Ағаларыбыстың ады ундулбазын
20.11.2025
Хабарлар
Павел (Пабанак) Васильевич Бурнаков
«Минің матыр ағам». Илбек Ада чааға Асхыс аймаандағы Оот пилтiрi аалдаң Бурнаковтар ооллары парғаннар
Iди Бурнаков Ырғахтың ооллары Николай, Мойнах паза Семёнка чааға парыбысханнар. Пiс улуғ оолғы Николай (Кадик) ағамның Василий оолғының палалары полчабыс: Виктор, Аля, Толя паза Люда. Пiс кiчiгдең сығара хости чуртаабыс. Хана ла ассаң, ағамның оградазында пол парчазың. Аның сиден iстiнде хахпаснаң чапхан алты пулуңнығ тадар ибiҷек турған. Ол ибiҷек Оот пилтiрi аалда ам даа турча. Ағамнаң хости аның харындастарының чурттары полған. Оларның полғанының на тадар ибiҷее пар полған.
Кадик ағамның инейi, пiстiң ууҷабыс, Арина Андреевна Кильчичакова полған. Семёнканың инейi Кланя ууҷа паза Мойнахтың – Пинечек ууҷа. Саблығ поэт Михаил Еремеевич Кильчичаков, пiс аны Мыкайла аҷа тiҷеңмiс, Оот пилтiрiнзер килзе, Арина ууҷамзар хайди даа кiрҷең. Мин ууҷамда ползам, кӧрҷең полғам, хайди Мыкайла аҷа, iзiк азып паза иркін алтап, хойығ ӱннең тураа толдыра изеннесчең:
– Изеннер! Урина пиҷе, ниме итчезiң?
– Изенӧк, харындас. Иртеннең ала азах узындабын, че иткен дее нимем кӧрiнминче, – амыр ӱннең нандырҷаң Арина ууҷам. Ууҷабыс Мыкайла аҷаның пабазы Еремейнiң кiчiг туңмазы полған.
Василий Николаевич Бурнаков
Пiстiң ӱс ағабыс ӱзiнең чааға чӧрген. Василий пабабыс Ағбан городта шофёрға ӱгренген. Анда ӱгренген соонда армияа апарыбысханнар. Анзынаңар мағаа чоохтаан Ӱс чул аалдағы Борис Ултургашев. Олар шофёрға хада ӱгрентiрлер. Анаң, ибзер айланып, ибде пiр неделя ла полғанда, армияа парарға повестка килген. Асхыстағы военкоматта пабамнаң тоғастырлар. Анаң чааға апарыбысханнар. Мин соонаң ол апсахтаң пабамнаңар чахсы сурбин салғаныма ачырғанғам. Пабам 1956 чылда ӱреен, мин кiчiг полғам. Ол, чаадаң айланып, аннаңар чоохтирға хынмаҷаң. Фронтта шофёр полған. Ибзер 1946 чылда чарыс айында айлантыр. Пiрееде чоохтан салҷаң, чаада уғаа хатығ чуххан. Ленинградты арачылап, хурчаға кiр парып, матап ӧзӧктiрлер. Ағабыс тӧрт класс тоосхан. Ортын харындазы Мойнах Гаврилович iдӧк Ленинград городты арачылаан. Аар палығладып, госпитальларда чатхан соонда ибзер чадап тыннығ айлантыр. Чаа соонда ол ӱс харындас пик чуртаан паза тураа толдыра пала полған. Семёнка ағабыс тайғада колхоз аарларын тутчаң. Пiс аны «Мӧӧт улабам» тiҷеңмiс. Ағаларыбыстың чааға чӧргенiн пабабыстың туңмазы Илья Николаевич Бурнаков 1971 чылдағы «Ах тасхыл» альманахта «Солдаттың алғайағы» чоохта пас салған. Анаң ол чоохты 2015 чылда «Аскизский труженик» газетада орыс тiлiнең сығарыбысхан Семёнка ағабыстың пархазы Мира Ильинична Бурнакова (Безпоместных).
Ӱс харындас Чиңiс кӱнiн, тоғазып, пайрамнаҷаң. Очы харындас, Семёнка ағаң, ылғаҷаң. Олардаң пабамнаңар пiлiп алҷаңмын. Ол Ленинградтың хурчаанда полғанда, хысхызын Ладога кӧлҷе городсар ас-тамах паза андартын ӧзӧкчеткен чонны тартчаң. Машина iзiгiн чаппаҷаңнар. Немецтернiң cамолёттары бомбалар тастаза, сығара сегiрерге маңнанар ӱчӱн.
Анаң аны Сталинградсар ыстырлар. Москвадағы «ЗИЛ» заводта наа машиналар аларға турчатханда, хайдағ-да танызына тоғастыр. Чоо ӧрiнiп, хуҷахтазып, ылғастырлар. Ӱр дее чоохтазарға маңнанминдырлар. Машиналарға одырып, Сталинградсар партырлар. Анда пабам радиода тоғынчатхан Лалетин теен кiзiнi тарт чӧртiр. Ол кiзi пабамны «уғаа чапчаң» тiп махтаптыр. Пабам аны чаа тоозылғанҷа тарт чӧртiр. 1971 чылда Лалетин, Хызылчар городта полғанда, Ағбан городсар сығдыраттыр, ағаа шофёр полған Василий Бурнаковты таап пирiңер тiп. Че пабабыс ол туста хазых полбаан. Аннаңар харындастары Лалетиннең тоғазарға Илья Николаевич Бурнаковты ысханнар. Ол андада «Ленин чолы» газетада хабарҷы полып тоғынған. Ильянаң хада Виктор аҷабыс парған. Аҷабыс кiр килгенде, Лалетин тура хонтыр: «Василий, синзiң ме?» Iди аны пабабысха уғаа тӧӧй кӧр салтыр. Анаң олар хараа тооза чоохтастырлар. Илья Николаевич тее чаада араласхан кiзi полған нооза. Чаа соонда Алма-Ата городта журналистке ӱгренген. Ол даа пiске чаадаңар чоохтаҷаң. Хайди Днепр суғны кис полбин, чоо ирееленгенiн. Кизiп алып, ӧрiнгенiне, танк ӱстӱнде плесет салтыр.
Аның пабазы Кадик аға колхозта тоғынған. Хакас телевидениезiнде тоғынчатхан хабарҷы Алексей Боргояков 2016 чылда, «Хабар» газетада Илбек Чиңiске чарыдып, «Тӧӧ чирiнiң матырлары» чоох сығарған.
Пабабыстың пiр харындазын Лаврентийнi (Прентийнi) харахха даа кӧрбеебiс. Клара пиҷебiс аннаңар чоохтаҷаң: «Лаврентий уғаа ачых-чарых кiзi полған. Пiске чоо паарсаҷаң. Туңмаҷахтарым тiп хуҷахтап ла чӧрҷең». Итсе-де, ол хазии хоостыра армияа даа парбас кiзi полтыр. Че 1943 чылда чааҷыларнаң хатығ полыбысханда, прайзын апар турған осхастар. Аалда харахнаң уйан кiзiнi апарыбысханнар. Ол кiзi паза айланмаан.
Пiстiң iҷебiс Таисья Васильевнаның iкi харындазы чааға парыбысхан. Улии Иосиф (Мыкай) Бурнаков, чаада разведчик полып, «тiлге» удаа чӧрҷең полтыр. Соонаң чаада iзi чох чiт парып, паза айланмаан. Iҷем Таисья Васильевна Илбек Чиңiстiң отыс чылында пiди тахпахтаан:
Отызынҷы чылы Тӧӧ тайғазына читтi,
Сарғалчалар ағастар пӱрлерi.
Отызынҷы чылы Мыкай аҷам айланминча,
Сарғалчалар абдырада пiчiктерi...
Соонаң аның харындазы Павел, Пабанак тайыбыс, чааға парыбысхан. Ол чаада контузия алғанда, аны ӧлiг тiп, ибiнзер «хара пiчiк» ызыбыстырлар. Iҷезi, киртiнмин, Таисья хызын хамзар ыстыр. Хам ағаа Пабанак хазых тiп тӧлкелеп пиртiр. Пабанак тайыбыс чаадаң айланған. Ол, чааға парчатханда, сарнаптыр:
Хатығ чаада чир тайана тӱссем,
Iҷем кӧрер ни позымны?
Хара чирде чат халзам,
Пабам кӧр табар ни позымны?
Пiстiң матыр ағаларыбыстың, пабаларыбыстың аттары хаҷан даа ундулбазын паза соондағы тӧллерге халзын.
Сом сӧбіре архивінең
Автор :
Алефтина Карамашева, Пилтір аал
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 | 2 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
