Сибирь наа технологиялар кіні полар
12.11.2025
Хабарлар
Хакасия пазы Валентин Коновалов Россияның Безопасность Чӧбінің хачызы Сергей Шойгуға Саяногорск хыринда полар кластерде объекттер хайди турарын стендте кӧзітче
Наа проект. Россияның Безопасность Чӧбінің (СБ) хачызы Сергей Шойгу Ангара-Ким макрорегионда тилем учурабинчатхан тимірлерні (РЗМ) рудалардаң сығарар кластер тӧстир проектнең сыххан. Аны чуртасха кирер кӧстегнең ол Хызылчар крайында паза Хакасияда полған
Хазна суверенитеді тыыдылар
Таныхтирға кирек, тирең тоғынып, РЗМ сығарар кластерні Ангара-Ким макрорегионда тӧстирінең Россия президенті Владимир Путин чарасхан. Пу проект хазна индустриязын тилекейде пастағы орыннарға сығарарына хабазар. Аны чуртасха кирер пӧгіннең «Ангара-Ким ойымы» адалчатхан Инновация наука-технология кіні (ИНТЦ) тӧстелче. Ол промышленностьты, науканы, ӱгредігні паза хазнаны технологиялар паза кадрлар производствозын пірге экосистемаа піріктірер. Аның пӧгіні – Сибирьнің ис-пайлығ кӱзін хазнаның технология суверенитедін паза инновация тилізін тӧреміл тоғындырарына айландырары. Проект Хызылчар крайында, Иркутск облазында, Хакасияда паза Тувада чуртасха кирілер.
Аның ӧӧн араласчылары поларлар Россияның промышленность паза садығ министерствозы, ӱгредіг паза наука министерствозы, Росатом, Ростех корпорациялар, Россияның наука академиязы, Сибирьдегі федеральнай университет, Внешэкономбанк, «Базовый элемент» компаниялар ӧмезі паза даа пасхазы. Проект хоостыра, промышленность, наука паза ӱгредіг хада-пірге тоғыс апарып, анылчатхан рудалардаң тилем учурабинчатхан тимірлерні сығарып, микроэлектроника, энергетика пӧгіннерін паза арған сағыс тӧстир система пӱдірілер.
Амды тилекейде технологиялар тӧстепчеткен хазналар паза оларға андағ технологиялар тӧстирге сырьё пирчеткен хазналар хайди чарылчатханы соондағы чуртаста халар. Оларның орнына экономика экосистемалары килчелер, хайзыларында наука, ӱгредіг, ис-пай анылчатханы паза тоғынылчатханы, ідӧк индустрия производствозы пик палғалыс парчалар, олар искіріг паза логистика палғалыстарынаң пір сетьке піріктіріл парчалар.
Іди пірге тоғыс апарар промышленность кластерін тӧстир кӱстеністер Сибирьде ирткен чылларда кӧп хати полғаннар. Че Совет Союзы чох пол парған, Россия, тізең, читіре тоғынылбаан сырьёны экспортха ла ыс турған. Амды, Россияны Западха сырьёны ысчатхан чолдаң сығарып, аны технологияларны тилітчеткен кіннернің пірсіне айландыр саларға киректелче. Ангара-Ким макрорегионда РЗМ сығарар проект пістің хазнаа тилир наа чоллар азар.
Пӱкӱлее алза, тилем учурабинчатхан тимірлер парынҷа тилекейде Россия пастағы орында турча. Че, хомзынысха, хазна істінде аннаң тузаланчатханы уғаа асхынах. Ниме анып алчабыс, аның кӧбізі чардығы экспортха ызылча. Олох туста РЗМ-наң иділген товарларны постарыбыстың сырьёзынаң иділгенінең хазназар 10 хати кӧп ағылчабыс. Аннаңар пу киректі амғы туста хайди даа алыстырарға кирек.
Амғы хазнаның кӱзі – табырах учухчатхан ракеталарда паза чаа лазерлерінде нимес. Хазна позы пос алынҷа оларны читкіҷе ит полбинчатса, прай тиріглер кирек чох нимее айлан парчалар. Аны посха идер пӧзік технологиялар, микрочиптер паза магниттер кирек. РЗМ-нар микроэлектрониканың, арачыланыс системаларының, хан тигір технологияларының паза энергетиканың тӧстее полча. Амғы туста тилекейдегі РЗМ рыногының 80 процентiн Хыдат позының холында тутча. Аның чир-чайаан чыындызы 44 миллион тоннаа паалалча. Пістің хазнада РЗМ-ның 15 кӧрімі пар, оларны аныҷаң оңдайлығ істезілген 18 орында чыындының сині 28 миллион тоннаа тиңнелче.
Андағ тимірлер санына кірчелер неодим, празеодим, диспрозий, тербий, европий, итрий паза даа пасхазы. Олар рудада уғаа асхынах полчалар, аны сығарып аларға уғаа сидік паза ол уғаа аарлығ тоғыс полча. Че олар чох амғы энергетика, палғалыс, транспорт тоғын полбас. Сыннаң РЗМ – амғы наа технологияларның «ханы». Россияда оларны сығарҷаң рудалығ улуғ орыннар пар – Ловозерскай, Томторскай, Чуктоконскай, Зашихинскай, Белозиминскай. Эксперттернің кӧрізінең, Россия, тоғынылбаан сырьёны экспортха ызып, чыл сай читi триллион салковай чідірче. Амғы туста Хыдат ла РЗМ-наң прай тоғыс апар полча.
Наа кластерлер полар
Россияның СБ хачызы Сергей Шойгу Сибирьде наа кластерлер тӧстирінде аралазар кізілернең хада Хызылчарзар килген. Анда проекттi чуртасха кирер сурығларны ӱзӱріп, чыылығ иртіріп, Минсуғ аймаанзар паза Хакасиязар килген. Аннаң хада Россияның СМИ-лары килтiрлер. Ол Минсуғдағы тимір чол станциязы хыриндағы чазыларны кӧрген, ідӧк анда орнығар кластернің стенді алнында Хызылчар крайының губернаторы Михаил Котюковнаң паза Россияның Федерация Чӧбінің кізізі Александр Усснаң проект сурығларын ӱзӱргеннер. Хакасия пазы Валентин Коновалов андох полған.
Анаң олар Саяногорсксар чол тутханнар. Алюминий заводы хыринда турғызылған андағох стендті кӧріп, пу орында полар кластер сурығларын ӱзӱргеннер. Саяногорсктың устағ-пастаа туразында Сергей Шойгу улуғ чыылығ иртірген. Ангара-Ким макрорегионда ӧңніг паза тилем учурабинчатхан тимірлерні сығарар тирең тоғыс апарар кластер тӧстирінҷе тоғыс хайди апарылчатханнаңар чоох тутхан СБ хачызының орынҷызы Александр Масленников.
Аның соонда постарының сферазында тоғыс хайди толдырылчатханнаңар хысхаҷахти искіргеннер «Ростех» хазна корпорациязының ӧӧн директорының орынҷызы Дмитрий Леликов, «Росатом» хазна корпорациязының технологияларны тилідерінҷе директор орынҷызы Дмитрий Иванец, «Трансмашхолдинг» АО-ның директорлар чӧбінің кнезі Андрей Бокарев, «РУСАЛ» АО-ның вице-президенті Елена Безденежных, «Росхим» АО-ның ӧӧн директорының орынҷызы Марина Бортова, «Красцветмет» ОАО-ның ӧӧн директоры Михаил Дягилев, «Норильский никель» ГМК ПАО-ның хазна органнарынаң палғалыстарҷа вице-президенті Дмитрий Пристансков, «Эльбруссметалл холдинг» АО-ның ӧӧн директоры Сергей Устименко, «ХимМед» АО-ның президенті Николай Цурков.
Аның соонда сала чазыт хазна сурығларын ӱзӱрерге СМИ-ларны залдаң сығарыбысханнар. Анда хайдағ пӧгіннер алылғаннаңар хай пірее искіріглер полған: «Долина Менделеева» ИНТЦ-ның устағ органнарын тӧстеп саларға; кластерлер проекттерін паалирға Эксперттер чӧбін тӧстирге; кластерні тилідеріне ахча позыдар сурығны чарат саларға; Хакасияның паза Хызылчар крайының правительстволарынаң хада кластерні тилідерге киректелчеткен энергетика, транспорт, искіріг паза коммунальнай инфраструктура тимнир мероприятиелер толдыр саларға; чир участоктарын паза тибіреділбинчеткен объекттерні ИНТЦ-ның тиліс фондының холына пир салар сурығларны пӧк саларға; кадрлар суриин чарадарға паза даа пасха пӧгіннер алылғаннар. Iдӧк анда инвесторлар чӧптезiглерде хол салғаннар.
Салтарында чоохтирға чарир, «Ангара-Ким ойымы» – ол амғы Россияның тилізіне улуғ хозым идер проект. Ол Россияның индустриязын тилідер локомотив осхас полар. Кластерлер тоғынҷаң наа орыннар тӧстирлер, Хакасияны алза, Саяногорскнаң хости аның спутнигі полҷаң город пӱдірілер, республиканы тилідеріне ол ідӧк улуғ хозым кирер, Хакасияның чирлерінде РЗМ-нығ рудалар анир орыннардаңар пу мероприятиелерде чоох парбаан. Ниме дее полза, мындағ проект чуртасха кирілзе, аның тузазы пістің республикаа даа улуғ полар. Піске ізенерге ле халча.
Сом Хакасия пазының пресс-службазыни
Автор :
Николай Султреков
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | 1 | 2 | 3 | 4 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
