығырығҷылар аға-ууҷаларының, аҷа-тайыларының аттарын чонда артызарына постарының хозымын иткеннер.
Піс, марығ араласчыларының тоғыстарын сын паалир ӱчӱн, оларны ӱс ӧмее алай ба номинацияа чар салғабыс: «Ӱгренҷілернің иң артых тоғызы», «Студенттернің иң артых тоғызы» паза «Улуғларның иң артых тоғызы». «Студенттернің иң артых тоғызы» номинацияа тоғыс кірбеен полза, ӱгренҷілер пу марығда хынып араласханнар. Тиксі алза, тоғыс чоох кірген, оларның ікізін харындас-пиҷелер пірігіп пастырлар. «Улуғларның иң артых тоғызы» номинацияа иң кӧп тоғыс кірген – 12 чоох.
Чоохтирға кирек, чаадаңар, чаа матырларынаңар пазарға, уламох 75-80 чыл мының алнындох полған киректердеңер толдыразынаң читір пирерге уғаа сидік. Че, андағ даа полза, хығырығҷыларыбыс пу нандырығлығ кирекке чапсынғаннар, чоохтар пазып, марыға ысханнар. Ікі номинациядағы тоғыстарны тиксі саринаң паалир алнында чарғыҷылар хакас тілінең пазылған тоғыстарны ла паалирға чарат салғаннар – анзы марығның ӧӧн кирексіністерінің пірсі полған. Чарғыҷылар авторларның тіл пайиин, хоос оңдайларнаң тузаланғанын, чоох сын паза толдыразынаң пазылғанын паалааннар. Олох туста авторның чазын паза пасхан сӧс узын тиңни паалап турғаннар. Хатығ ӱзӱріглер соонаң салтарлар иділген паза чиңісчілер таныхталғаннар. «Ӱгренҷілернің иң артых тоғызы» номинацияда чиңіс тутхан олғаннардаңар «Чиит туста» пазылча, ол пуох номернің 6-7 страницаларында сыххан.
Виктор Чанков
«Улуғларның иң артых тоғызы» номинацияда ӧӧн талазығ пис кізі аразында парған: Людмила Кызласова-Толмашованың, Елизавета Бытотованың, Алефтина Карамашеваның, Алексей Боргояковтың паза Виктор Чанковтың чоохтары иң кӱстіг пазылған тіп саналғаннар. Че сыйыхтығ орын ӱс ле нооза, аннаңар хазыр ӱзӱріг узарадылған соонаң чарғыҷылар мындағ чарадыға килгеннер. Пастағы орынны Людмила Александровна Кызласова-Толмашованың «Пабамның чуртас чолы» чооғына пирібізерге, ол пабазының матырын аның соонда халған тӧлінің махачызынаң палғалыстыр салған: пархаларының пірсі ӧнетін чаа операциязында матыр тудынызынаң пӧзік сыйыхтарға турысча. Ікінҷі орынға Виктор Михайлович Чанковтың «Чааҷы ағаларыбыс – матырлар» чооғы сығарылған. Автор хоости пазылған, пай тілліг чооғынаң чарғыҷыларны аптап алған, пірдең, ол чааҷының істіндегі кӧңнін кӧзінең хығырығҷыларға читірерге кӱстенген. Пілдістіг, Алексей Михайлович Боргояковтың – улуғ опыттығ паза ус хабарҷының – тоғыстары иптіг чоохтығ, пай тілліг паза орта полталығ пазылчалар. Аның «Чуртас чолын турыстығ ирткеннер» чооғы ӱзінҷі орынға сығарылған. Алексей Боргояков аға-ууҷазының оой нимес ӱлӱзінеңер пасча: ағазының чаа чолы узах полбаза даа, махачызын кӧртізерге маңнан халған, анзын ол олаңай ла таныхтабинча, киречі чоохтарынаң, военкоматтың пічіктерінең киречілепче, ууҷазы, тізең, ӧкіс халып, ӱс палазын чалғызан кӧдірген паза, ирге дее парбин, чуртазы тооза хада хонғанын сағып чуртаан.
Алексей Боргояков
Наа чыл ӱлӱкӱннері алнындох «Хакас чирі» республика газетазының редакция устағ-пастаа чиңісчілерні алғыстирға маңзыраан. Ӧӧн редактор Радион Дмитриевич Сунчугашевтiң холынаң дипломнарны паза ӧнетін сыйыхтарны, ол санда газетаа чарым чылға тикке пазынысты, алғаннар Виктор Михайлович Чанковнаң Алексей Михайлович Боргояков. Олар редакциязар постары кил парғаннар. Марығның «Улуғларның иң артых тоғызы» номинацияның чиңісчізі Людмила Александровна Кызласова-Толмашоваа сыйыхтарны ӧӧн редактор орынҷызы Наталья Чорыевна Сюптерекова читір пирген. Сыйых Асхыс аймааның ӧӧн библиотеказында читірілген. Чоохтирға кирек, Людмила Александровна «Хакас чирі» республика газетазының марығларында сыбыра араласча, ӧӧнінде сыйыхтығ ла орыннарға турысча. Анзы ӱгретчі тоғызындағы хығырығҷыбыс марығларыбысха нандырығлығ хайчатханын киречiлепче. Наа чыл алнынҷа сыйыхтарны читіргенібіс, тізең, чиңісчілерге уламох чапсых сыйых полыбысхан паза ӧрініс сыйлаан.
– Пу марығ араласчыларының тоғыстарын паалирға оой ла полбаан. Ноғадаңар? Пастағызы – ол чаа тузы, полған на араласчыны матырға санирға чарир. Че анзын хығырығҷыларға сынында паза толдыразынаң читір пирері араласчының улуғ пӧгіні полған. Ікінҷізі – чаадаңар тӧреен тілнең пасханы. Сағынчам, полған на араласчы, «Минің матыр ағам» хакас газетазының мариина чоох пазып, иң пурнада позының чағыннарының аттарын хумартхылаан! Анзы марығның ӧӧн сағызы полған. Аннаңар мин марығның прай араласчылары чиңісчілер тіп санапчам, – салтарлар идіп, таныхтаан «Хакас чирі» республика газетазының ӧӧн редакторы Радион Сунчугашев.
«Минің матыр ағам» марығның араласчылары пістең кӧні сурғаннар: «2026 чылда хайдағ марығ чарлирзар?» Анзы чазыт нимес, хакас газетазы хығырығҷылар аразында чыл сай марығ иртірче. Ол чоныбыс аразында тӧреен тілнең хығырарынаң пасха, ідӧк пазарға киректелчеткенін кирексіністе тут парча, андағ оңдайнаң тілібісті хайраллирына позының хозымын идіп. Наа марығдаңар чарлағ газетабыста хайди даа сығар! Сахтаңар.
Сомнар Дмитрий Сунчугашевти паза Илона Каковани
Автор :
Наталья Сюптерекова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | 1 | 2 | 3 | 4 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
