Аал чӧптерін хайраллап халарға!
19.11.2025
Хабарлар
Хакасияның Ӧӧркi Чӧп депутады Александр Миягашев
Кӱн сурии. Хакасияның Ӧӧркі Чӧп депутады Александр Миягашев орындағы ӱлгӱ пӱдізін алыстырардаңар закон хоостыра сағыс-кӧрістерінең ӱлесче
Пӱӱл Россия синінде муниципальнай пӱдіcтер аймах пӱдiстiг поларынаңар алызығлар кирілгеннер, аннаңар Хакасияда закон сығарҷаң ӱлгӱнің кізілері оларны пістің республикада чуртасха кирер пастағнаң сыхханнар. Олох туста Хакасия пазы даа, правительство даа иргі оңдайны – ікі синніг орындағы ӱлгӱ системазын – артызар ӱчӱн турысчалар. Аның ӱчӱн сілкер айында республика пазы орындағы ӱлгӱ органнарын хайраллап халардаңар закон проектінең сыххан. Хакасияның Ӧӧркі Чӧбінің сигізінҷі хығыртииның кӧбізі депутаттары ол закон проекті ӱчӱн ӱннерін пирбееннер, че алызығларны кирері таныхталған закон проектіне хабасханнар. Ікі ӱлгӱнің пу сурыға кӧріcтері пасхалалғаны аннаң андархы хаалағларда кӧрінген.
Амғы оңдайҷа орындағы пос устаныс ӱлгӱзі ікі синніг. Чуртағҷылар аал чӧбі паза аймах пастарын, аал чӧбі депутаттарын паза аймах чӧбі депутаттарын таапчалар. Пір синніг ӱлгӱде аймах округка айландырылар, аал чӧптері орнына устаныстар тӧcтелер. Чуртағҷылар округ чӧбінің депутаттарын на табарлар. Округ пазын депутаттар чӧбі республика пазы сығарған ікі кандидат аразынаң табарлар. Табылған округ пазы ааллар устаныстарының пастыхтарын турғыс турар.
Хакасия пазы Валентин Коновалов республика парламентінің кӧбізі депутаттары ӱн пирібіскен закон проектіне вето салыбысхан, салтарында ол Ӧӧркі Чӧпсер нандыра айланған. Олох туста республикада талластығ сурығның «ізіг» ӱзӱрии узарадылған. Ӱртӱн айында депутаттар чайғы тынағ соонаң тоғысха айланғаннар, ай тоозыларына теестегі сессияа чыылысханнар. «Единая Россия» паза КПРФ партиялар фракцияларының сурыныстарынҷа сессияның кӱн суриина кирілген закон проектінiң ӱзӱриин суурарға чарадыл парған. «Единая Россия» партияның кӱстенізі пілдістіг, оларға хазна синінде кирілген наа оңдайны прай чирде чуртасха кирерге кӧстег турғызылған. Че алызығларны кирерінең илееде регион тоғыр полыбысхан, ол санда национальнай республикалар...
Пӱӱн пу алызығлар хоостыра пос кӧрізінең Хакасияның Ӧӧркі Чӧбінің депутады Александр Миягашев ӱлесче. Ол республика парламентінзер КПРФ партия пічиинҷе иртіп алған паза экологияҷа, чир-чайаан ис-пайынҷа паза чир-чайааннаң тузаланарынҷа комитетке, регламентче, мандат сурығларынҷа паза депутат этиказынҷа комиссияа кірче.
– Александр Николаевич, хайди сірер пу алызығларны кӧрчезер?
– Пӱӱл хандых айының 19-ҷы кӱнінде «Азых ӱлгӱнің пірге системазындағы орындағы пос устанысты тӧстирінің тиксі оңдайларынаңар» 33№ федеральнай закон кӱзіне кірген. Піс, Хакасияның Ӧӧркі Чӧбінің депутаттары, ол законны республика синінде чарадыбызарға кирек полғабыс. Че піс, КПРФ партияның фракциязы кізілері, орындағы пос устаныс ӱлгӱзі пір синніг поларынаң тоғыр турыбысхабыс. Ноға? Минің кӧрізімнең, орындағы пос устаныс ӱлгӱзінің ікі синніг полчатханы чонға чағын на. Чуртағҷылар аал депутаттарын, аал чӧбі пазын постары таллапчалар. Анзы хазнадаң кӧні устирында араласчатханын киречілепче. Пір синніг ӱлгӱде аал чӧптері дее, аалның депутаттар чӧптері дее чох иділерлер. Олар табылбастар. Оларның орнына устаныстар полар. Устаныс пастығын округ пазы турғыс турар. Мындағ оңдайларда мин демократия кӧрбинчем. Хайда ол? Іди полза, орындағы чон хазнанаң даа, республиканаң даа устирынаң хыйа халча. Сағынчам, пістің республикаа андағ оңдай килістіре нимес. Аннаңар ікі синніг ӱлгӱ синін артызарға кирек, орындағы чуртағҷылар, табығҷылар республиканаң устирында аралас полар ӱчӱн.
– Ӧӧркі Чӧпте законнаң аннаң андар тоғынарынҷа ӱзӱріглер апарылча ба?
– Пӱӱнгі кӱнде пу законның ӱлӱзі пілдізі чоғыл. Хакасия пазы ағаа вето салған соонаң, ол Ӧӧркі Чӧпке читіре тоғыныларға айландырылған. Ӱртӱн айындағы сессияда ол ӱзӱрілерге кирек полған, че кӱн суриинаң аны суурарға тіп ікі фракция депутаттары айланғаннар: «Единая Россия» партияның паза КПРФ-тың. Ниме мыннаң мындар ол законнаң полары пілдізі чоғыл. Пір синніг ӱлгӱ ӱчӱн ӱннерін пирген депутаттарға, тізең, сағысха тӱзер сылтағ пар. Пу наада Россия президенті Владимир Путин, КПРФ устағҷызы Геннадий Зюгановнаң чоох алысханда, пу сурығҷа сағызынаң ӱлескен. Ол таныхтаан, регионның ікі синніг ӱлгӱні артызар кӧңні пар полза, аның андағ правозы пар. Ол, тізең, андағ чарадығдаң тоғыр нимес. Минің танығларымнаң, сағам Россияда 19 национальнай республика ікі синніг орындағы ӱлгӱні артысча.
– Александр Николаевич, сірер, Ӧӧркі Чӧп депутады полып, удаа табығҷыларнаң тоғазығ иртірчезер. Олар пу алызығларны киреріне хайди кӧрчелер? Сағыс-кӧрістерінең ӱлесчелер бе?
– Мин республика парламентінзер КПРФ партияның пічиинҷе иртіп алғам. Табығларға Асхыс аймаандағы табығ округынҷа сыххам. Андар кірчелер мындағ ааллар: Тӧӧ пазы, Палыхтығ суғ, Писхамҷы, Пирікчул, Кызлас, Асхыс чоғархы, Ӧӧк пилтірі паза Пуланнығ кӧл ааллар чӧптері.
Таштып аймааның депутаттар чӧбінің депутадына ікі хати табылып, чир-чайааныбысты арачылирында араласхам. Ол тоғысты Хакасияның Ӧӧркі Чӧбінде узарадарға чаратхам, аннаңар экологияҷа паза чир ис-пайынаң тузаланарынҷа комитетке кірчем. Тӧӧй кӧріcтіг депутаттарнаң хада піс хузух ағазын узурарынаң тоғыр полғабыс. Ам аны іди узурбинчалар. Хузух ағазы – ол чирібіс ис-пайы ла нимес, ол ідӧк чуртағҷыларның парыстанҷаң оңдайы. Хузух чахсы сыхса, аны чыырға Таштып аймаандағылар ла нимес, тиксі республикадағы чуртағҷылар кил парчалар. Чыып алған хузухты садып, чуртағҷылар палаларын тонандырып алчалар, ибзер ниме-ноо, ол санда мебель, садызып алчалар. Кӱстенҷіктері техникаа даа ахча тоғынып алчалар.
Комитетте тоғынып, мин ікі хати Асхыс аймаандағы Паза аал чӧбінзер чорыхха сыххам. Андар, алтын тілеп, паалағ-істезіг тоғыстарынаң нинҷе-де компания кірген. Мин, аал чӧбіндегі аалларның чуртағҷылары тоғыр полчатханын піліп, анзынаң ідӧк тоғыр полғам. Чон, 2000 чыллар пасталчатханда, анда тоғынған алтын аныҷаң пірігістің чир-чайаанға улуғ ӱрег иткенін хаҷан даа ундут полбас, неке. Оолығ ниме-ноо хайраллалчатхан орын талалып, ағын суға кіргеннеңер, палыхтар даа, мал-хус таа хырылған. Андағ ӱрег соонаң прайзы тоғыр полчатпас па! Пістің чонның пасха чир-суу чоғыл. Кізілер тӧреен республикадаң полар, тӧреен аалдаң даа кӧзерге ынабинчалар. Аннаңар пазадағылар постарының, пала-пархаларының таңдағызын, пос чирін хайраллап халар ӱчӱн турысчалар. Мин пос чоны алнын хаҷан даа алғам паза ал турарбын.
Чоннаң тоғынып, тоғазығлар иртіріп, мин олар пір синніг орындағы ӱлгӱ синін кирерінең чарасчатханынаңар пір кізідең дее испеем. Прайзы ам хайди пар, іди ползын тіпче, ол санда аал чӧптерінің пастары. Аал чӧптері пастарының аразында хайдағ-да проекттерҷе чарадығ алып алғаннар пар, кем-де оларны чуртасха киріп пастабысхан, мында, тізең, ӱлгӱ алыс парза, олар пастаан тоғыстың узарадылары ікінҷілестіг. Пірдең, мында аалға уғаа кирек сурығлардаңар чоох парча. Орындағы ӱлгӱ алыс парза, ол тоғыс турыбызарға айабас, проекттер чуртасха кирілбин халар.
– Александр Николаевич, право паза табығ cурығларынаң пасха, ідӧк социальнай, ахча, экономика сурығлары пар. Орындағы чуртағҷылар аалда ӱлгӱ парын кӧрерге кирек ле, неке?
– Я, кізінің кӱннің дее, аал чӧбінзер киліп, пос сағыс-кӧріcтерінең, сидіксініcтерінең ӱлезіп алар оңдайы поларға кирек. Олох туста ӱлгӱ ағаа хайарға, пӧгерге полызарға кирек.
Ағаа хоза аал чӧбі орнына тӧстелген устаныстар азынада чарадылған сметаҷа тоғынарлар. Сметада кӧрілген хорадығларға алызығлар кир полбас. Аал чӧптерінің, тізең, республикадаң кӧні хабазығ алҷаң оңдайы пар. Гранттар пастыра сағыстарын чуртасха кирерге ахча тартып алар оңдай пар. Аннаң пасха, сайбағлар саны ӧзеріне хорғыс пар. Устаныстар пастыхтарына, тізең, туған-чағыннар турғызыларынаң хорғыс пар. Кізінің кӱстенҷігі, хыйғазы паалалбас...
Сессияда мин пу закон Хакасияның Конституциязы сайбалчатханынаңар чоох тутхам. Анда читіре пӧгілбеен сурығлар кӧп. Ізенербіс, прай читпестер тӱзеділер. Піс чон ӱчӱн полғабыс, полчабыс паза поларбыс!
Сом Дмитрий Сунчугашевти
Автор :
Чоохтасхан Наталья Сюптерекова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 | 2 |
| 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
