Ноған чылан чылы анымҷохтасча, Чигірен ат чылы халыхтап чағдапча
26.12.2025
Хабарлар
Хакасия пазы Валентин Коновалов Тадар Тис аалда наа имнег туразын асча
Чыл салтарлары. Илбек Чиңіске 80 чыл, Ада чир-суубыс арачылағҷызы чылы, Хакасия матырлары чылы – хайдағ полған Хакасияа 2025 чыл?
Париған 2025 чыл Россияның прай регионнарына оой нимес чыл полған – СВО тоозылбаан, санкциялар узарадылған паза хозылған. Хара тас «іңезінде одырчатхан» Хакасияа, тізең, улам сидік чуххан. Республика бюджедінзер пу кӧстегҷе парыстар кірері тың хызырылған, ол оңдайнаң ахча пастағы теестегі пӧгіннерге ле позыдылған.
2022 чылның азығ айында пасталған ӧнетін чаа операциязы ам даа парча, тӱрчедең тӧрт чылға чит парар. Чоғыл даа, неке, сӧбіре, хайзына ӧнетін чаа операциязы теелбеен. Полғаныбыстың на СВО-да араласчатхан туған-чағыны пар, полғаныбыс ла ол табырах тоозылзын, пістің ооллар чиңіснең паза изен-хазых ибзер айланзыннар тіп сағынча.
Пу чыл Илбек Ада чаадағы Чиңіске 80 чыл толғанынаң танығлығ полған. Аннаңар Россия президенті Владимир Путин, пу пайрамнығ чылнаң паза СВО парчатханынаң палғалыстырып, 2025 чылны Ада чир-суубыс арачылағҷызы чылы тіп чарлаан. Республика пазы Валентин Коновалов, ағаа хоза аймах тустардағы чаалазығларда араласхан чир-суғҷыларыбыстың махачызын хумартхылап, 2025 чылны Хакасия матырлары чылы тіп чарлабысхан.
Пістің республикада килістіре мероприятиелер ирткеннер, оларның ӧӧн кӧстее – чуртағҷыларның, иң не пурун чиит улустың, Чир-сууна хынызын тыыдары, чоныбысты пу оой нимес туста піріктірері.
Илбек Чиңістің 80 чылына чарыдылған пайрамнығ парад
Илбек Чиңістің 80 чылы... Сағынғаннар ба Илбек Ада чаада азымахчы ыырҷыны чиңіп алған ағаларыбыс мындағ ниме поларын, олар чааласхан чирлерде пазох хан тӧгілерін? Оларның парха-кӧргенектеріне пазох ла неонацизмнең тоғыр кӱрезерге килісче.
Республика пазы Валентин Коноваловтың пастаа хоостыра регионда «Хакасия матырлары» кадрлар тимнеҷең проект тоғынып пастабысханын таныхтирға кирек. Ол Россия президентінің чахиинҷа тӧстелген «Матырлар тузы» федеральнай программаа тӧӧй. Аның ӧӧн кӧстее – СВО араласчылары санынаң тӱзімніг устағҷыларны тимнирі. Ол проекттің араласчылары сағам аймах министерстволарда стажировка иртчелер.
Оларның аразында хакастар пары ӧріндірче, арса, турыстығ пастыхтар сығызарлар – пос чонына чӧлег поларлар.
Республика ӱлгӱлері, чуртағҷылары тӧрт чыл изере СВО-да араласчатхан чир-суғҷыларыбысха, Донбасс регионнарына гуманитарнай полызығлар ыс турғаннар. 2022 чылдаң сығара ЛНР-зар, ДНР-зар, Запорожье паза Херсон областьтарынзар тиксі 1,5 муң тонна артиинаң гуманитарнай полызығ ызылған, оларның 535 тонназын 2025 чылда ысханнар.
Чииттер СВО чааҷыларына гуманитарнай полызығны таарлапчалар
Че чуртас аннаң андар парча. Хакасия, национальнай проекттерде, хазна программаларында аралазып, наа социальнай объекттерні пӱдірген, иргілерні нааҷылаан, республика чолларын тыхтаан. 2025 чылда пістің республика 12 нацпроектте араласхан, оларны хоостыра регионның 40 проекті чуртасха кирілген. Ахча саринаң кӧрзе, оларға тиксі 7 миллиардча салковай позыдылған, ол санда 5 миллиард артиинаң салковай – федеральнай бюджеттең. Иң кӧп ахча социальнай кӧcтегліг проекттерге парған: «Чуртасха инфраструктура» – 43,1 %, «Узах паза ӧткін чуртас» – 20,2 %, «Чиит улус паза палалар» – 18,8 %, «Сӧбіре» – 13,3 %.
Кӧзідімге, «Чиит улус паза палалар» нацпроект хоостыра пӱӱл Хакасияның сигіс школазында тиксі тыхтағ тоғыстары апарылған. Абазадағы 50 № школада, Сарығ хастағы, Очырдағы паза Хойбалдағы школаларда, ідӧк Ағбандағы 30 № школада тоғыстар тузында тоозылған. Харатастағы Д.М.Карбышевтің адынаң 16 № школада, Ағбандағы 10 № паза 1 № школаларда сидіксіністер сығысхан сылтаанда тиксі тыхтағ тоғыстары ам даа апарылча.
Килкім пӱдіріглернің аразында Боград аймаандағы Тадар Тис аалда наа поликлиника тимге сыхханын таныхтирға кирек. Ол Россия Федерациязы Чӧбінің паза аның кнезі Валентина Матвиенконың хабазиинаң «Узах паза ӧткін чуртас» нацпроектсер киріліп пӱдірілген. Наа имнег туразы 2025 чылның чарыс айында пайрамни азылған. Аның пӱдіриине чарым миллиард азыра салковай хорадылған: федеральнай бюджеттең – 370 миллион салковай, республика бюджедінең – 160 миллионҷа салковай.
Тадар Тис аалда мыннаң пӱдіріг тоозылбаанын таныхтирға кирек. Наа поликлиниканы асхан соонаң ӱр дее тус иртпеенде, Хакасия пазы Валентин Коновалов аның хыринда наа модульлығ стационар пӱдіриин асхан, пӱдіріг парар орында ӧрген саап. Ол Федерация Чӧбінің паза аның кнезі Валентина Матвиенконың, Россияның хазых хайраллаҷаң министрі Михаил Мурашконың хабазиинаң пӱдірілчеткен объект килер 2026 чылда тимге сығар тіп кӧрілче. Аннаңар Боград аймаа кініне 2025 чыл чахсы чыл полған тирге чарир.
Ӱлгӱдегі киректерні алза, прай ла чахсы тіп полбассың. Закон сығарҷаң паза толдырығлығ ӱлгӱлер аразында удур-тӧдір тоғырланыс тохтабаан. Алып аларбыс олох вето салылған законнарны: пастағызы – бюджеттер аразындағы хайызығлардаңар, ікінҷізі – орындағы пос устанысты пір синніг идердеңер. Олардаңар прай чарыда пазылған, хаталбаспыс. Че ікі хати вето салылған пасха регионнаңар пірее хати искезер бе? Чох. Пу кирек ӱлгӱ салаалары аразында кӱрезіг парчатханын киречілепче. Итсе, чыл тоозыларына ол харбазығ амырап парғанға тӧӧй: республика бюджеді суум-саам чох алыл парған – сарилар пір чӧпке килтірлер.
Амғы оой нимес туста, СВО апарылчатханда паза ынағластығ нимес хазналар Россияны хыза пазарға кӱстенчеткенде, пірге тудынары тың киректелче. Ӱлгӱдегілер ол саринаң чонға кӧзідім поларға киректер. Федеральнай кін анзын чахсы оңарча, арса, андартын чахығ килген. Мультфильмдегі Леопольд хоосха чіли теен поларлар: «Арғыстар, ынағ чуртаалар». Алай пістің «тудысчатханнар» постары мындағ чарадыға килгеннер. Ізенербіс, килер чылда толдырығлығ ӱлгӱдегілер паза депутаттар республиканың чуртазын оңдайлирынҷа, Хакасияны тилідерінҷе пірге тоғынарлар.
2025 чылны тиксі алза, ол пістің республикаа ахча саринаң сидік чыл полған. Че, іди дее полза, Хакасияда чапсых мероприятиелер кӧп ирткеннер, пӱдіріглер паза тыхтағ тоғыстары апарылған, прай социальнай тӧлеглер, чал ахчазы тузында тӧлелген. Улуғ сағыбаан саайлар чох полған. Хара тас, алюминий отрасльларынаң налог ахчазы кірері тӱс парған, че пасха налог кӧрімнерінҷе ӧзіс таныхталған. Хакасия правительствозы ідӧк федеральнай кіннең ахчалығ полызығ аларынҷа ӧткін тоғыс апарған. Салтарында андағ хабазығ пирілген. Пір сӧснең, республика сыданған.
Іскеркі гороскоп хоостыра 2025 чыл Ноған чылан чылы полған, чағдапчатхан 2026 чыл – Чигірен ат чылы. Пістің чонға ат – ызых мал, тиктең нимес пурунғыда кізінің пайын чылғы санынаң кӧрҷеңнер. Ат кӱстіг, чапчаң паза сыдамах. Олох туста ол уғаа хыйға. Аннаңар килер чыл чахсы чыл поларына ізенербіс.
Чағдапчатхан Наа чылнаң, аарлығ чир-суғҷылар! 2026 чыл прайзыңарға ӧрініс ле ағылзын, прай хомай ниме соонда халзын. Пик хазыхтығ, ырыстығ паза чахсы чуртастығ полыңар!
Сомнар «Хакас чирі» газета редакциязы архивінең
Автор :
Альберт Толмашов
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 1 | 2 |
| 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
