Сооп парған кӧӧленіс
14.11.2025
Статья
Хайда за сын кӧӧленіс?
Чоох
Iзiг чайғы кӱн турған. Улуғ нимес автобус, асфальттығ чолҷа ниик ле ойлапчадып, аалзар парчатхан тоғыр чол хыринда тохтабысхан. Шофёр, чыхчоларында хыр саап парған ирен, чааҷы кип-азахтығ чиит оолзар айланған:
– Наңмыр соонда Харасуғ аалзар чолҷа пар полбаспын. Андар трактор ла ирт полар. Сағаа чазағ парарға килiзер.
– Хайтпас! Тӧреен чирiмзер чазағ даа чидербiн, – ӧрчiлiг нандырған армиядаң айланчатхан оол.
Анаң ол, автобустаң ниик ле сығара сегiрiбiзiп, палғастығ чол хыринҷа аалзар табырах пар сыххан. Автобус аннаң андар кӱӱли халған. Чааҷы оол, пiрееде тохтабызып, тигiрде кӧрiнминчеткен торғайах табызын ис турған, ибiре чатхан чазы от-чахайахтарының чызын iстiнзер тирең тартынған.
Ырахта аның улуғ нимес аалыҷааның тура хырлары кӧрін турғаннар. Оол пазох ла табырах пас парған. Ол тӧреен чирiнде ӱс чылҷа полбаан. Аннаңар паба-iҷезiнең тоғазып аларға маңзыраан. Улуғ нимес туразынзар чағдап килгенде, чӱрее улам сабыл сыххан. Iлҷiрбеде одырчатхан кирi адай пастап ӱре тӱскен, анаң, ээзiн танып салып, хузуриин айағ чох пулғап, ӧрчiлiг сегiр сыххан.
– О, Мойнах! Ам даа тiрiгзiң, я?
Игорь, адайны сыйбабызып, тураа кiрген. Iҷезi, пес хыринда турып, чiҷең ниме пызырчатхан, пабазы, стол кистiнде одырып, газета хығырчатхан. Олар, ӧрчiлiг хысхырып, ӱр кӧрбеен оолларын хуҷахтап сыхханнар. Сах андох стол ӱстӱне чиис салылған, чоох-чаах пар сыххан. Анаң Игорь аал аразынзар сығыбысхан. Ол туста хонҷых тура оградазынаң чиит хыс сығара чӱгӱрген. Игорьны кӧр салып, тохти тӱзiп, мойнына сегiрген.
– Игорь, син хаҷан килдiң? – ӧрчiлiг сурған хыс.
– Кем пу? Алина, синзiң ме? – Игорь пастап аны таныбаан. – У-у, хайди ӧс парғазың! Мин армияа парчатханда, мындағ ла кiчиҷегес полғазың...
– Мин магазинзер халасха чӱгӱр парим. Пӱӱн клубта танцылар полар, килерзiң! Пiстiң ооллар чидiспинче!
Хыс аал аразынҷа маңзыри халған. Игорь, хыстың соонҷа кӧрiп, iстiнде таңнаан. Кiчiгде тӱреңмей ле, iрiңҷi хызыҷах полған, амды, кӧрдек, хайдағ абахай пол парған! Харахтары чоон, сылағай сыннығ паза пас парчатханы хайдағ кеен!
Иирде клубха толдыра оол-хыстар чыылыс парғаннар. Чиде тӱскен Игорьнаң, прайзы изеннезiп, чоох-чаахха кiрiскеннер. Анаң кинетiн сымзырых пол парыбысхан. Чииттер iзiксер харап сыхханнар. Клубсар Алина кiр килген! Игорь даа харах албин кӧрген. Хара ӧңнiг узун кӧгенек ағаа уғаа килiстiре полған. Хойығ хара састары иңнiне чайылғаннар паза нiске тахалығ туфлялары хыстың сынын улам пӧзiк иткеннер. Ооллар ӧкерсiнiп, хыстар, тізең, атаннап кӧр турғаннар. Алина позынзар iди кӧрчеткеннерiне саңай чалтан парған, че ол туста клубта вальс ойнадыбысханнар, Алина, Игорьзар кӧнi пас килiп, аны теелбекке хығырған. Игорь хысты чағын тудыбысхан, чӱрек хайылдырчатхан тадылығ чысха аның пазы айланған. Оортахтаң олар уғаа килiстiре кӧрiнгеннер. Игорь даа пӧзiк, сылағай сыннығ паза иптiг кӧрiмнiг нооза. Аалдағы хыстар, аның ӱчӱн клубсар чазан килiп, амды ах-тик турғаннар.
Орай иирде ойыннар соонда Игорь Алинаны ибiнзер ӱдескен. Олар хости чуртааннар. Алина ибiнзер кiрер алнында, Игорь хысты наағынаң охсаныбысхан. Алина, уйат парып, ибзер табырах ла кiр парыбысхан. Аның соонаң олар удаа тоғас сыхханнар.
Кӱскӱзiн Игорь городсар институтсар кiрерге парыбысхан. Анда, тiзең, пасха чуртас. Сыныхтағлар иртчеткенде, ол Галя хыснаң танызып алған. Ӧткiн хылыхтығ хыс оолны салбиныбысхан. Че соонаң, cыныхтағларны маңнаныстығ иртiп, оол аалзар айланған. Алина, паба-iҷезi ағырчатханнаңар, оларны тастирға ынабин, орындағы библиотекада тоғынған.
Игорь Алинаны пасхох харахнаң кӧрiп, чӱрее хайнаан. Тӱрчедең олар хон салғаннар. Анаң Игорь городсар ӱгренерге парыбысхан. Общежитиеде чуртапчатханда, Галя хыс аны пазох холға кир сыххан. Оолның чӱрее пазох сыдаспаан. Ӱгредiг соонда городтағы хыснаң хада кафелерҷе чӧргеннер.
Пiрсiнде, орай пол парғанда, Игорь Галяны общежитиедегi комнатазында артыс салған. Хада чуртапчатхан хонҷых оол городтағы туғаннарынзар парыбысхан. Игорьның паза Галяның «тадылығ хараазы» полған. Иртен Игорь уйғу аразында iзiктi кем-де тохлатчатханын ис салған. Хонҷых оол килген полар тiп, Игорь хысхырған: «Кiр, чарир!» Iзiк ағырин азылған. Игорь iзiк хыринда Алинаны кӧр салған. Хыстың ӧрчiлiг сырайы алыс парған. Анаң iзiк тазылада чабылған. Игорь тыып парып чатхан: «Ниме ит салдым! Ниме ит салдым!»
– Кем анда полған? – уйғулығ ӱннең сурыбысхан хости чатчатхан Галя.
– Пiрдеезi, – хатығ ӱннең нандырған Игорь, анаң хыссар айланған. – Нан ибiңзер. Минзер паза чағын полба.
– Кирексiң син мағаа, – ачырған парған Галя, табырах ла тонаныбызып, iзiктi тазылада чаап, сых парыбысхан.
Игорь, токка саптырған чiли, тыып парып одырған. Алинаның ӱрӱк парған улуғ харахтары кӧрiнгеннер. Чиит оол ам на сизiн салған, хайди ол Алинаа хынчатханын. Че Галянаң ол хыныға ла чӧрген. Ам хайди полҷаң?
Игорь олох кӱн, институтсар парбин, комнатазында матап iзiнiп алған. Анаң, общежитиеҷе чӧрiп, пасха оолларға тудысха сегiрiп, полицияа кiр парған. Институттағы деканатта, ӱр дее чоохтаспин, аны сығара сӱрiбiскеннер. Игорь ирiк чохта аалзар нандыра айланған. Алинанаң тоғазып, матап пыросынарға сағынған, че Алина аалдаң парыбыстыр. Паба-iҷезi андар хатығ кӧрчеткеннерiне сыдабин, сых парыбысхан.
Iди ол, аалда анда-мында тоғынып, позына тӧӧй чiдiрiн салған кiзiлернең хада араға iзiп, саңай чир тӱбiне тӱскен. Алында поғда сiлiг оол саңай алыс парған. Тӱреңмей пол парған, сырайы сiзiк ле чӧрiп, харахтары кӧрiнминчеткеннер.
Пiрсiнде ол илееде изiрiк, арса, пiреезi ағаа араға пирер тiп магазин хыринда одырчатханда, кем-де, ӱрӱгiп, аны адабысхан: «Игорь? Синзiң ме?» Игорь пазын кӧдiрiбiскен. Алнында кеен тонан салған абахай ипчi турған. «Алина?» – чадап ла танып салған аны Игорь. Ол ипчi андар чиркенiп, че олох туста айап кӧрчеткен. Игорь уйадына пазын пазох тӱзiрiбiскен. Ипчiдең тадылығ духи чыстанған. Алина, тӧстегi iзебiне пис муңның чаҷынын суғыбызып, хыйа пас парыбысхан.
Игорьның харах частары пастағызын на сырайынҷа кӧӧлҷе ахханнар.
Михаил Табаткин
Хоос-коллаж Людмила Топоевани
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 1 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
